Кіріспе

1980 жылғы маусым айында мына оқиғалар болды:

1980 жылдың 2 маусымы (дүшәмбе)

Оңтүстік Африкада Сасолбургтегі мұнай өңдеу зауыттарына Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) әскери қанаты – «Умхонто ве Сизве» шабуыл жасады. Олар екі стратегиялық маңызды SASOL (көмірден алынатын мұнай) зауытын және мұнай өңдеу зауытын бомбалады. Палестиналық Наблус қаласының әкімі Басам Шакаа, Эль-Бире қаласының әкімі Ибрагим Тавиль және Рамалла қаласының әкімі Карим Халаф – еврей «Жер асты» террористік тобы орнатқан бомбадан зардап шекті. Халаф бір аяғынан айырылды, ал Шакааның екі аяғы да ампутацияланды. Батыс жағалаудың солтүстігіндегі алғашқы израильдік қоныс аударушылардың бірі Моше Зер, Шакааға жасалған қастандыққа қатысқан еврей «Жер асты» тобының жетекшісі болды. Зер ауыр дене жарақаттары келтіргені және террористік ұйымға қатысқандығы үшін сотталды, бірақ тек төрт айға ғана түрмеге отырды. Боливияның бұрынғы президенті және 29 маусымдағы президент сайлауының басты үміткері Эрнан Силес Зуазо бұрынғы міндеттемелеріне байланысты алты әріптесімен жеке ұшақта ұшу жоспарларын тоқтатқандықтан, қауіптен құтылды. Силес Зуазоның кандидаттық серігі Хайме Паз Замора Ла-Паздан ұшып шыққаннан кейін оң қозғалтқышы бұзылған Piper ұшағының апатынан аман қалған жалғыз адам болды. «The New Orleans Times Picayune» газеті жалғыз бәсекелесі «New Orleans States Item» газетімен бірігіп, «The Times Picayune/States Item» деп жарияланды. 1986 жылдың 1 қазанынан бастап газет қайтадан «Times Picayune» деп аталды. Қытай иезуиті және Рим-католик епископы Доминик Тан (шынайы аты Тан Имин) 21 жылдан астам уақыт түрмеде отырғаннан кейін босатылды. 1958 жылдың 5 ақпанында Коммунистік Қытай үкіметі Танды тұтқындады және Халық Республикасы оны «реакциялық Ватиканның ең адал құлы» деп айыптап, сотқа бермей-ақ еңбек лагерінде ұстады. Кейіннен Папа Иоанн Павел II оны Гуанчжоу архиепискобы етіп тағайындады. Тан босатылғаннан кейін 1995 жылы қайтыс болғанға дейін тағы 15 жыл өмір сүрді. Қайтыс болды: 73 жастағы Фрэнк Ко, АҚШ Қаржы министрлігінің бұрынғы қызметкері және Халықаралық валюта қорының алғашқы директоры, ол АҚШ Коммунистік партиясының мүшесі екені анықталды. 1958 жылы Қытайға қашып, Бейжіңде қайтыс болды.

1980 жылдың 9 маусымы (дүшәмбе)

Америкалық комедиан Ричард Прайор Калифорния штатының Нортридж қаласындағы үйінде өзін өртеп алғаннан кейін денесінің жартысынан астамы күйді. Шерман-Окс қауымдық ауруханасының жедел жәрдем бөлімінің дәрігері Прайордың оған өрттің крек түтігінде кокаинды еркін қолданған кезде болған жарылыстан туындағанын айтқандығын мәлімдеді. Прайордың менеджері Прайордың темекі тұтандыру кезінде шыны стақандағы ромды жаққанын айтқан. 45 күн ауруханада жатып, дәрігерлердің айтуынша, үш жағдайдың екісінде өлімге әкелетін жарақаттан кейін Прайор 24 шілдеде босатылды. Independent Network News, Нью-Йорк қаласының WPIX телеарнасының кешкі жаңалықтарының кеңейтілген нұсқасы, ABC, CBS немесе NBC телеарналарымен байланысы жоқ АҚШ телестанциялары үшін синдикатталған кешкі жаңалықтар бағдарламасы ретінде көрсетілді. 1987 жылдың 12 қаңтарында ол "USA Today" деп қайта аталды және 1990 жылдың 8 маусымына дейін он жыл бойы эфирде болды. Қайтыс болды: 84 жастағы Цветко Попович, 1914 жылы Австрияның эрцгерцогы Франц Фердинандты өлтіруге қатысқан босниялық серб.

1980 жылдың 11 маусымы (сәрсенбі)

Уильям Джордж Бонин, кейіннен Оңтүстік Калифорнияда 14 адамды өлтіргені үшін сотталған, Голливудта тұтқындалды. Қамауға алу 3 маусымда күдікті "Автожол кісі өлтірушісінің" 41-ші құрбанының денесі табылғаннан кейін болды. Дауни қаласынан (Калифорния штаты) келген жүк көлігінің жүргізушісі Бонин көк түсті микроавтобусімен жас жігітті көтеріп алып кеткенін көргендерінен кейін полиция қызметкерлері оны ұстады, олар микроавтобусті паркингке дейін ұстап қалды. 1982 жылы 10 құрбанды азаптап өлтіргені үшін сотталған Бонин 1996 жылғы 23 ақпанда өлім жазасына кесілді. Француз тәртіпсіздік полициясы және Ұлыбритания Корольдік теңіз жаяу әскерінің 250 сарбазы Жаңа Гебридтер үкіметінің өтініші бойынша Порт-Вилаға келді, себебі Танна аралы Эспириту-Санто аралына қосылып бүлік шығарды. Эспириту-Сантода көтерілісшілер тобы "Кокос соғысы" кезінде тәуелсіз "Вемерана Республикасын" жариялады. Бельгиялық доктор Дезире Коллен генетикалық рекомбинация арқылы жасалған алғашқы адам ақуызы үшін АҚШ патентін алды, бұл процесс қан ұюларын ерітуге арналған ткань плазминогенін белсендіретін рекомбинантты rtPA жасауға мүмкіндік береді. "Тромболитикалық активтілігі бар плазминоген активаторы және фармацевтикалық композиция" үшін АҚШ патенті No 4,751,603 1988 жылғы 21 маусымда берілді. Ливия президенті Муаммар Каддафи сөйлеуінде бұрынғы шешімдерін кері қайтаратынын, олар оның халқы мен әлемнің қалған бөлігін ашуландырғанын мәлімдеді. Каддафи ливиялықтарға өмір бойы жинаған ливия динарын сақтауға рұқсат етілетінін және ескі 5 динарлық және 10 динарлық банкноттар әлі де заңды төлем құралы болады деді, бұл 15 мамырдағы бұйрықты кері қайтарады, ол оларды жаңа 5 және 10 динарлық валютаға айырбастауды талап етті. Банктерде жоғалған ақшаны қайтару туралы шешім қабылданбады, бірақ Каддафи 167 "Халық Конгресімен" кеңескенге дейін ақша сақталмайтынын немесе инвестицияланбайтынын уәделеді. Сондай-ақ, Каддафи Ливияға оралудан бас тартқан ливиялықтарды өлтіру туралы бұйрығын кері қайтарды, бірақ Израиль, Египет немесе АҚШ-пен ынтымақтастық жасағаны үшін кінәлі деп танылған эмигранттарды есепке алмады. Стив Баллмер 30-шы қызметкер ретінде жаңадан құрылған Microsoft компаниясына жылдық 50 000 доллар жалақы және компанияның бес пайызына иелік ету құқығымен қосылды, сонымен қатар қосымша 5% акция сатып алу опциясы болды. 1981 жылғы 25 маусымда тіркелген Microsoft компаниясында Баллмердің 8% үлесі болды, ал кейіннен 2000 жылғы 13 қаңтарда ол Билл Гейтстің орнын бас атқарушы директор ретінде басты. Акциялардың үлесінің өсуіне байланысты Баллмердің жеке капиталы 65 миллиард доллардан асты. АҚШ Кук аралдарымен теңіз шекарасын белгілейтін келісімге қол қойды, сонымен қатар Пукапука, Манихики және Ракаханга аралдарына, сондай-ақ Пенрин атоллына АҚШ-тың талабынан бас тартты.

1980 жылдың 14 маусымы (сенбі)

48 жастағы Яхья Эль-Машад, египеттік ядролық ғалым және Ирактың ядролық бағдарламасының директоры, Париждегі Le Méridien қонақ үйіндегі бөлмесінде пышақтан қаза тапты. Израильдің Mossad барлау қызметі бұл кісі өлтіруге қатысы болуы мүмкін деген күдік туды, бірақ ешқандай дәлел табылған жоқ. 57 жастағы Косма Спессото әкесі, Сальвадордағы билікке қарсы айтқандарынан кейін, мисса кезінде атып өлтірілді. Ол 1977 жылдан бері Сальвадорда өлтірілген тоғызыншы католик священнигі болды.

1980 жылдың 15 маусымы (жексенбі)

Солтүстік Африкадағы Чад мемлекетінің президенті Гукуни Уэдди Ливия президенті Муаммар Каддафимен «Достық және одақ туралы шартқа» қол қойды, ол екі мемлекеттің «кез келген тарап немесе екі тарап та сыртқы тікелей немесе жанама агрессияға ұшыраған жағдайда бір-бірін қорғауға» міндеттейді. АҚШ-тың бұрынғы Бас прокуроры Рамзи Кларк және тағы 10 адам Иранға екі апталық сапардан оралды, бұл АҚШ азаматтарына Ислам Республикасына баруға тыйым салған президенттік жарлыққа қарсы келеді. Кларк кетіп бара жатқанда, қазіргі Бас прокурор Бенджамин Сивилетти оны Картердің Халықаралық Төтенше Экономикалық Өкілеттіктер туралы заңына сәйкес шығарылған, саяхатқа тыйым салу туралы бұйрықты бұзғаны үшін қудалануға тап болуы мүмкін екені туралы ескертті, мұндай құқық бұзу үшін 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру және 50 000 доллар айыппұл көзделген. Сапары барысында Кларк Тегеранда Иранның Сыртқы істер министрі Садиқ Готбзаде шақыруымен «Американың қылмыстары» конференциясына қатысты. Джек Никлаус АҚШ ашық гольф турнирін жеңіп алды.

1980 жылдың 20 маусымы (жұма)

"Монреальдегі шайқас" деп аталған WBC әлемнің жеңіл салмақтағы бокс чемпионаты үшін өткен жекпе-жекте, Панамалық бұрынғы WBC жеңіл салмақтағы чемпионы Роберто Дуран, бұрын жеңіліс көрмеген (27 жеңіс, жеңіліссіз) Сугар Рэй Леонарды Монреальдің Олимпиадалық стадионында жеңіп, жеңіл салмақ дивизионының чемпионы атанды. 1958 жылдан бері Иракта 250 мүшеден тұратын Ұлттық Ассамблеяға алғашқы парламенттік сайлау өтті. Баас партиясы 250 орынның 187-сін жеңіп алды, ал 19 әйел кандидаттың 14-і сайлауда жеңіске жетіп, Ирак парламентінің алғашқы әйел депутаттары болды. Пакистанда "Зекет" және "Ушр" ережелері күшіне енді, бұл салық салу жүйесін ислам принциптеріне бейімдеді және президент Мұхаммед Зия-ұл-Хактың Оңтүстік Азия елді "Исламизациялау" бағдарламасының аясында мұсылман емес қаржы институттарынан кредит алуға тыйым салды. Ережеге сәйкес, Рамазан айының бірінші күні жинақ шоттарындағы 1000 рупийден астам активтердің 2,5 пайызы зекет ретінде алынып, кедейлерге көмек ретінде қайта бөлінетін болды. "Ушр" – мұсылман емес мемлекеттерден импортталған тауарларға салынған 10% салық, сондай-ақ суармалы жерлерден алынған егінге 10% және құдық суына тәуелді жерлерге 5% салық. Лос-Анджелесте палеобиолог Уильям Шопф Батыс Австралияда табылған микроскопиялық қазбалардың Жердегі алғашқы өмірдің ең көне дәлелі екенін, олардың шамамен 3,5 миллиард жыл бұрын пайда болғанын мәлімдеді. Бұл табылған ең ерте өмірге дейінгі жаңа көрсеткіш, бұрынғы көрсеткіштен 400 миллион жылға ертерек. Бұл қазбалар микроорганизмдер ғана құрай алатын ерекше тау жыныстары – строматолиттерді зерттеу барысында жасалды. Доктор Шопфтың сөзіне қарағанда, қазбалар жіп тәрізді жіпшелердегі жасушалардың колонияларын көрсеткен, ал бір жасушалы бактериялар одан да ертерек пайда болған және жел арқылы Жер бетінің көп бөлігіне тараған болуы керек. АҚШ-тағы танымал телешоу және комедиялық ойын "The Hollywood Squares" NBC телеарнасында 3,536-шы және соңғы күндізгі эпизодын көрсетті. "The Blues Brothers" культтік комедиясы мен "The Blue Lagoon" романтикалық фильмі бір күні көрсетілді, екеуі де аралас пікірлерге ие болды. "Chicago Tribune" газетінің журналисі Джин Сискел "The Blues Brothers" фильмін "барлық уақыттағы ең ұлы комедиялардың бірі; Чикагода түсірілген ең жақсы фильм" деп атады, ал "New York Daily News" газетінің Брюс Смит фильм "комедия мүмкіндіктеріне толы, бірақ олардың көп бөлігі пайдаланылмаған" деп жазды. "Los Angeles Times" газетінің журналисі Кевин Томас 1948 жылғы британдық фильмнің қайта түсірілімі "The Blue Lagoon" Рандал Клейзердің режиссерлігімен "барлық жағынан сәтті болды" десе, "Daily News" газетінің журналисі Кэтлин Кэрролл фильм "бауырсақ жылдамдығымен жүреді, тропикалық жұмақтардағы өмірдің қатты жалықтыратынын дәлелдейді" деді.

1980 жылдың 24 маусымы (сексенбі)

Хьюрон Кинг эксперименті АҚШ-тағы Невада сынақ алаңында "реалистік спутниктік сынақ нысанының жер астындағы алғашқы ірі ядролық сынағы" ретінде, ядролық жарылыстардан туындаған радиациядан АҚШ орбиталық спутниктерін қорғауды жақсарту мақсатында жүргізілді. Бір автордың айтуынша, "спутниктер жүздеген километр қашықтықтағы ядролық жарылыстан шыққан гамма сәулелерінің күшті импульсінен туындаған электр әсерінен жойылуы мүмкін, өйткені ғарышта гамма сәулелерінің қарқындылығы қашықтықтың квадратына кері пропорционалды түрде төмендейді". АҚШ атмосфералық және ғарыштық қару сынақтарына тыйым салуға келіскендіктен, 10,3 миллион АҚШ долларына бағаланған экспериментте 20 килотонналық ядролық құрылғы 1050 фут (320 м) тереңдікке жерге орналастырылды, ал оның үстіндегі жер бетіндегі жылжымалы сынақ камерасы DSCS III қорғаныс байланыс спутнигін алып жүрді. "Жарылыстан бірден кейін спутник рентген және гамма сәулелеріне толы болды. Жарылыс кезінде радиоактивті қалдықтардың спутникке жетуіне жол бермеу үшін жарылғыш есіктер камераны бір уақытқа дейін герметикалық түрде жапты". Асад Мұсылман бауырластарын жою үшін сәтсіз аяқталған миссияға Сирия армиясын жіберу арқылы жауап берді.