Кіріспе
Оңтүстік Корея жазушысы И Мун Йол (18 мамыр 1948 жылы туған) – Оңтүстік Кореяның жазушысы. И-дің туғандағы есімі Йол болған, ал «Мун» (мағынасы «жазушы») кейіпкері жазушылық жолын бастағаннан кейін қосылған. Оның туындыларына роман, әңгімелер, классикалық қытай романдарының корей тіліне аудармалары, сондай-ақ саяси және әлеуметтік талдаулар кіреді. Оның кітаптарының 30 миллионнан астам данасы сатылған деп есептеледі. Оның шығармалары көптеген әдеби сыйлықтарға ие болды және олардың көптегені фильмдер мен телесериалдарға бейімделді.
Yi Mun yol (born May 18, 1948) is a South Korean writer. Yi's given name at birth was Yol; the character, Mun (which translates as "writer"), was added after he took up a writing career. His works include novels, short stories and Korean adaptations of classic Chinese novels as well as political and social commentaries. An informal count has estimated that over 30 million copies of his books have been sold His works have garnered many literary awards and many have been adapted for film and television.
Өмір
И Мун Йолдың әкесі Кореяның "бай элитасының" мүшесі болған. Оның 40 бөлмелі үйі және 200 пyeong, яғни 660 шаршы метр жері болды. Ол Ұлыбританияда оқып, Сеул ұлттық университетінде ауыл шаруашылығы пәнінен сабақ берді. Бірақ Корея соғысы басталғанда, ол коммунистік идеологияны қабылдап, отбасын тастап, Солтүстік Кореяға көшіп кетті. И Мун Йол 1948 жылы Оңтүстік Кореяның Сеул қаласының орталық ауданы Чонгундонда дүниеге келді, бірақ Корея соғысының басталуы және оның әкесінің Солтүстік Кореяға қашуы оның отбасын Еонгян округіне, Гёнсангбукдоға көшіруге мәжбүр етті, ол жер олардың әулеттік мекені болған. 1970 жылы Сеул ұлттық университетінің Педагогикалық факультетінен шығып кетті. Содан кейін ол Корея заңгерлік емтиханына дайындалды, бірақ үш рет сүре алмады. Ол әдеби конкурстарға қатысты, бірақ көп табысқа жете алмады. Кейін оның тұңғыш романы болған "Адам баласы" атты қолжазбасы қабылданбады. 1973 жылы үйленді, содан кейін міндетті әскери қызметін өтеу үшін әскерге шақырылды. Әскерден босағаннан кейін, ол жекеменшік оқу орнында сабақ берді.
Жұмыс
И романдар, әңгімелер және классикалық қытай романдарының корей тіліне аудармаларын жазды, соның ішінде "Бұрмаланған батырымыз" романы да бар. Оның туындыларында дәстүрлілік пен модернизм арасындағы қақтығыс та бейнеленген ("Алтын Феникс" және "Ескі шляпник" романдары мысалы). Осы еңбектің бірінші аспектісі "тарих, дін және ғылымда адамдар көбінесе ұстанып қалатын идеологияға, сенімге немесе теорияларға деген ойсыз сенімнің" зиянды салдарына назар аудару ретінде сипатталды. Сонымен қатар, оның кейбір романдары поэзия мен өнерге жоғары құрметпен қарастырады. Джей Бок Лидің И-дің туындыларын талдауы, олардың бірнеше жанрды қамтитынын көрсетті, олардың ішінде: "суретшілер романдары" ("Ақын", "Алтын Феникс" және "Биссон" сияқты), тарихи оқиғалар ("Батырлар дәуірі" және "Шекара" сияқты), романтикалық махаббат оқиғалары ("Летт әндері" және "Құлағанның бәрінде қанат бар" сияқты), корей қоғамында, әсіресе Кореядағы еркектерде, санасыз түрде сіңірілген саяси көзқарастарды бейнелеу ("Таңдау" мысалы), және Джей Бок Лидің пікірінше, артық саяси роман, "Homo Ececutans". И-дің ең көп сатылған романдарының бірі – "Адам баласы" (шамамен 2 миллион дана сатылды) бір уақытта детективтік оқиға және салыстырмалы дін мен мифологияны зерттеу нәтижесінде туған еврей және христиан идеологиялары туралы ой-пікірлерді қамтитын трактат. "Императорға салам" комедиялық элементтерді жапон оккупациясы және Корея соғысы кезінде корей халқының қайғы-қасіретінің реалистік суретімен үйлестіреді. Оның көптеген шығармаларын аударған Джи Мун Сух, И-дің барлық көркем формалардың шебері екенін айтты. Ол осы пікірді растайтын И-дің көптеген еңбектерінің қысқаша сипаттамасын ұсынды. Бұл туындыны аударған Энтони бауырлас, бұл еңбек Корея соғысынан кейін Оңтүстік Кореядағы протестанттық христиандықты сынап бағалайтынын мәлімдеді. Сол кездегі кейбір пасторлар өз қауымдастарының осалдығын пайдаланып, жеке экономикалық мүдделерін көздеді. Ол И-дің көзқарасына конфуциандық тәрбиенің әсер еткен болуы мүмкін деп болжады.
Алтын Феникс
Алтын Феникс немесе Гаруда, шығармашылықтың техникалық шеберлігі мен жеке тұлғаны жетілдіру өнері арасындағы қақтығысты көрсетеді. Осы еңбектің аудармашысы Антоний бауырлас Гаруданың алтын қанатты мифологиялық құс екенін, алғаш рет Үнді мифологиясында пайда болғанын айтты. Осы оқимада Гаруданың бейнесі өмірінің соңына дейін өнерге берілген басты кейіпкердің көзімен көрген, жетілген өнердің асқақ дамуын бейнелеу үшін қолданылады.
Ескі Шапкашы / Сен үйіңе қайта оралмайсың
"Ескі шапқыш" (ағылшын тіліне Антони бауырлас аударған) кітабында жас балалар өздерінің ауылындағы соңғы дәстүрлі шеберге әденасқылық жасайды. Ескі шапқыштың әкесі патшаларға төрт шапан тігіп берген. Ұлдар оның құндылығын тек есейгеннен кейін ғана түсінеді. Жылқының қылынан немесе өте жұқа бамбук жолақтарынан жасалған және ер адамның шашын жинаған түйінінің үстіне кигізілетін дәстүрлі бас киім – гатты жапон отаршылдық билігі осы түйінмен бірге тыйым салған. Дегенмен, оқиғаның басында шалқыған ауылда әлі де бірнеше адам гат киіп жүрген. Соңында ол өзінің соңғы шедеврiне ешбір клиент таба алмады, сондықтан оны өмірінде сыйлағысы келген адамның қабірінде өртеді. Одан кейін көп ұзамай ол қайтыс болады. "Ескі шапқыш" – "Үйге қайта оралу мүмкін емес" атты жинақтың 16 әңгімесінің бірі. Осы жинаққа қосымша түсіндірмелерде, "заманауи корейдің физикалық, рухани және психологиялық тұрғыдан туған жерін жоғалту" тақырыбында жазылған бұл жинақ, [Иі] автордың қатал консерватизмін, сонымен қатар бірқатар салған өмір салтының және оны құрып, сақтаған ой-сананың жоғалуына деген шын ниеттен туған өкінішін көрсетеді деп жазылған.
Императорға алғыс!
Императорға алғыс! ХІХ ғасырдың соңында Кореяның империялық әлемдік державалар арасындағы қызу бәсекелестігін көрсетеді және Жапон отаршылдық дәуірі, Корея соғысы мен әскери диктаторлық билік арқылы Кореяның қазіргі тарихына дейін жетеді. "Дон Кихот" кейіпкеріне ұқсас басты кейіпкер романда бай дәстүрлі проза стилін қолданады, ол дәстүрлі Шығыс Азия әдебиетін жан-жақты түсінеді және оқырмандарды Кореяның дүрбелеңді тарихының әсерлі суреттерімен баурап алады. Мишель Таненбаум Сервантестің "Дон Кихот" романының корей әдебиетіне тигізген әсерін талдап, Идің "Императорға алғыс!" романы түпнұсқаның рухын жеткізе алғанын айтты. Басты кейіпкер, әдетте Император деп аталады, "артық кітап оқудан туған ақылсыздыққа ұшырайды; ол әділдік іздеуге бағытталған оқиғаларды іздейді; онымен бірге сондай ақымақ көмекшілер болады; ол өткен әлемде өмір сүреді, ол, әрине, жоғалып кеткен; және соңында, ол қайта-қайта ақылсыздыққа толы әрекеттер жасайды, шығарманы комедияға айналдырады". Император өзінің аспаннан И (Жосеон) әулетін алмастыратын жаңа әулетті құруға тағайындалғанына сенеді және жаңа Чонг әулеті 800 жыл бойы гүлденеді деп санайды, бұл туралы құпия пайғамбарлық мәтін Чонг кам рок, сондай-ақ Чжонгамнок деп белгіленген. Оның арманы - патшалықты әскери және мәдени жағынан шет елдік үстемдіктен азат ету. Соңғысы мүмкін емес сияқты көрінеді, өмір бойы "ақылдан адасуды" қажет ететін күрес. Оның ағылшын тіліне аудармасының алғы сөзін жазған Сол Сун Бунг, Императордың халықты билеуші болу арманы іс жүзінде сәтсіз аяқталғанымен, оның өлімінен кейін "барлық дүниелік уайымдардан асып, үлкен мәртебеге ие болады" деп атап өтті. Жаңа мұғалім зорбалдықты жасаған балаларды ғана емес, "өздеріне тиесілі нәрсені" тартып алғандарды да аяусыз жазалайды. Басты кейіпкер оны айыптауға қарсы тұрған жалғыз студент. Бақылаушы орнынан түскеннен кейін жаңа бақылаушы сайлауы өтеді. Сайлау алдында алтыншы сынып мұғалімі АҚШ президенті Кеннедидің "Батылдық туралы сырлар" кітабының көшірмелерін таратады, бұл идеалды либералды демократиялық жүйенің символы. Жаңа, демократиялық тәртіп орнатылады, бірақ бұл талас-тартысқа және сыныптағы үлгерімнің төмендеуіне әкеледі. Кодада кейіпкер өмірін еске алады. Ол белгілі бір университетті бітірген, бірақ авторитарлық, екі жүзді және жемқор деп санайтын шаэболдардың бірімен жұмыс істеуден бас тартты. Ол сатушы болып жұмыс істеді, бірақ ол жұмыс та шаэболдарға тәуелді болды. Көңілі қалған ол қарапайым жағдайымен жеке институттың (хагвон) оқытушысы болды. Осы кезде ол сыныптастарының әртүрлі деңгейде табысқа жеткенін біледі. Кейбіреулерінің сәттілігіне логикалық түсіндіру жоқ. Джин Ким Уотсонның зерттеуінде жазылғандай, ол "өзін "Мен бәрін өз қалауынша жүргізетін қатыгез патшалыққа лақтырылғандай сезіндім" деп сезінеді. Кереметі, бұл "қатыгез патшалық" енді [оқушы бақылаушысының] режимін, жаңа мұғалімнің күшті реформаларын, тіпті шаэбол бизнесін де білдірмейді. Кодада жемқорлық, бостандықтың жоқтығы және екіжүзділердің еріксіз билігі постколониалды ұлттың жаһандану дәуіріндегі пост-фордизмдегі нормативті жағдайларын жақсырақ сипаттайды". Соңында ол бақылаушының ұсақ қылмыскер ретінде тұтқындалғанын көреді. Басты кейіпкер жылайды, бірақ себебін анықтай алмайды. Оның шатасуы оқырманға лайықты аллегорияны түсінуге мүмкіндік бермейді.
Таңдау
«Таңдау» – Ы. Мун Йолдың 17 ғасырдағы ата-анасы Чан Гye Хянның өмірбаяны. (Кітапта ол қыз кезіндегі есімімен, яғни Кореяда қабылданған әдет бойынша «Чан» деп аталады.) Ол Конфуций дінінің белгілі ғалымы Чан Хён Хёның қызы. Ол өнер мен поэзияда жоғары талант иесі, бұл оның әкесін оның әйел болып туғанына қайғыруға мәжбүр етеді. Оның қайғысы махаббаттың білдірісі ретінде де, егер ол талантын іске асыруға тырысса, туындауы мүмкін келіспеушілік туралы ескерту ретінде де түсіндірілді. Ол адал әйел, келін және ана болуды «таңдайды». Ол өзінің жағдайын былай түсіндіреді: «Бұл әлемді әйел ретінде сақтаудан және болашақта ана ретінде жақсы әлемге дайындалудан артық ештеңе жоқ». Чан ханымның поэзияға деген таланты бала кезінде одан бас тартқаннан кейін, қарт жасында қайта оянады. Бұл оған патриархалды жүйеден бастау алған матриархалды жүйеде биік тұруға мүмкіндік береді. Бір әдеби мақаласында Ы. Мун Йол Чан ханымның таңдауын қорғап, әйелдердің таңдауында үй шаруасында жетістікке жетпеудің себебін түсіндірудің қажеті жоқ деді. Екінші жағынан, бір сыншы атап өтті: «Чан ханым кітапта екі талантты әйел туралы айтқан сөздерінен көрініп тұрғанындай, «Саймдаңның беделі поэзиясы үшін емес» және «Нансольхенді екі отбасы да әдебиетші әйел деп атамады», Чан ханымға талантынан бас тартып, қоғамдағы әйелге қалыпты жолға түсуден басқа таңдау қалмады». Чан ханымның өмірі мен Ы. Мун Йолдың өмірі арасында параллель жүргізілді. Ол да жүйемен қақтығыс кезінде талантынан бас тартып, әскери қызметке шақырылды, дәл осылай Чан ханым да талантына қарамастан, академиялық білімнен бас тартты. Сонымен қатар, Чан ханым жүйеге бағыну арқылы әйел матриарх ретінде билік алды, ал Ы. жүйеге сәтті енгеннен кейін мәдени билік мәртебесіне ие болды. Романға жазылған сын-тексеруде (корей және ағылшын тілдеріндегі басылымның соңында) Бак Чоль Хва осы туынды корей қоғамының қараңғы жағын бейнелейтін аллегория деп санады және егер Хонг «доңыз» болса, онда басты кейіпкер – «құдіреті жоқ білімді топтың мүшесі, «Пилон», ол ақымақтықты тоқтатуға тырыспайды».
Ақын
Идің жүлделі "Поэт және ұры" туындысы "Поэт" атты үлкен романға енгізілді, ол аға Энтонидің ағылшын тіліндегі аудармасында қолжетімді. Бұл – әкесі сатқын деп танылып өлтірілген Ким Пхен Ынның өмірбаяны. Мұндай қылмыс үшін жаза үш буынға дейін созылған. Кимнің өлім жазасы жеңілді, бірақ ол және оның отбасы (И отбасы сияқты) бұрынғы жоғары мәртебелерінің құқықтарынан айырылды. Кореялықтарға кеңінен таныс оқиға бойынша, ол өзінің кім екенін жасыра (немесе кейбір деректерде білмей) поэзия байқауына қатысып, әкесіне сын айтқан өлең жазып, жеңіске жетті. Бірақ, осы сатқындыққа деген өкініш оны көшпелі ақынның өмірін бастауға итерді. Ол ауылдарды аралап, өлеңдерін тамақ пен тұруға алмастырды. Саяхаттарында ол күн мен жаңбырдан қорғану үшін үлкен бамбук бас киім киетін (кейбір деректерде бұл оның ұялу белгісі болған). Осылайша ол Ким Сакгат (немесе Ким Бамбук Шапаны) деген атпен танылды. Бұл оқиғада оның өлеңдері, көбінесе биліктегілерді сынайтын, гениальды туындылар болғанымен, біраз дәрежеде шынайылықтан мүкіріп тұрған. Көне даостық ақынмен кездейсоқ кездесу оның өзгеруіне әкелді, аға Энтонидің айтуынша, бұл "поэзия сөздермен, техникамен немесе тақырыптармен емес, болмыспен байланысты" деген түсінікке келді. Питер Ли бұл бейне корей поэзиясында жиі кездесетінін және буддалық немесе даостық контексте оқшауланған ақынға деген ең жоғары құрметті білдіретінін атап өтті.
Батырлар дәуірі
"Батырлар дәуірі" романындағы оның басты кейіпкері – белгілі конфуцилік отбасының үлкен ұлы. Идің өзінің әкесі сияқты, ол да коммунистік көзқарастарға ие. Ол солшыл идеяны қолдайды, бірақ соңында көңілі толады. Идеалдарына беріліп, ол отбасына қауіп туып келе жатқанын байқамайды. Оның анасы мен әйелі отбасын сақтап қалуға мәжбүр болады. Донг Ук Шиннің сюжетке берген қысқаша сипаттамасында айтылғандай, кейіпкер соғыстың "халық үшін" екенін қатыстырады, бірақ анасы риторикалық сұрақ қояды: "Қай халық туралы айтып отсың? Оңтүстікте мұндай халықты көре алмаймын, солтүстікте де олардың болатынына сенбеймін. Олар тек сенің сөздеріңде ғана бар емес пе? Ал сол көшпенді ойың үшін неге бейкүнә жандардың өмірін құрбан етуге дарыпсың?"
Ағама кездесу
"Ағама кездесу" романында И Мун Юл әкесі мен жаңа әйелінен туған өгей ағасымен Солтүстік Кореяда кездесуді суреттейді. Басты кейіпкер 40 жылдық үзілістен кейін әкесінің қайтыс болғанын естіген соң, сол өгей ағасымен кездесуге келіседі және идеологиялық қарама-қайшылықтарына қарамастан, олардың арасындағы туыстық байланыс мықты екенін түсінеді. Әкесін құрметтеу үшін жасалған шағын рәсімнен кейін, күшті корей сусыны – соджу ішіп, олардың арадағы байланыс нығая түседі.
Екі империяның шекарасы
Идің ең амбициялық туындыларының бірі – "Екі империя арасындағы шекара" [немесе "Шек ара" деп те аталады], 12 томдық эпикалық роман. Атау АҚШ пен бұрынғы Совет Одағын символдайды. Бұл, негізінен, "Батырлар дәуіріне" жалғас, онда әкесі Солтүстік Кореяға өткеннен кейін Оңтүстік Кореяда қалған отбасының өмірі суреттеледі. Онда Корея соғысының тудырған ауырлықтары мен үлкен державалардың бәсекелестігінің іздері көрсетілген. Өзінің туындысын сынға алғанда, ол кітаптың негізгі идеясы Оңтүстік Корея шекарасын қорғау үшін АҚШ Батыс капитализмін енгізгені және Оңтүстік Корея үкіметі оны күштеп жүзеге асыру үшін абсолютті билікті пайдаланғаны екенін айтты. "Соның салдарынан Оңтүстік Кореяда рұхсат етілген жалғыз "еркіндік" – ақша табу, ал жақсы қоғам мен жеке өмір туралы арман құруға тыйым салынды. Осылайша, осы жаман қағидадан босануды қалайтын түрлі топтар пайда болады. Бірақ олардың ізгі ниеттері тез бұрмаланады. Олар өздерінің ізгі ниеттеріне сенбейтіндерге қарсы шығып, оларға сенетіндерден толық бағынуды талап етеді".
Леттің әндері
Летт әндері – махаббат тарихы / әйелдің өмірге келу тарихы. Бұл – үйлену тойының алдындағы күні күнделігін оқып отырған әйелдің әңгімесі. Оқып жатқанда ол өткендегі үлкен, үйленген ер адаммен арадағы қарым-қатынасын қайта басынан кешіреді. Ол – суретші. Көптеген кездейсоқ кездесулерден кейін, ол оған модель болады және ғашық болады. Бірақ ол қарым-қатынасты үзді, былай деп түсіндірді: «Дұрыс уақытта тоқтауды білу – мен сыйлай алатын ең үлкен махаббат. Сондықтан Хивон [басты кейіпкер] менің жастығымның соңғы сыйы ретінде есте сақталады, солайша Хивонның естелігінде де мен ұятсыз махаббатпен мәңгілікке сақталуымды қалаймын». Роман махаббат пен моральдық нормалардың өзара байланысын терең зерттейді. Атауы грек мифологиясындағы Лете өзеніне сілтеме жасайды, ол Аидтың жер асты әлеміндегі өзен. Одан ішкендер толық ұмытылуды бастан кешіреді. Суретші оған тұрмысқа шыққан әйел осы өзеннен өтіп, су ішіп, өткенді ұмыту керектігін айтады. «Өміріңді армандарыңмен және естеліктеріңмен толықтыр» дейді ол. Жаун Оның талдауы бойынша, роман Гётенің «Жас Вертердің қасіреті» романындағы Вертердің әйелдік нұсқасы ретінде жоспарланған. Алайда, Хивон Вертердей жойқын емес және соңында өмірін жалғастыруға шешім қабылдайды.
Қытай классикалық шығармаларының аудармалары
Өзінің түпнұсқа шығармаларынан өзге, И классикалық қытай романдарының ірі көп томдық корей тіліндегі адаптацияларын жасады, олардың ішінде "Үш патшалықтың романсы", "Батқандар тобы" және "Чу мен Хан туралы аңыздар" кіретін еді.
Даулар
2000 жылдардың басында И саяси оңшыл көзқарастарға байланысты дау тудырған газет мақалаларын жазды. Оның "Homo Executans" (2006) атты кітабында өзінің Исаның реинкарнациясы екенін мәлімдеген қазандық механик және оған табынған Мария Магдалена кейіпкері бар. Бұл қазандық механигі белсенділер тарапынан өлтіріледі, ал оның жақтастары оларды өз кезегінде жояды. Бұл корей қоғамындағы сол және оңшыл күштер арасындағы шиеленісті бейнелеу мақсатында жасалған болуы мүмкін. Кітаптағы кейбір сөздердің саяси сипаты бар деп есептелді. Иге сондай-ақ "Choice" романындағы Жосон кезеңіндегі әйелдерді антифеминистік бейнелегені үшін сын көрсетілді. 2011 жылы И Мун Ёль "The New Yorker" журналында ("An Anonymous Island", Хейнц Инсу Фенкл аударған) әңгімесі жарияланған алғашқы корей жазушысы атанды. Идің көптеген романдары фильмге түсірілді, олардың ішінде: "Бұрмаланған батырымыз", "Жастық шақ портреті", "Қуанышты жас күндеріміз", "Анонимді арал", "Адам баласы", "Леттің әні", "Құлағанның бәріне қанаттар бар". Оның "Түлкі аулау" романы "Соңғы императорша" атты музыкалық қойылымға негіз болды. Бұл қойылымда жапондық агенттер "Түлкі аулау" деп атаған императорша Мёнсонның өмірі және оны өлтіру операциясы көрсетілген. Қойылым Сеулде, Лондонда және Нью-Йоркте сахналанды.