Кіріспе

Электр техникасында векторлық топ, ресми түрде қосылыс белгісі деп аталады, Халықаралық электротехникалық комиссияның (IEC) үш фазалық трансформаторлардың жоғары кернеулі (HV) және төмен кернеулі (LV) орамдарының конфигурацияларын жіктеу әдісі болып табылады. Векторлық топ белгілеуі орамдардың конфигурациясын және олар арасындағы фазалық бұрыштың айырмашылығын көрсетеді. Мысалы, 30 градусқа алдын ала жылжытылған жұлдызды HV орамы және дельта LV орамы Yd11 деп белгіленеді. Көп фазалық трансформатордың фазалық орамдары трансформатордан қажетті сипаттамаларға байланысты әртүрлі конфигурацияларда ішкі байланыста болуы мүмкін. Үш фазалық қуат жүйесінде үш сымды жүйені төрт сымды жүйеге немесе керісінше қосу қажеттігі туындауы мүмкін. Осы себепті трансформаторлар осы талаптарды қанағаттандыру үшін әртүрлі орам конфигурацияларымен өндіріледі. Орам қосылымдарының әртүрлі комбинациялары орамдардағы кернеулер арасындағы әртүрлі фазалық бұрыштарға алып келеді. Параллель қосылған трансформаторлардың векторлық тобы бірдей болуы керек; фазалық бұрыштардың үйлеспеуі айналма ток пен жүйедегі басқа да бұзылыстарға себеп болады.

Символдың атауы

Векторлық топ трансформатордың қосылыстарының орналасуын көрсетудің оңай жолын ұсынады. IEC жүйесінде векторлық топ екі немесе үш әріптен тұратын кодпен, содан кейін бір немесе екі сандық цифрмен белгіленеді. Әріптер орам конфигурациясын былай көрсетеді:
D немесе d: Дельта орамы, сондай-ақ тор орамы деп аталады. Әрбір фазалық қосылыс екі орамға жалғанады, сондықтан орамдар үшбұрышты конфигурацияны құрайды, ал қосылыстар үшбұрыштың төбелерінде орналасады. Y немесе y: Жұлдыз орамы (жұлдыз деп те аталады). Әрбір фазалық қосылыс орамның бір ұшына, ал әрбір орамның екінші ұшы ортақ орталық нүктеге жалғанады, сондықтан конфигурация Y әрпін еске түсіреді. Орталық нүкте трансформатордан тыс жүйелік нейтральға қосылуы мүмкін. Z немесе z: Зигзаг орамы немесе өзара байланысты жұлдыз орамы. Жұлдыз орамына ұқсас, бірақ әрбір фаза үшін екі орам орналастырылған, сондықтан фазалық схеманы салғанда үш тіреу "қисайтылған" болады. Зигзаг орамдарына ие трансформаторлардың ерекше қасиеттері бар және олар осы қасиеттер қажет емес жағдайларда жиі қолданылмайды. N (үлкен әріп): жүйелік нейтральдің жоғары кернеу жағына қосылғанын көрсетеді. n (кішкентай әріп): жүйелік нейтральдің төмен кернеу жағына қосылғанын көрсетеді. IEC векторлық топ кодінде әрбір әріп орамдар жиынтығын білдіреді. Жоғары кернеу (ЖК) орамы үлкен әріппен, ал орташа немесе төмен кернеу (ТК) орамалары кішкентай әріппен белгіленеді. Әріптік кодтардан кейінгі сандар орамдар арасындағы фазалық бұрыштың айырмасын көрсетеді, мұнда ЖК орамы анықтама ретінде алынады. Сан 30 градус бірлігімен берілген. Мысалы, Dy1 векторлық тобы бар трансформатордың ЖК орамы дельтамен қосылған, ал ТК орамы жұлдызбен қосылған. ТК орамының фазалық бұрышы ЖК-дан 30 градусқа қалып қояды. Жоғары кернеу (ЖК) жағы негізгі ораманың қандай екеніне қарамастан, төмен кернеу (ТК) жағынан әрқашан бұрын келеді. Бұл векторлық топ символы әрқашан үлкен әріппен басталады дегенді білдіреді.

Фазалық орын ауыстыру

Фазалық айналу әрқашан сағат тіліне қарсы бағытта (халықаралық қабылданған конвенция) және жоғары кернеулік ораманы эталон ретінде пайдаланып, төмен кернеулік орама үшін 30 градусқа қалып қоюдың еселіктерін көрсетеді. Осылайша 1 = 30°, 2 = 60°, 3 = 90°, 6 = 180° және 12 = 0° немесе 360°. IEC60076 1 стандартына сәйкес, белгі HV LV реттілікпен жазылады. Мысалы, дельта қосылған біріншілік және жұлдыз (wye) қосылған екіншілік орамасы бар көтеріңкі трансформатор әлі де "Yd1" деп белгіленеді. 1 дегені – төмен кернеулік орама жоғары кернеулік орамадан 30 градусқа қалып қояды. ANSI стандарттары бойынша жасалған трансформаторларда, әдетте, олардың табельінде векторлық топ көрсетілмейді, оның орнына біріншілік және басқа орамдар арасындағы қатынасты көрсету үшін векторлық схема беріледі. Гармоникаларды жою: Dy қосылысы – D орамасы үшінші гармоникаларды жояды, олардың жұлдыз (wye) жағында пайда болуына жол бермейді. Параллель жұмыс: Барлық трансформаторлардың фазалық айналуы, векторлық тобы, крандық орнатуы және ораманың полярлығы бірдей болуы керек. Жердегі ақаулық релесі: Dd трансформаторында бейтарап жоқ. Мұндай жүйелерде жердегі ақаулықтарды шектеу үшін зигзаг оралымды трансформаторды жердегі ақаулық релесімен бірге бейтарапты жасау үшін пайдалануға болады. Орамалары бірдей байланыста болатын бір векторлық топтың (мысалы, Yd1) және басқа векторлық топтың (мысалы, Yd11) арасында өнімділік тұрғысынан ешқандай техникалық айырмашылық жоқ. Таңдау факторы жүйелік фазалау болып табылады, яғни трансформатордан қуат алатын желінің бөліктері басқа көзбен параллель жұмыс істеуі керек пе, жоқ па. Генератордың терминалдарына қосылған қосымша трансформатордың болуы да маңызды.