Кіріспе

Құрып кеткен бауырымен жорғалаушылар туысы

Hylonomus (/h//aɪ/'/l//ɒ//n//əm//ə//s/; hylo "орман" + nomos "мекендеуші") – 312 миллион жыл бұрын, карбон кезеңінің соңында өмір сүрген бауырымен жорғалаушылар туысы. Бұл сөзсіз ең ерте бауырымен жорғалаушы (Westlothiana көнерек, бірақ ол, мүмкін, қосмекенді болған, ал Casineria фрагментті келеді). Бір ғана түрі бар – Hylonomus lyelli түрі. Ең ерте белгілі бауырымен жорғалаушылардың бірі болғанына қарамастан, ол топтың ең алғашқы мүшесі емес, парарептильдер мен капторинидтерге қарағанда дамыған еурорептиль болып табылады.

Сипаттама

Гилоном ұзын болған (құйрығын қоса есептегенде). Олардың көпшілігі 20 см-ге жуық ұзындықта және қазіргі кездегі кесірткелерге ұқсас болған болуы мүмкін. Оның кішкентай, өткір тістері болды және ол мыңжақтылар немесе алғашқы жәндіктер сияқты ұсақ омыртқасыздармен қоректенген болуы ықтимал. Сондай-ақ, олардың жіңішке және жеңіл салмақты қол-аяқ сүйектері, сондай-ақ ұзын және жұқа қол-аяқтары болғандығы айтылады. Ауыздың жоғарғы жағындағы тар, тіл тәрізді бөлік, бас сүйегінің белгілі бір сүйегіндегі терең ойыс, арқа сүйектеріндегі дөңгелек құрылым, арқа сүйектерінің белгілі бір бөліктерінің биіктігінің өзгеруі, бас сүйегінің нақты бір жеріндегі тесік, қол және аяқ сүйектерінің ұзындығының бірдей болуы, тібік сүйегімен салыстырғанда қысқа төртінші саусақ сүйегі, төртінші саусақ сүйегімен салыстырғанда қысқа бесінші саусақ сүйегі, ұзын мойын сүйектері және көздің астында жақсы дамыған ашылуы болған. Гилономның қазба қалдықтары Жогинс формациясындағы (Новая Шотландия, Канада) қазбаланған клубтық мүктердің қалдықтарынан табылған. Ауа райы нашарлаған кезде клубтық мүктер құлап, олардың сабалары шіріп, ішкі қуысқа айналған деп болжанады. Баспана іздеген Гилоном сияқты ұсақ жануарлар ішке кіріп, тұтқынға түсіп, аштықтан өлген. Басқа бір гипотеза бойынша, жануарлар ағаш түбірлерінде ұя салған. Базальды пеликозавр Археотирис және базальды диапсид Петролакозаврдың қазба қалдықтары да Новая Шотландияның сол аймағынан, бірақ жоғарырақ қабаттан, шамамен 6 миллион жыл кейінірек табылған. Бұл жануарды 19 ғасырдың ортасында Джон Уильям Доусон ашқан. Түрге атау берген Доусонның ұстазы, геолог сэр Чарльз Лайл. Бұл түр дәстүрлі түрде Protorothyrididae тобына жатқызылса да, кейіннен бұл топтан тысқары шығарылды. 2002 жылы Hylonomus lyelli Новая Шотландияның провинциялық қазбасы деп жарияланды.