Кіріспе

Американдық педагог және жазушы (1867–1940)

Роберт Русса Мотон (26 тамыз 1867 – 31 мамыр 1940) – американдық педагог және жазушы. Ол Хэмптон институтында әкімшілік қызметте болды. 1915 жылы Букер Т. Вашингтонның қайтысынан кейін Тускеги институтының директоры болып тағайындалды және 1935 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 20 жыл осы лауазымды атқарды.

Өмірбаян

Роберт Русса Мотон 1867 жылғы 26 тамызда Вирджиния штатының Амелия округінде дүниеге келді және Вирджиния штатының Принс-Эдвард округіне жақын орналасқан Райс қаласында өсті. Ол құл саудасымен байыған африкалық басшының немересі еді. Кейіннен сол басшының өзі құлдыққа сатылып, осыдан кейін Америкада Мотон отбасы құрылды. Мотон 1890 жылы Хэмптон институтын бітірді. 1905 жылы Элизабет Хант Харриске үйленді, бірақ ол 1906 жылы қайтыс болды. 1908 жылы екінші әйелі Дженни Ди Бутқа үйленді. Олардың үш қызы болды: Шарлотта Мотон (Хаббард), ол президент Линдон Б. Джонсон басқаруындағы Мемлекеттік департаментте мемлекеттік хатшының орынбасары болды; Кэтрин Мотон (Паттерсон); және Дженни Мотон (Тейлор). Үшеуі де үйленіп, балалы болды. 1891 жылы Мотон Хэмптон институтының ерлер студенттік кадет корпусының коменданты болып тағайындалды, бұл лауазымды он жылдан астам уақыт бойы атқарды. Ол бейресми түрде "майор" деп танылды. 1915 жылы Букер Т. Вашингтон қайтыс болғаннан кейін Мотон Вашингтонның орнын басып, Тускеги институтының екінші директоры болды. Жұмыс оқу бағдарламасын қолдаған кезде ол білім беруді, либералды өнерді оқу бағдарламасына енгізуді, ауыл шаруашылығы және білім беру салаларында ғылым бакалавры дәрежесін құруды баса назарға алды. Ол оқу курстарын, әсіресе мұғалімдерді даярлауды жақсартты, факультет пен әкімшілік сапасын арттырды, жаңа ғимараттар салдырды және солтүстіктегі бай ақ нәсілді демеушілермен байланыстарын сақтап, қаржыны айтарлықтай арттырды. Мотон мектеп директоры болып қызмет еткен кезінде бірнеше кітап жазды. 1919 жылы Парижде өткен Бірінші Панафрикалық конгресске қатысып, әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа да педагогтар мен белсенділермен кездесті. 1922 жылы ол Линкольн мемориалының ашылуында басты баяндама жасады, соңында: "Менің сенімімше, бәріміз – қара және ақ, солтүстік және оңтүстік – [Линкольн] Американы тең әділдік пен тең мүмкіндіктердің үлгісі етіп, тудың астында қызмет етуге дайын және құлшынып күтетін барлық адамдарға тең мүмкіндік беру үшін бастаған жұмысын аяқтауға ұмтыламыз" деді. Ол ашық ауада, қара нәсілді адамдар жиналған жерде сөйлегенде, ақ нәсілді спикерлермен бірге отыруға рұқсат алған жоқ. Мотон расалық қатынастарда қарсыласу емес, келісімге келуді жақтады. Ол афроамерикалықтардың мүддесін қорғаудың ең жақсы жолы – ақ нәсілділерді қара нәсілділердің құндылығына олардың үлгілі мінез-құлқы арқылы сендіру деп сенді. Ол жағдайды ушықтырмауға тырысты, сегрегациямен күреспеді және ақтардың билігіне қарсы шыққан жоқ. Мотон Эндрю Карнеги және Джон Д. Рокфеллер кіші сияқты ірі қайырымдылық ұйымдарының кеңестеріне мүше болып, оның ықпалы зор болды. Sears, Roebuck and Company компаниясының президенті Джулиус Розенвальд ауылдық Оңтүстіктегі афроамерикалықтар үшін 6000-нан астам "Розенвальд" мектептерін салуға қаржы бөлгенде, Мотонның дағдылары сахна артында ойнағаны анық болды. Герберт Гувердің президенттік амбицияларына қауіп төндіретін жанжалды болдырмау үшін Гувердің достары оны Республикалық партиядағы "үлкен қаралардың" сыншыларын тыныштандыруға шақырды, ал Гувер бұл жұмысты Роберт Мотонға тапсырды. Гувер су тасқыны аймағындағы құқық бұзушылықтарды тексеру үшін Мотон басқарған және белгілі афроамерикалықтардан құралған Түсті кеңесші комиссия құрды. Комиссия мұқият тергеп, жағдайдың нашарлығы туралы Мотонға баяндады. Мотон бұл зерттеулерді Гуверге ұсынды және су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін дереу жақсартуды ұсынды. Бірақ бұл ақпарат жария етілмеді. Гувер Мотоннан тергеу нәтижелерін жасырын ұстауын өтінді. Гувер президенттікке үміткер болса, Мотон мен оның жақтастары ел тарихында бұрын-соңды болмаған рөл атқаратындығын айтты. Сондай-ақ, Гувер президент болған жағдайда банкрот болған плантаторлардың жерін афроамерикалықтарға тиесілі шағын шаруашылықтарға бөлуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Гувердің уәделеріне сүйенген Мотон Түсті кеңесші комиссиясы Дельтадағы құқық бұзушылықтардың толық көлемін ашпауын қадағалады және афроамерикалықтарға Гувердің кандидатурасын қолдауға шақырды. Алайда 1928 жылы президент болып сайланғаннан кейін Гувер Роберт Мотонды және оның қара нәсілді сайлаушыларға берген уәделерін елемеді. 1932 жылғы сайлауда Мотон Гуверді қолдауын кері алып, Демократиялық партияға қосылды. Мотон 1935 жылы Тускеги институтынан зейнетке шықты және 1940 жылы 72 жасында Вирджиния штатының Глостер округіндегі Холли-Нолл үйінде қайтыс болды, ол Хэмптон институтында жерленді. Тускеги институты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуешілердің жаттығулары өткен алаңды Роберт Мотонның құрметіне атады.

Мұра мен құрмет

Тускеги сифилисі эксперименті, АҚШ тарихындағы ең танымал биомедициналық зерттеулердің бірі, Мотон Тускеги институтын басқарған кезде басталды. 1932 және 1972 жылдар аралығында Алабама штатының Мейкон округінде АҚШ-тың Халық денсаулығы қызметі жүргізген клиникалық зерттеу, қатысушыларға диагнозын хабарламағаны және пенициллиннің 1940 жылдары сифилиске қарсы тиімді екені дәлелденгеніне қарамастан, емдемегені үшін этикалық мәселелерге толы болды. Зерттеу АҚШ үкіметінен тегін медициналық көмек алып жатыр деп ойлаған, кедей, ауылдық афроамерикалық ер адамдарда сифилис ауруының қалыпты дамуын бақылады. Мотон зерттеуді мақұлдады және медициналық қызметкерлерді қоса, институционалдық ресурстарды ұсынды. Этикалық даулардың тууына байланысты зерттеу 1972 жылы тоқтатылды. Зерттеудің құрбандарының арасында сифилис салдарынан қайтыс болған көптеген ер адамдар, 40 әйел, олар ауруға шалдыққан, және тумысынан сифилиспен туған 19 бала болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тускеги авиаторларының алғашқы оқу базасы оның құрметіне Мотон Майдан деп аталды. Мотон армия афроамерикалық әскери ұшқыштарды Тускеги институтында ресми оқытуды бастағанға бір жыл бұрын қайтыс болды. Бірақ оның басшылығымен мектеп авиациялық оқуға, инженерлік және техникалық оқытушыларға ресурстарды жұмылдырды. Бұл ресурстар Тускеги институтының Азаматтық ұшқыштарды даярлау бағдарламасына қатысуына ықпал етті, бұл жалпыұлттық жоба афроамерикалық ұшқыштарды Тускегиде даярлауға әкелді. Оның Глостер округіндегі зейнетке шығу орны Холли Нолл Роберт Р. Мотон үйі деп белгілі болды және 1981 жылы АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. Принс-Эдвард округінің Фермвилл қаласында орналасқан бұрынғы Р. Р. Мотон орта мектебі 1998 жылы АҚШ Ұлттық тарихи ескерткіші деп тағайындалды. Қазір ол білім берудегі азаматтық құқықтарды зерттеу орталығы – Роберт Русса Мотон мұражайына орналасқан. Роберт Р. Мотон орта мектебі, Алабама штатының Лидс және Сикамор қалаларында, екі мектеп те 1948-1970 жылдар аралығында жұмыс істеді, оның құрметіне аталды. Оның есімімен бастауыш мектептер Хэмптон (Вирджиния), Бруксвилл (Флорида), Майами (Флорида), Вестминстер (Мэриленд), Истон (Мэриленд), Эмпория (Вирджиния) және Нью-Орлеан (Луизиана) қалаларында аталды. 1932 жылы Мотон NAACP-дан Спингерн медалін алды. Хэмптон университетінде 1950 жылдардың соңында салынған Мотон Холл ерлер жатақханасы оның құрметіне аталды.

Мемлекеттік қызмет

Мотон мемлекеттік қызметтің әртүрлі саласында рөл атқарды. 1918 жылы президент Вудро Вильсонның өтініші бойынша ол Францияға барып, ондағы АҚШ-тың афроамерикалық әскерлерін тексерді. 1923 жылы ол Алабама штатының Тускеги қаласында афроамерикалықтарға арналған ардагерлер әкімшілік ауруханасын құруда жетекші рөл атқарды. 1927 жылы Америка Қызыл Кресінің, Ұлы Миссисипи су тасқыны жөніндегі афроамерикалық кеңес комиссиясының төрағасы болды. 1932 жылы Гаитидегі білім беру жөніндегі АҚШ комиссиясының төрағасы.

Жарияланымдар

Раса дамуына қажетті кейбір элементтер, 1913. Нәсілдік жақсы тілектер сөздері, 1916. Бүгінгі негр: Елу жыл ішіндегі таңғажайып өсім, 1921. Негрдің Линкольнге қарызы (8 б.), 1922. Фрисселл – салушы: Хэмптон институтындағы Огден залында Фрисселл ескерткіш мүшесінің ашылуындағы сөз, 1923. "Шығу жолын табу" (автобиография). Гарден-Сити, Нью-Йорк: Даблдей, Пейдж және компания, 1920. Негр не ойлайды. Гарден-Сити, Нью-Йорк: Даблдей, Доран және компания, 1929.