Кіріспе
Iridaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Iris pseudacorus, сары желеуқұм, сары гүл немесе су желеуқұмы – Iridaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Еуропа, Батыс Азия және Солтүстік-Батыс Африкаға тән. Оның "pseudacorus" деген атауы "жалған акрост" дегенді білдіреді, себебі оның жапырақтары Acorus calamus (тұздық) сияқты, ортасы анық көрінетін қабырғасы мен қылыш тәрізді пішінімен ұқсас. Дегенмен, бұл екі өсімдік туыс емес.
Iris pseudacorus, the yellow flag, yellow iris, or water flag, is a species of flowering plant in the family Iridaceae. It is native to Europe, western Asia and northwest Africa. Its specific epithet pseudacorus means "false acorus", referring to the similarity of its leaves to those of Acorus calamus (sweet flag), as they have a prominently veined mid rib and sword like shape. However, the two plants are not closely related.
Сипаттама
Бұл шөптесін гүлді көпжылдық өсімдік , немесе сирек кездесетін биікке дейін өседі, тік жапырақтары ұзындығына дейін және еніне дейін жетеді. Гүлдері ашық сары түсті, диаметрі , әдеттегі ирис пішінінде. Жемісі - ұзындығы бар құрғақ қапшық, ішінде көптеген ашық қоңыр тұқымдар орналасқан. I. pseudacorus өте ылғалды жағдайларда жақсы өседі және сулы-батпақты жерлерде кең таралған, су астында қалуға, төмен pH деңгейіне және оттегісіз топыраққа төзімді. Өсімдік тамырсабақтары және су арқылы таралатын тұқымдары арқылы жылдам көбейеді. Ол Тифа сияқты экологиялық орынды толтырады және көбінесе оның қасында, бірақ әдетте беткей суларда өседі. Негізінен су және су жағасында өсетін болса да, тамырсабақтары ұзақ құрғақшылыққа төтеп бере алады. Шотландияның батысындағы I. pseudacorus-тың ірі топтары құрып кету қаупі төнген жүгерінің (corncrake) маңызды қоректену және көбейту ортасын құрайды. I. pseudacorus - Ұлыбританияда табиғи түрде өсетін екі ирис түрінің бірі, екіншісі - Iris foetidissima (иіссіз ирис). Гүлшолпандары мен сабағы жануарлар мен өсімдіктер үшін улы.
Нектар өндіру
Ағзалар өсіруші шыбықтар бастамасымен қолдауға алынған AgriLand жобасы жүргізген Ұлыбританиядағы өсімдіктер зерттеуінде, өсімдік гүлінің күніне нектар өндіруі бойынша екінші орынға ие болды. Бірақ, гүл бірлігіне шаққандағы гүлдер саны, гүлдің көптігі және фенология ескерілгенде, жылына бірлік аумаққа шаққандағы ең көп нектар бойынша алдыңғы ондықтан шығып қалды, сондай-ақ алдыңғы ондыққа кірген барлық өсімдіктер де, әдеттегі комфри, Symphytum officinale-ден басқа, осы жағдайға түсті.
Флеур-де-лиздің туыстығы
18 ғасырлық француз табиғаттанушысы және лексикографы Пьер Огюстен Бойсье де Саваждың пікірінше, геральдикалық символ ретінде қолданылатын fleur de lis атауы лилия емес, Ирис псевдакорустың пішіні мен сары түсіне байланысты болуы мүмкін.
Уыттылығы және қолданылуы
Бұл өсімдіктің тамыры мен жапырақтары улағыш. Бұл өсімдік суды тазартудың бір түрі ретінде қолданылып келеді, себебі ол тамыры арқылы макроэлементтерді (мысалы, азот және фосфор) сіңіре алады. Оның төмен pH деңгейінде өсу қабілеті оны пайдалы индикатор ететіндіктен, көптеген AS деңгейлі биология сабақтарында практикалық жұмыстарда қолданылады. Бұған қоса, ол судағы жоғары тұздылыққа төтеп бере алады.