CHARA массиві – Калифорниядағы Маунт-Уилсон тауында орналасқан оптикалық интерферометр. 6 телескоптан тұрады, жұлдыздарды зерттеуге арналған. GSU-ға тиесілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вильсон тауында, Калифорния штатында орналасқан оптикалық интерферометр, CHARA (Жоғары бұрыштық ажыратымдылық астрономиясы орталығы) массиві – астрономиялық интерферометр ретінде жұмыс істейтін алты телескоптан тұрады. Құрылысы 2003 жылы аяқталды. CHARA Джорджия мемлекеттік университетіне (GSU) тиесілі.
Optical interferometer, located on Mount Wilson, California
The CHARA (Center for High Angular Resolution Astronomy) array is an optical interferometer, located on Mount Wilson, California. The array consists of six telescopes operating as an astronomical interferometer. Construction was completed in 2003. CHARA is owned by Georgia State University (GSU).
Функционалдылығы
CHARA-ның алты телескопының әрқайсысы жарықты шағылыстыру үшін бір метрлік диаметрі бар айнаға ие. Олар бұрыштық ажыратымдылықты арттыру үшін Вильсон тауында шашырап орналасқан. Әрбір алты телескоп әртүрлі бейне береді, оларды бір бейнеге біріктіру үшін әр телескоптан түсетін жарық вакуумдық түтіктер арқылы бір сәулеге жеткізіледі, онда олар бір микрометрлік дәлдікпен сәйкестендіріледі. Бұл процесс интерферометрия деп аталады және массивке 330 метрлік айнасы бар телескопқа тең ажыратымдылық күшіне және 200 микродоға секундтық бұрыштық ажыратымдылыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді.
CHARA's six telescopes each have a one meter diameter mirror to reflect light. They are spread across Mount Wilson to increase the angular resolution of the array. Each of the six telescopes provides a different image, to combine it into one image the light from each telescope is transported through vacuum tubes and fed into a single beam, where they are matched up to within one micron. This process is called interferometry, and allows the array to have the same resolving power as a telescope with a 330 meter mirror, and an angular resolution of 200 micro arcseconds.
Тарих
1984 жылы CHARA құрылды, ал Ұлттық ғылым қорының (NSF) қаржылық қолдауымен 1985 жылы массивті жоспарлау жұмыстары басталды. Массивтің құрылысы 1996 жылдың 13 шілдесінде басталды, онда NSF GSU-ға 6,3 миллион доллар бөлді, ал GSU да сол соманы қосымша қаржыландырды. 1998 жылдың шілдесінде GSU В. М. Кек қорынан тағы 1,5 миллион доллар алды, бұл бұрын жоспарланған бесеуге қосымша алтыншы телескопты орнатуға мүмкіндік берді. Дэвид пен Люсиль Паккард қорынан түскен 574 000 долларлық соңғы үлесіммен 1998 жылдың қазан айында массивтің қаржыландырылуы толыққанды аяқталды. Тағы бес жылдық құрылыс жұмыстарынан кейін 2003 жылы CHARA массиві құрылысы аяқталды. Сол жылдың сәуір айында CHARA орталығындағы ғылыми бағдарламаларды қолдау үшін 3 жылдық грант алды, ол 2006 жылы қайта жаңартылды. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген обсерваториялар CHARA-ға сәулелерді біріктіру технологиясын сынау үшін келді.
In 1984 CHARA was founded, and with financial support from the National Science Foundation (NSF), in 1985 planning for the array began. Construction for the array started on July 13, 1996, and with $6.3 million awarded to GSU by the NSF, and the same amount matched by GSU, going towards the effort. In July 1998, GSU was awarded another $1.5 million by W. M. Keck Foundation, which allowed for a sixth telescope to be added to the previously planned five. With a final gift of $574,000 from David and Lucile Packard Foundation, the funding for the array was completed in October 1998. After another five years of construction, the CHARA array was completed in 2003. In April of the same year, CHARA was awarded a 3 year grant to support scientific programs at the center, which was renewed in 2006. Observatories throughout the world have come to CHARA to test beam combining technology.
Ашылғандар
2007 жылдың 15 қаңтарында CHARA көмегімен экзопланета HD 189733 b-ның диаметрі тікелей өлшенді. Бұл планета айналып жүрген жұлдыздың байқалған бұрыштық диаметрі мен жұлдыздың Жерден бұрыннан белгілі қашықтығын пайдаланып, жұлдыздың диаметріне қол жеткізілді. Осылайша олар экзопланетаның диаметрін, оның мөлшерін жұлдыздың алдынан өтетін сәтте оның өлшемімен салыстыра отырып есептей алды. Бұл экзопланетаның диаметрін тікелей өлшеудің алғашқы реті болды және нәтижесі, дәстүрлі, жанама әдістермен алынған мәннен сәл өзгеше болды. 2013 жылы CHARA 181 жарық жылы қашықтықта орналасқан Зета Андромеда жұлдызындағы жұлдыздық дақтарды көрсететін суреттерді түсіру үшін қолданылды. Бұл Күннен басқа жұлдыздардағы жұлдыздық дақтардың суретін алғаш рет түсіру болды. CHARA Beta Lyrae және Algol сияқты екілік жұлдыздарды тікелей бақылады. CHARA Regulus, Rasalhague, Altair, Alderamin және Beta Cassiopeiae сияқты бірнеше жұлдыздың суретін тікелей түсіріп, осы жылдам айналатын жұлдыздардың жалпақталған пішінін өлшеді. Жұлдыздың экваторы ортасынан алыс болғандықтан, полюстерге қарағанда салқын көрінеді, бұл құбылыс гравитациялық қараңғылау деп аталады. CHARA массиві Be жұлдыздарының айналасындағы жұлдыздар дискілерін анықтап, диск прецессиясының өзгерісін өлшеуге мүмкіндік береді. 2022 жылы массив RW Cephei гипергигант жұлдызының дискісін оның жалғасып жатқан күңгірттеу кезеңінде бақылау үшін пайдаланылды.
On January 15, 2007, the diameter of an exoplanet, HD 189733 b, was measured directly, using CHARA. This was achieved by using the observed angular diameter of the star that the planet orbited, and the already known distance of the star from Earth, to get the diameter of the star. With this they could calculate the diameter of the exoplanet when comparing its size to the star when it passed in front of it. This was the first time the diameter of an exoplanet was directly measured, and returned a value slightly different than that obtained from indirect, more conventional methods. In 2013 CHARA was used to capture images showing the starspots on Zeta Andromedae, a star 181 light years away. This was the first time that images of starspots on stars other than the Sun were taken. CHARA directly observed binary stars, such as Beta Lyrae and Algol. CHARA directly imaged multiple stars, such as Regulus, Rasalhague, Altair, Alderamin and Beta Cassiopeiae to measure the flattened shape of these rapidly rotating stars. Because the equator is further from the center of the star, it will appear cooler than the poles, an effect called gravity darkening. The CHARA array can also resolve the circumstellar disks around Be stars and measure the disk precession variations. In 2022, the array was used to observe the disc of the hypergiant star RW Cephei during its ongoing dimming event.
Оқиғалар
CHARA жыл сайын ғылыми жиналыстар өткізеді, онда массивке қатысты ғылым мен технологиядағы жаңа жетістіктер талқыланады. Орталық сонымен қатар, жыл сайын шамамен 50 түнге Ұлттық оптикалық астрономия обсерваториясының сарапшылық бағалау жүйесі арқылы астрономиялық қауымға массивке қол жеткізу мүмкіндігін ұсынады. Олар сондай-ақ, мерзімді түрде қауымдастық семинарларын өткізеді.
CHARA holds annual science meetings where recent advancements in science and technologies relevant to the array are discussed. The center also gives access to the array to the astronomical community using the National Optical Astronomy Observatory peer review system for around 50 nights per year. They also have periodic community workshops.