Кіріспе
Халықаралық кодекс кеңесі (ICC) – Халықаралық құрылыс кодексін (IBC) және Халықаралық тұрғын үй кодексін (IRC) қоса, үлгілік құрылыс кодекстерін жасайтын коммерциялық емес стандарттар ұйымы. IBC АҚШ-тың көптеген аймақтарында негізгі код стандарты ретінде қабылданған. IBC ғимараттардың денсаулық және қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді қарастырады, бұл талаптар мен өнімділікке байланысты талаптарға негізделген. IBC басқа барлық жарияланған ICC кодекстерімен толық үйлесімді. Кодекс ережелері халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғауға бағытталған, сонымен бірге артық шығындар мен нақты материалдарға немесе құрылыс әдістеріне артықшылық беруден сақтайды. Кодекс үш жыл сайын жаңартылады. Халықаралық кодекс кеңесі құрылыс кодекстерін экологиялық тұрақтырақ және табиғи апаттарға төзімдірек ететін өзгерістерді қабылдамауға индустриялық топтарға мүмкіндік бергені үшін сынға ұшырады.
The International Code Council (ICC) is a nonprofit standards organization that creates the International Building Code (IBC), a model building code, as well as the International Residential Code (IRC), and other model codes. The IBC has been adopted for use as a base code standard by most jurisdictions in the United States. The IBC addresses both health and safety concerns for buildings based upon prescriptive and performance related requirements. The IBC is fully compatible with all other published ICC codes. The code provisions are intended to protect public health and safety while avoiding both unnecessary costs and preferential treatment of specific materials or methods of construction. The code is updated every three years. The International Code Council has stirred controversy for allowing industry groups to block changes that would make building codes more environmentally sustainable and resistant to natural disasters.
Тарих
ХХ ғасырдың басынан бері Америка Құрама Штаттарындағы құрылыс ережелері жүйесі үш аймақтық үлгілік кодтар тобы әзірлеген және жергілікті және штаттық үкіметтер тарапынан кезең-кезеңімен қабылданылған үлгілік құрылыс кодекстеріне негізделген. Құрылыс шенеуніктері кодтарының халықаралық әкімшілері (BOCA) әзірлеген Ұлттық кодекстер АҚШ-тың Шығыс жағалауында және орталық-батыс аймағының барлық бөлігінде қолданылды. Оңтүстік құрылыс кодексі конгресі (SBCCI) ұсынған Стандартты кодекстер Оңтүстік-Шығыс аймағында қолданылды. Халықаралық құрылыс шенеуніктері конференциясы (ICBO) жариялаған Бірыңғай кодекстер негізінен Батыс жағалауында және елдің орталық бөлігінің үлкен бөлігінде, сондай-ақ орталық-батыстың көп бөлігінде қолданылды. 1972 жылы BOCA, SBCCI және ICBO тұрғын үй құрылысы үшін ұлттық құрылыс кодексін әзірлеу мақсатында Америка құрылыс шенеуніктері кеңесін (CABO) құрды. Бұл жағдайлар американдық құрылыс мамандарын және өндірушілерді Америка Құрама Штаттарында жалпыұлттық құрылыс кодексін енгізуге итермеледі, осылайша олар аймақтық кодекстердің әртүрлі талаптарын орындауға жұмсайтын уақыт пен қаржыны үнемдеп, халықаралық құрылыс жобалары үшін бәсекелесу үшін басқа елдердің құрылыс кодекстеріне сәйкес жұмыс істеуге мүмкіндік алады.
Бәсекелесетін кодекстер мен түпкілікті қабылдау
Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығы бастапқыда Халықаралық өрт кодексін (IFC) әзірлеу үшін ICC-ге бірлесіп қосылды. Бұл күш-жігер құжаттың алғашқы нұсқасы аяқталғаннан кейін тоқтап қалды. Кейін ICC және NFPA осы және басқа құжаттар бойынша келісімге келуге тырысты, бірақ бәрі сәтсіз аяқталды, нәтижесінде екі ұйым арасында көптеген даулар туды. ICC-мен ортақ тіл табуға бірнеше рет әрекеттенгеннен кейін, NFPA Халықаралық кодекстерді әзірлеуге қатысудан бас тарды және Халықаралық сантехника және механикалық қызметкерлер қауымдастығына (IAPMO), Американдық жылу, салқындату және кондиционерлеу инженерлері қоғамына (ASHRAE) және Батыс өрт басшылары қауымдастығына қосылып, балама кодтар жиынтығын жасады. 2002 жылы жарық көрген бұл жиынтық, немесе C3, өзінің негізгі бөлігі ретінде NFPA 5000 құрылыс кодексін және Ұлттық электр кодексі, NFPA 101 өмір қауіпсіздігі кодексі, Бірыңғай сантехника кодексі, Бірыңғай механикалық кодексі және NFPA 1 сияқты бірнеше қосымша кодекстерді қамтиды. IBC-ден айырмашылығы, NFPA 5000 ерікті келісім стандарттарын әзірлеу үшін ANSI белгілеген саясаттар мен процедураларына сәйкес келді. NFPA-ның бәсекелес құрылыс стандартын енгізу әрекетіне Америка сәулетшілер институты (AIA), BOMA International және Ұлттық үй салушылар қауымдастығы (NAHB) сияқты ықпалды сауда ұйымдары қарсы шықты. NFPA мен ICC арасындағы бейбіт ынтымақтастықты ынталандыру және кодекс әзірлеудегі дауларды шешу бойынша бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, AIA, BOMA және екі десятка коммерциялық жылжымайтын мүлік қауымдастықтары бірлесіп Get It Together коалициясын құрды, олар NFPA-ны NFPA 5000-ға қатысты кодекс әзірлеуден бас тартуға және басқа NFPA кодекстері мен стандарттарын ICC кодекс отбасымен біріктіру үшін ICC-мен жұмыс істеуге үнемі шақырып отырды. Бастапқыда, губернатор Грей Дэвис кезінде Калифорния штаты NFPA 5000 кодексін болашақ Калифорния құрылыс кодексінің негізі ретінде қабылдады, бірақ 2003 жылы Дэвис лауазымынан алынып, оның орнына Арнольд Шварценеггер сайланды. Шварценеггер билікке келгеннен кейін Дэвистің бұйрығын жойды және штат IBC-ні қабылдады. NFPA 5000-ді қабылдау Калифорния мен IBC-ні қабылдаған көптеген басқа штаттар арасында айырмашылық тудыратын еді. IBC-нің қабылдануымен ICBO Калифорнияда бастаған және Уиттиерде орналасқан штаб-пәтерінің мұрасы жалғасуда.
Шығу жолдары
"Шығу жолдары" деген сөз тіркесі құрылыстан шығу қабілетін білдіреді, әсіресе өрт сияқты төтенше жағдайларда. Нақты айтқанда, шығу жолы үш бөлікке бөлінеді: шығуға қол жеткізу, шығу және шығу нүктесі (сырттағы қауіпсіз аймаққа дейінгі жол). Ережелер құрылыстың мақсатына және адамдар санына (бір уақытта орынға кіре алатын адамдардың саны) сәйкес қажетті шығу санын анықтайды, сондай-ақ олардың орналасуын да ескереді. Бұған қоса, ауруханалар, зейнеткерлер үйлері және түрмелер сияқты ерекше қажеттіліктері бар орындарда эвакуациялауға қосымша талаптар қарастырылады. Кейбір жағдайларда, талаптар мүмкін болатын қауіптерге байланысты қойылады (мысалы, өртенгіш немесе уытты химиялық заттар қолданылатын салаларда).
Қолжетімділік
"Қолжетімділік" – физикалық мүмкіндігі шектеулі адамдарды құрылыстарда қабылдауды білдіреді. Бұған қоғамдық көлік құралдарынан түсу/көтерілу, ғимаратқа кіру, тұрақ орындары, лифттер және дәретханаларға қол жеткізу кіреді. Бұл термин "мүгедек" (мүгедектерге арналған тұрақ, мүгедектерге арналған дәретхана) деген сөзді, көбінесе қарапайымдыққа толы және жағымсыз деп есептелетін сөзді алмастырады. Қолжетімділік үйді автоматтандыру жүйелерін де қамтуы мүмкін.
Қолданыстағы құрылымдар
Құрылыс кодексінің талаптары, әдетте, жаңа ғимараттар салуға, қолданыстағы ғимараттарды өзгертуге немесе кеңейтуге, ғимараттарды пайдалану мақсатын өзгертуге және олардың қызмет ету мерзімі немесе экономикалық тиімділігі аяқталғанда ғимараттарды немесе ғимараттардың бөліктерін бұзуға қолданылады. Осылайша, құрылыс кодекстері өз күшін меншік иелерінің ерікті шешімдерінен алады – құрылыс кодексі қолданылатын аумақта ғимаратты салу, өзгерту, кеңейту немесе бұзу, себебі мұндай жағдайларда рұқсат алу қажет болады. Жоспарлар рұқсат алу процесінің бөлігі ретінде қолданыстағы құрылыс ережелеріне сәйкестігі бойынша қарастырылады. Әдетте, құрылыс кодекстері кері күшінде болмайды, тек жақын арада туындауы мүмкін қауіпті жою үшін ғана қолданылады. Дегенмен, мүгедектерге қолжетімділік стандарттары – үлгілік құрылыс кодекстерінде көрсетілгендей – АҚШ Мүгедектер туралы заңға (ADA) байланысты кері күшінде болуы мүмкін, ол федералдық азаматтық құқық талабы болып табылады. Қолданыстағы ғимаратқа енгізілген өзгерістер мен кеңейтулер, әдетте, қабылданған кодекспен (мысалы, Халықаралық құрылыс кодексінің 101.2-тармасы, кез келген нұсқасы) анықталған ғимараттың мақсатына қатысты олардың ауқымына сәйкес келетін барлық жаңа талаптарға бағынуы керек. Ғимаратты пайдалану мақсатын өзгерту кейде бүкіл ғимаратты жаңа мақсатқа қолданылатын кодекс ережелерін толық орындау қажеттілігіне алып келеді, себебі кодекс қолданылуы пайдалану мақсатына байланысты. Пайдалану мақсатын өзгерту әдетте кодекс талаптарының қолданылуын өзгертеді, сондықтан ғимаратты қолданыстағы кодекс талаптарына сәйкестігін тексеруге тартады (Халықаралық құрылыс кодексінің 2009 жылғы 3408-тармасы, «Жұмыспен қамтудың өзгеруі» қараңыз). Қолданыстағы ғимараттар жаңа талаптардан босатылмайды, IBC қолданыстағы ғимараттарға арналған құрылыс кодексін жариялайды. Қолданыстағы құрылыс кодекстері қолданыстағы ғимараттарды жөндеуге, өзгертуге және кеңейтуге баламалы тәсілдер ұсынуға бағытталған. Бұл кем дегенде, кез келген жаңа құрылыстың қазіргі сәйкестік деңгейін сақтауын немесе негізгі қауіпсіздік деңгейлеріне жеткізуін қамтамасыз етеді. Мұндай түзету шаралары қолданыстағы жағдайларды қарастырғанымен, АҚШ Конституциясының экс-пост-факто заңдарды қабылдауға тыйым салатын қағидасын бұзбайды, себебі олар өткен әрекеттерді қылмыстық қылмыс деп танымайды немесе жазалауға тырыспайды. Мұндай талаптар тек қоғамның мүшесіне немесе жалпы қоғамдық мүддеге зиян келтіретін жағдайларды сақтауға немесе жалғастыруға тыйым салады. Көптеген юрисдикциялар ескі, әсіресе тарихи ғимараттарға жаңа талаптарды қолдануды қиын деп тапты. Мысалы, Нью-Джерси штаты қолданыстағы құрылымдарға кодекс талаптарын орындау мүмкіндігін ұсыну үшін арнайы штаттық түзетулерді қабылдады, егер техникалық тұрғысынан мүмкін болмаса, иесін қазіргі таңда қабылданған құрылыс кодексінің қатаң талаптарына сәйкес келуге мәжбүрлемейді (Нью-Джерси штатының қайта жаңарту субкодексін қараңыз). Калифорния да тарихи ғимараттарға арналған арнайы кодекс қабылдады (2001 жылғы Калифорнияның тарихи ғимараттар кодексін қараңыз). Басқа штаттар ғимараттар мен өрт кодекстерін сақтауды талап етеді, бірақ тарихи ғимараттар қорын қорғау мақсатымен шектеулер немесе юрисдикциялық дискрециялық өкілеттіктер қарастырылған, әсіресе мұндай мәртебе салық жеңілдіктерін, мемлекеттік қаражат инвестицияларын немесе басқа да ынталандыруларды тартатын болса. Ғимараттың Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілуі оны мемлекеттік немесе жергілікті құрылыс кодексінің талаптарына сәйкес келуден босатпайды.
Жаңарту циклі
IBC-нің жаңартылған басылымдары үш жылдық циклмен жарияланады (2000, 2003, 2006, 2009, 2012, 2015, 2018, 2021). Осы тұрақты кестеге байланысты, сілтеме берілген стандарттарды жасайтын басқа ұйымдар да өз жарияланым кестелерін IBC-мен үйлестірді, мысалы NEC және Калифорния құрылыс кодексі (2005, 2008, 2011, 2014, 2017).
Анықтамаланған стандарттар
Үлгілік құрылыс кодекстері ASTM (ASTM International), ANSI (Америкалық Ұлттық Стандарттар Институты) және NFPA (Ұлттық Өртке қарсы қорғау қауымдастығы) сияқты басқа стандарттау ұйымдары жариялаған және таратылған стандарттарға көп көлеңке береді. Құрылымдық талаптар негізінен сілтемелі стандарттарға, мысалы, Америка инженерлер қоғамы жариялаған ғимараттар мен құрылыстар үшін ең төменгі жобалық жүктемелер (ASCE 7) және Америкалық болат құрылыс институтының (ANSI/AISC 360) құрылымдық болат ғимараттарға арналған спецификациясына сүйенеді. Сілтемелік стандарттың бөліктеріндегі өзгерістер, оның сәйкес басылымдары арасындағы үйлесімділіктің жоғалуына әкелуі мүмкін.
Кодты әзірлеу
2019 жылғы «Нью-Йорк Таймс» газетінің хабарламасында құрылыс саласын ұсынып тұратын Ұлттық үй салушылар қауымдастығымен жасалған құпия келісім ашылды. Бұл келісім индустриялық топқа ғимараттарды экологиялық тұрақтырақ және табиғи апаттарға төзімдірек ететін нормативтердегі жақсартуларды шектеуге мүмкіндік берді, соның салдарынан Конгресс тергеуін бастады. Конгресс сауалына жауап ретінде ICC келісімнің сипаттамасын күшпен жоққа шығарды, «Үй салушылар [біздің нормативтерді әзірлеу] серіктестерінің қатарында болғанымен, олар Код Кеңесінің үлгілік нормативтерді әзірлеу процесін басып алмауда. Керісінше, тәжірибелі және білікті мемлекеттік қызметкерлердің еріктілері осы процеске ең көп ықпал етеді» деді.
Қосарланған дәліздердің еден жоспарлары
Кодекс бойынша эвакуация талаптары биік ғимараттар үшін кемінде дәлізбен байланысқан екі баспалдақ болуын білдіреді. Осы шектеуге байланысты, кодекске сәйкес келетін биік ғимараттардың архитектуралық қабат жоспарларына қатаң шектеулер қойылады. Кодекс сақталатын ғимараттарда әдетте бір жақта ғана терезелер болады, олар сыртқы қабырғаға орналасқан, ал екі қабырға пәтерді көршілес пәтерлерден бөліп тұрады, ал қарсы қабырға дәлізбен беттеседі. Бұл шектеудің күтпеген салдары көп, мысалы, жаңа салынатын пәтерлердің көбі 1-2 жатын бөлмелі болады, бұл әзірлеушілерге отбасылық пәтерлер салуды қиындатады. Сонымен қатар, дәліз жағында терезелердің болмауы ауа алмасуды нашарлатады және кеңістікті тиімсіз пайдаланудан құрылыс құны артады.
Авторлық құқықтар
Америка Құрама Штаттарының көптеген штаттары мен муниципалитеттері ICC кодтар отбасын қабылдайды. Veeck v. Southern Building Code Congress Int'l, Inc. федералды авторлық құқыққа қатысты сот ісінен кейін, Public Resource ұйымы қабылданған құрылыс кодекстерінің маңызды бөлігін онлайн жариялады, олар PDF нысанында қолжетімді. 2017 жылы ICC жеке, коммерциялық мақсатта жұмыс істейтін UpCodes компаниясын ICC-тің үлгілік кодтарының көшірмелерін жариялағандығы үшін сотқа берді. Сотқа ұсынылған дәлелдерді қарағаннан кейін судья Виктор Марреро ICC-тің авторлық құқықты бұзу туралы көптеген талаптары бойынша UpCodes пайдасына шешім шығарды. UpCodes кодтарды заңмен бекітілген кодтар ретінде жүктегендіктен, мемлекеттік жарлықтар доктринасы ICC-ге авторлық құқығын қолдану арқылы жүктеуге кедеріс келтіруге мүмкіндік бермеді. Сот үкімінен кейін ICC жалған жарнама және бәсекелестіктің теңсіздігі туралы талаптармен жеке шағымдануға өтті; аталған жеке шағым 2021 жылы қабылданбады.