Кіріспе

Эберхард Йеккель (29 маусым 1929 – 15 тамыз 2017) – неміс тарихшысы. 1980-ші жылдары ол нацистік Германия мен Холокостты неміс тарихнамасына қалай енгізу және Гитлердің ниеттері туралы тарихшылар арасындағы пікір таласына (Historikerstreit) белсенді қатысушы болды.

Мансап

Везермунде, Ганновер қаласында туған Якель Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Геттинген, Тюбинген, Фрайбург, Гейнсвилл және Париж қалаларында тарихты оқыды. Кильде 1966 жылға дейін ассистент және доцент болып қызмет еткеннен кейін, 1967 жылдан бастап сабақ берді және Голо Манннан кейін Штутгарт университетінде қазіргі заман тарихы профессоры болды. Якельдің докторлық диссертациясы оның алғашқы кітабына айналды – 1966 жылы жарық көрген «Гитлердің Еуропасындағы Франция» («Frankreich in Hitlers Europa») Германияның 1933 жылдан 1945 жылға дейінгі Франция саясатын зерттейді. 1969 жылы жарық көрген «Гитлердің дүниетанымы» («Hitlers Weltanschauung») кітабында Якель Гитлердің дүниетанымы мен сенімдерін талдады. Якель Алан Буллоктың пікіріне қарсы, Гитлердің ешқандай нанымы жоқ мүмкіндікшіл емес, керісінше, өзінің бүкіл өмірінде «жарыс және кеңістік» философиясынан тұрақты түрде басшылық еткен қатаң сенімдер жиынтығына ие болғанын дәлелдеді. Якельдің пікірінше, Гитлердің дүниетанымының ядросы – «арий нәсілі» мен «еврей нәсілі» арасындағы аяусыз өмір күресіне және күшті «нәсілдердің» кеңістікке ие болуына сенімі. Якельдің ойынша, Гитлер 1920 жылдары қалыптасқан сенімдерінің нәтижесінде өмірінде жасаған барлық әрекеттері туындады. Якельдің пікірінше, Гитлер халықтың «жаратылыстық құндылығын» анықтайтын үш фактор бар деп санайды: өзіне жете білуі, басшылығының түрі және соғыс жүргізу қабілеті. Якельдің айтуынша, Германия үшін бұл – ультраұлтшылдық, фюрерлік принцип және милитаризм, және осы үш фактор Гитлердің өміріндегі сенімдерінің тұрақтылығын құрады. Якельдің пікірінше, «Менің күресім» Гитлердің өзінің үш қасиетті принципіне – интернационализмге, демократияға және бейбітшілікке қарсы үш принципке қарсы ұзақ шағымдану болып табылады. Якель Гитлер үшін «осы үш қарсылықтың бастаушылары мен көтерілушілері – еврейлер» деп мәлімдейді. Якельдің пікірінше, 1928 жылғы «Екінші кітабында» («Zweites Buch») Гитлер алғаш рет өзінің сыртқы саясаты мен антисемитизмі арасындағы логикалық байланысты орнатты. Олар оның тарихқа деген көзқарасында бірікті. Осылайша Гитлердің дүниетанымы ұзақ уақыт бойы іздеген тұтастығына қол жеткізді. Сондықтан Якель «Менің күресімді» билікке ғана емес, сонымен қатар геноцидке жол ашатын «жоспар» деп санайды. Якельдің ойынша, Гитлер еврейлерді жоюы керек еді, осылайша тарихтың мәнін қайта жаңартып, табиғаттың өмірге қатысты күресін қалпына келтіріп, сонымен бірге неміс халқы үшін жаңа өмір сүру кеңістігін жаулауы керек еді. Осы міндеттердің әрқайсысы бір-бірімен тығыз байланысты. Еврейлер жойылмаса, өмір сүру үшін күрес болмайды, мәдениет те жоқ болады, содан кейін ұлттар құлайды – тек неміс ғана емес, соңғы ұлттардың бәрі. Бірақ егер неміс халқы жаңа өмір сүру кеңістігін жаулап алуда сәтсіз болса, ол өліп, еврейлер жеңіске жетеді. Якельдің пікірінше, Гитлердің идеологиясы 1920 жылдары кезең-кезеңмен дамыды. Якель былай деп жазды: «Гитлердің өзінің мәлімдемелеріне қайшы, 1919 жылы оның идеологиясының толық аяқталуы басталғаны маңызды факті». Сонымен қатар, Якельдің кітабы Германияда Гитлердің сенімдерін сол жақтан жазған алғашқы еңбек ретінде ерекшеленді. (Якель 1967 жылы СДПК-ға қосылды.) Сыртқы саясат жөніндегі пікірталасқа қатысты, Якель жетекші «континенталист» болып табылады және нацистік сыртқы саясаттың мақсаты – Гитлердің әлемді жаулап алуын қалаған «глобалистерге» қарағанда, тек Шығыс Еуропаны жаулап алу болғанын айтады.

Соңғы жылдар

Лия Рошпен серіктестік 1988 жылы басталды және нәтижесінде кеңінен танымал төрт бөлімді теледокументалды фильм, "Der Tod ist ein Meister aus Deutschland", сол аттас танымал кітап және 1990 жылы "Geschwister Scholl Preis" сыйлығы табылды. Лиямен бірге Якель Еуропаның өлтірілген еврейлеріне арналған Берлиндегі ескерткішті құруға жетекшілік етті. Холокост ескерткіші 2005 жылы ашылды. 2006 жылдың наурызында "Франкфуртер Алгемайне Цайтунг" газетінде жарияланған фельетонында (пікір мақаласында) Якель Гюнтер Левидің "Осман Түркиясындағы армян қырғындары" кітабындағы 1915 жылғы армян қырғынына қатысты тезисін қолдаған кітап шолуын жазды, онда армяндарға қарсы қырғын болғанымен, геноцид болмағанын айтқан. Якельдің сыншылары оны 1918 жылы (Кавказдағы жас түркілердің науқанында 40 000 армян қаза тапты) және 1920 жылы (кемалистер әскерлері 60 000 бейбіт тұрғынды өлтірді) Осман әскерлерінің шекараны кесіп, Осман империясының шегінен тыс жерде армяндарды жойғанын ескермегендігі үшін айыптады.