Кіріспе

Жаңа Зеландия футбол чемпионаты – Жаңа Зеландия лигалық жүйесінің ең жоғары деңгейіндегі ерлер футбол лигасы. 2004 жылы құрылған Жаңа Зеландия футбол чемпионаты елдегі ұзаққа соқпаған көптеген футбол лигаларының, соның ішінде Ұлттық футбол лигасының, Ұлттық жазғы футбол лигасының және Жаңа Зеландия Суперклуб лигасының жалғасы болды. Лигада франшизалық жүйе бойынша он команда бақ сынасты. Жарнамалық келісімдерге байланысты бұл жарыс ISPS Handa Men's Premiership деп аталды. 2021 жылғы маусымнан бастап оның орнына Жаңа Зеландия Ұлттық лигасы құрылды. Маусымдар қазаннан сәуірге дейін өтіп, он сегіз турдан тұратын реттелі маусымнан соң, төрт үздік команда қатысатын плей-офф сериясы және одан кейін финалдық матч өтті. Әр маусымда екі клуб Океания аймағының клубтық турнирі – OFC Чемпиондар лигасына қатысу құқығын иеленді. Лигада командалардың жоғарылауы мен төмендеуі болған жоқ. Окленд Сити жарыс тарихында ең табысты команда атанды, ол 12 премьерлік және 7 чемпионаттық титул жеңіп алды. Қазаннан желтоқсанға дейін тұрақты маусыммен бірге өткен «Ұлттық жастар лигасы» атты жастар турнирі де ұйымдастырылды. 2019 жылы бұл жарыстың соңғы маусымын Окленд Сити жеңіп, чемпион атанды.

Жарыс форматы

Жарыстың екі кезеңі болды: тұрақты маусым, онда әр команда бір-бірімен екі рет ойнап, барлығы 18 ойын өткізді; және плей-офф, онда лигадағы үздік төрт команда чемпионды анықтау үшін жеке-жеке матчтар ойнады.

Негізгі маусым

Әр команда басқа командамен екі рет ойнады: бір рет өз алаңында, бір рет қарсылас алаңында. Командалар жеңіске үш ұпай, тең түскен жағдайда бір ұпай, ал жеңіліске ұпай алмайды. Регулярлық маусымның соңында үздік төрт команда плей-оффқа өтеді. Алғашқы төрт маусымда командалар бір-бірімен үш рет ойнады. 2008 жылы кейбір клубтардың қаржылық қиындықтарына байланысты бұл жүйе өзгеріліп, үй және сапар ойындары жүйесіне көшті.

Плей-офф

Плей-офф үш матчтан тұрады; екі жартылай финалдық матч өтті, және әрқайсысының жеңімпаздары бір матчтан тұратын ірі финалға өтеді. Алғашқы маусымда плей-оффқа үш команда қатысты. Регулярлық маусымның жеңімпазы (Кіші Премьер) бас финалға автоматты түрде өтіп, сондай-ақ оны қабылдау құқығын алды, ал екінші және үшінші орын алған командалар бас финалға кіру үшін бір ойындық іріктеу матчын өткізді. NZFC 2005–06 маусымда бес командадан тұратын плей-офф жүйесін сынақтан өткізді, бірақ ол тоқтатылды және лига 2006–07 және 2007–08 маусымдарында үш командалық плей-офф жүйесіне қайта оралды. Лига 2009–10 маусымда төрт командалық плей-офф жүйесіне көшті.

Чемпиондар лигасына іріктеу

NZFC-ден әр маусымда екі команда OFC Чемпиондар лигасына іліккен: тұрақты маусымды жеңген команда ("Minor Premier") және Ұлы финалды жеңген команда ("Чемпион"). Егер бір команда тұрақты маусымдағы жеңімпаздық пен чемпионатты бірдей жеңсе, екінші Чемпиондар лигасына қатысу құқығы тұрақты маусымның күміс жүлдегеріне беріледі. Мұндай жағдай бірнеше рет болды; алғашқы рет 2006 жылы Окленд Сити (жеңімпаздар және чемпиондар) мен YoungHeart Manawatu іліккен, бірақ YoungHeart Manawatu Ұлы финалға қатыса алмады. Көтерілу және түсу жүйесі болмағандықтан, бұл лига Австралиядағы А лигасы мен АҚШ-тағы МЛС сияқты жабық лига болып саналды.

2004 жылы құрылғаннан қазіргі уақытқа дейін

Жаңа Зеландия футбол чемпионаты бұрынғы Жаңа Зеландия Ұлттық футбол лигасының орнына құрылды. Бұл турнирге Жаңа Зеландия футбол федерациясының аймақтық басқару органдарынан клубтар қатысты. NZFC жазғы лига ретінде жаңадан құрылған клубтарды қамтыды, олар тек жаңа бәсеке үшін ғана жасалған және ағымдағы қысқы клубтармен бірлесіп басқарылатын болды. Бір ғана ерекшелік болды – Нейпир Сити Роверс клубы, оның жазғы командасы екінші маусымда Хоукс Бей Юнайтед деп қайта аталды және Хоукс Бей аймағындағы басқа клубтармен бірлесіп басқарылатын болды. Франшиза алуға он бір топ өтініш берді, ал сәтті өтініштер 2004 жылдың 7 сәуірінде жарияланды: Окленд Сити, Кентербери Юнайтед, Нейпир Сити Роверс, Отаго Юнайтед, Уэллингтон командасы, Вайкато ФК, Уайтакер Юнайтед және ЙонгХарт Манавату. Olé Madrids, Шығыс Окленд және Команда Бай-Оф-Пленти клубтары қабылданбады. Шығарылуына наразы болған Olé Madrids командасы Жаңа Зеландия футбол федерациясын сотқа беріп, зиянды өтеуді және бәсекеге қатысуға рұқсат беруді талап етті, өйткені олар федерацияның талаптарына сай болса да, басқа сәтті өтініш берушілер осы талаптарды орындамаған деп мәлімдеді. Алайда, Madrids командасы NZFC-нің бірінші маусымы басталар алдында сегіз күн бұрын сот ісін тоқтатты. Бұрын Уэллингтон командасымен байланысы бар Olé Академиясы қазіргі лиганың шығыс клубымен эксклюзивті серіктестікке ие. Шығыс Окленд те заңдық шаралар қолдануды қарастырды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Бәсекенің алғашқы матчы 2004 жылдың 15 қазанында өтті, онда Окленд Сити Нейпирдегі Парк Айленд стадионында Нейпир Сити Роверсті 3:1 есебімен жеңді. Окленд Сити финалда Уайтакер Юнайтедті 3:2 есебімен жеңіп, NZFC-нің тұңғыш чемпионы атанды. Екінші маусымда Нейпир Сити Роверс командасы қайта құрылып, басқа жергілікті клубтармен бірігіп франшиза құрды. Сондай-ақ, бұл NZFC командасының О лигасының жеңімпазы болған алғашқы жағдайы болды, Окленд Сити ФК таитилік AS Pirae командасын 3:1 есебімен жеңді. 2006–2007 маусымының соңында Жаңа Зеландия футбол федерациясы сегіз франшизаның жетісіне үш маусымдық лицензияны ұзартты, ал YoungHeart Manawatu клубы қаржылық және ұйымдастырушылық мәселелерге байланысты қайтадан өтініш беруге міндетті болды. Алайда, YoungHeart төрт бәсекелес өтінішті жеңіп, қайтадан лицензия алды – Гисборн қаласынан біреуі, Солтүстік Жағалау қаласынан біреуі және Манукаудан екеуі. Olé Madrids та лицензия алуға өтініш берді, бірақ олар өтінішін ерте қайтарып алды. 2010 жылдың 2 қыркүйегінде Жаңа Зеландия футбол федерациясы ASB Банкімен бес жылдық демеушілік келісімшартқа қол қойғанын жариялады, нәтижесінде Жаңа Зеландия футбол чемпионаты ASB Премьер-лигасы болып қайта аталды. 2013 жылы ASB Премьер-лигасының тексеру комитеті бәсекені қарағаннан кейін, YoungHeart Manawatu үш маусым қатарынан соңғы орын алғаннан кейін бәсекеден шығарылды. Жаңа Зеландия футбол федерациясы сондай-ақ 1995 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін туған жаңа зеландиялық ойыншылардан тұратын команда Манаватудың орнын кем дегенде екі маусымға Премьер-лигада алатынын растады. "Уандерерс СК" командасының қосылуы Жаңа Зеландияның 20 жасқа дейінгі футболшыларын 2015 жылғы FIFA 20 жасқа дейінгі әлем чемпионатына дайындауға мүмкіндік берді, бұл чемпионат Жаңа Зеландияда өтеді. "Уандерерс" командасының атындағы "SC" әріптерінің мағынасы туралы көптеген болжамдар болды, өйткені олардың не екендігі туралы ресми түсінік берілмеді. Бірінші матчтан кейін ғана бас жаттықтырушы Даррен Бейзли "SC" әріптері "Special Club" (Арнайы клуб) дегенді білдіретінін мәлімдеді, "Бұл команда ерекше жағдайдың нәтижесінде құрылды және арнайы мақсат үшін жасалды" деді ол. 2014–15 маусымында Премьер-лига тарихында алғаш рет тоғыз командаға дейін кеңейді. Веллингтон Феникс резервтері командасы Феникс құрамының мүшелеріне А лигасының бірінші командасында жиі ойнамайтын ойыншыларға ойын уақытын ұсыну үшін бәсекеге қосылды. Сондай-ақ, барлық клубтар үшін матчтық құрамның кем дегенде 50% "Ақ футболшылар" үшін ойнауға жарамды ойыншылардан тұруы керек деген шектеулер енгізілді. 11 толық маусымнан кейін тек Окленд Сити және Уайтакер Юнайтед Премьер-лиганың жеңімпаздары атанды, Окленд Сити 2014–15 маусымында алтыншы премьер-лига және алтыншы титулды жеңіп алды. Алайда, бұл тенденция бәсекенің он екінші маусымында өзгерді, өйткені Уэллингтон командасы финалда қосымша уақыттан кейін Окленд Ситиді 4:2 есебімен жеңді. 2018–19 маусымында Шығыс Шөбі алғаш рет чемпион атанды, NZFC және Жаңа Зеландия Ұлттық футбол лигасының екеуін де жеңген алғашқы клуб болды.

2016 жылғы кеңейту

2015 жылдың желтоқсан айында лига 2016–17 маусымында 10 командаға дейін ұлғаятыны жарияланды. Оклендтен шығыс аймағы, Гамильтоннан «Гамильтон Вондерерс» және Нельсоннан «Тасман Юнайтед» лигаға қосылды, ал «Вайбоп Юнайтед» бұл жарыстан шықты.

Брендтерді қайта құру

2016 жылдың қыркүйегінде лиганың кеңейтілгенін Стирлинг Спорт Премьер-лигасы деп қайта брендтеу туралы хабарланды. 2017 жылдың наурыз айында ISPS Handa компаниясымен үш жылдық демеушілік келісімге байланысты лига ISPS Handa Премьер-лигасы деп қайта брендтелетіні туралы хабарланды.

Ұлттық лига чемпионаты

2021 жылдың наурызында Жаңа Зеландия футбол федерациясы елдің жоғары өңірлік лигаларымен қатар премьер-лига құрылымына өзгеріс енгізді. Ең жақсы төрт өңірлік лига (NRFL Премьер-лигасы, Орталық Премьер-лигасы, Материктік Премьер-лигасы және FootballSouth Премьер-лигасы) Солтүстік лигасы, Орталық лигасы және Оңтүстік лигасы болып біріктірілді. Бұл лигалар жергілікті клубтарға премьер-лига маусымына (қазір Ұлттық лига чемпионаты деп аталады) ілікпеуге мүмкіндік береді, Солтүстік лигасының үздік 4 командасы, Орталық лигасының үздік 3 командасы және Оңтүстік лигасының үздік 2 командасы Веллингтон Феникс резервтік құрамымен бірге жарысқа қатысады. Барлық іліккен командалар мен Феникс резервтері қыркүйек пен желтоқсан аралығында бір рет бәрімен-бәріне қарсы жарысады.

OFC Чемпиондар лигасы

OFC Чемпиондар лигасы, сонымен қатар О лигасы деп те аталады, Океаниядағы басты футбол жарысы болып табылады. Оны Океания футбол басқарушы органы – OFC ұйымдастырады. Бұл жарыс 2007 жылдан бері қазіргі форматта өткізіліп келеді, бұрынғысы – Океания клуб чемпионатынан кейін. ISPS Handa Premiership чемпионатынан жыл сайын екі команда қатысады. Жаңа Зеландия командалары 4 рет О лигасының чемпионы атанды.

Ұлттық жастар лигасы

Жаңа Зеландия футбол федерациясы сонымен қатар Ұлттық жастар лигасының ұйымдастырушысы болды, бұл Жаңа Зеландия футбол чемпионатының барлық клубтарының жастар командалары арасындағы жарыс. Ол қазан және желтоқсан аралығында өткізіліп, әр команда бір-бірімен бір рет кездеседі; турнир кестесі ересектер лигасының кестесімен үйлеседі. Маусым соңында ең көп ұпай жинаған команда чемпион атанды. Соңғы чемпион – Окленд Сити жастар командасы. Жаңа Зеландия футбол федерациясы барлық ұлттық жарыстарды қарап өткеннен кейін, ұлттық жастар жарысын тоқтату туралы шешім қабылдады, оның соңғы маусымы 2019 жылы болды. Турнирдің соңғы маусымында Окленд Сити жетінші титулын жеңіп алды, сондай-ақ 2017 жылдан 2019 жылға дейін үш рет қатарынан жеңіске жетіп, турнирдің чемпионы атанды.