Жамбоқ – Африкада қолданылатын былғарыдан жасалған сауат. Гиппопотам немесе мүйізқұйрық терісінен, пластиктен дайындалады. Қасиеттері мен жасалуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шжамбок (шәнбөк, литупа) – ауыр былғары қамшы. Дәстүрлі түрде ересек бегемот немесе мүйізқұйрық терісінен жасалады, бірақ көбінесе пластиктен де жасалады. Жануардың терісінен кесілген жолақ ұзын, сап тұрғысынан шамамен жуандығынан ұшына қарай шамамен жуандыққа дейін тарылады. Содан кейін бұл жолақ конус тәрізді цилиндр пішініне жеткенше оралады. Нәтижесіндегі қамшы икемді де, берік те болады. Апартеид кезеңінде Оңтүстік Африка полициясы үшін пластик нұсқасы жасалып, тәртіпсіздікті бақылауға қолданылды. Питер Хатауэй Капстик шжамбокты мүйізқұйрық терісінен жасалған семсерге ұқсас қысқа қамшы деп сипаттайды, ол адамды тік пышақтай жарып жіберуге қабілді. Шжамбокты Вуртректер Жақсы Үміт мүйісінен көшіп келе жатқанда өгіздерін айдау үшін кеңінен қолданды, ал малшылар оны малды айдау үшін бүгінгі күнге дейін пайдаланады. Олар Оңтүстік Африкада түрлі материалдардан, ұзындығы мен қалыңдығы әртүрлі, кездейсоқ саудагерлерден бастап, дүкендерде де кеңінен қолжетімді.
The sjambok ('/ʃ//æ//m//b//ʌ//k//, // //b//ɒ//k/) or litupa is a heavy leather whip. It is traditionally made from an adult hippopotamus or rhinoceros hide, but is also commonly made out of plastic. A strip of the animal's hide is cut and carved into a strip long, tapering from about thick at the handle to about at the tip. This strip is then rolled until reaching a tapered cylindrical form. The resulting whip is both flexible and durable. A plastic version was made for the apartheid era South African Police, and used for riot control. Peter Hathaway Capstick describes a sjambok as a short swordlike whip made from rhino pizzle leather that could lay a man open like a straight razor. The sjambok was heavily used by the Voortrekkers driving their oxen while migrating from the Cape of Good Hope, and remains in use by herdsmen to drive cattle. They are widely available in South Africa from informal traders to regular stores from a variety of materials, lengths and thicknesses.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада полицияның шжамбок қолдануы кейде апартеид дәуірімен байланыстырылады, бірақ оны адамдарға қолдану одан да ертерек басталған. Кейде оны ресми сот жүйесінен тыс, заңсыз соттардың үкімдерін орындайтын адамдар да қолданады. Оңтүстік Африка полиция қызметкерлері шжамбокты ұнатты, себебі Оңтүстік Африка полициясы оның ағаш қылыштан кем зиян келтіретінін мәлімдеді. Дегенмен, шжамбокқа қатысты қоғамдық пікір ел ішінде де, халықаралық деңгейде де жағымсыз болды. Шжамбокты қолдануға байланысты полицияның қатыгездігі туралы көптеген шағымдар айтылды, нәтижесінде 1989 жылдың қыркүйегінде шжамбок тәртіпсіздікті бақылау үшін тиімді түрде тыйым салынды.
In South Africa, use of the sjambok by police is sometimes seen as synonymous with the apartheid era, but its use on people started much earlier. It is sometimes used outside the official judiciary by people who carry out punishments imposed by extralegal courts. South African police officers favoured the sjambok, with the South African Police stating that they inflicted less injury as compared to the wooden baton. Despite this, public perception of the sjambok was poor, both domestically and internationally. Allegations of police brutality concerning the sjambok were widespread, which eventually led to the sjambok being effectively banned for riot control in September 1989.
Ұлыбритания
1963 жылы Ұлыбританиядағы Шеффилд полициясы бойынша жүргізілген тергеу күдіктілерге мүйізді қамшылар қолданылғанын көрсетті.
In 1963, an enquiry into the police force of Sheffield in the United Kingdom found that rhino whips had been used on suspects.
Басқа түрлері
Бұл атау Индонезияда "камбук" деп пайда болған сияқты, онда ол құлдарды жазалауға арналған ағаш таяқтың аты болған, және бұл парсы тіліндегі "шабук" немесе "чабук" сөзінен шыққан болуы мүмкін. 1800 жылдары Малайзиядан келген құлдармен бірге Оңтүстік Африкаға бұл құрал мен оның аты әкелінді, материал теріге ауыстырылды, ал атауы африкаанс тіліне "самбок" деп енгізілді. Бенгал тілінде ол "чабук" деп аталады. Бұл құрал зулу тілінде "имвубу" (бегемот), суахили тілінде "кибоко" (бегемот) және малинке тілінде "мниголо" (бегемот) деп те белгілі. Португалдық Африка елдерінде, Конго еркін мемлекетінде және Бельгия Конгосында оны португал тіліндегі "шыбық" сөзінен шыққан "чикоте" немесе "фимбо" деп атады, және жергілікті халықты қамшылап, кейде өлімге дейін жұмыс істеуге мәжбүрледі. Осындай жазалаудың ресми мөлшерлемесі уақыт өте келе жиырма соққыдан сегізге, содан кейін (1949 жылы) алтыға, ал 1955 жылы қамшылау толыққанды түрде тыйым салынғанға дейін төрт және екі соққыға дейін төмендетілді. Солтүстік Африкада, әсіресе Мысырда, қамшыны араб тілінде "қамшы" деген мағынаны білдіретін "курбаш" деп атады. "Шабуг" термині сомали тілінде қолданылады, ол жалпы былғары қамшыны да білдіре береді.
The name seems to have originated as cambuk in Indonesia, where it was the name of a wooden rod for punishing slaves, where it was possibly derived from the Persian chabouk or chabuk. When Malay slaves arrived in South Africa in the 1800s, the instrument and its name were imported with them, the material was changed to hide, and the name was finally incorporated into Afrikaans, spelled as sambok. It is known in Bengali as chabuk. The instrument is also known as imvubu (hippopotamus in Zulu), kiboko (hippopotamus in Swahili) and as mnigolo (hippopotamus in Malinké). In the Portuguese African colonies, the Congo Free State and the Belgian Congo, it was called a chicote, from the Portuguese word for whip, or fimbo and was used to force labour from local people through flogging, sometimes to death. The official tariff for punishment in this case was lowered in time from twenty strokes to eight, then (in 1949) six, and progressively four and two, until flogging was outlawed completely in 1955. In North Africa, particularly Egypt, the whip was called a kurbash, Arabic for whip. The term shaabuug is used in the Somali language; it can also refer to a generic leather whip.
Танымал мәдениетте
"Сен қалайсың ба?" фильмінде ойыншыларға бір қатысушыны мұз қашаумен ұрып-соғу немесе екінші қатысушыны шжамбокпен қамшылау опциясы ұсынылады. Уиллард Прайстың "Солпан оқиғасы" кітабында "Қоңыраушы" деп аталатын қатыгез араб құл сатушысы тұтқындарды бегемот терісінен жасалған шжамбокпен қамшылап жазалаудан ләззат алады. Ислам уағыздаушысы Шах Мустафа Раджа Чандра Нараян Сингхтің тағындағы жыланды жеңу үшін шабук қолданғаны мәлім. Осының арқасында ол Чабукмар атағын алды.
In the film Would You Rather, players are given the option to stab a fellow contestant with an ice pick or whip another contestant with a sjambok. In Willard Price's Elephant Adventure, the cruel Arab slaver known as the Thunder Man enjoys flogging captives with a sjambok made from hippopotamus hide. The Islamic preacher Shah Mustafa is known to have used a chabuk to defeat a snake which was on the throne of Raja Chandra Narayan Singh. This earned him the title of Chabukmar.