Кіріспе

Португалия қарулы күштерінің құрлықтағы әскерлері Португалия армиясы (Exército Português) – Португалия қарулы күштерінің құрлықтағы құрамдас бөлігі және сонымен қатар оның ең ірі түрі. Ол Португалияны қарулы күштердің басқа тармақтарымен бірлесіп қорғауға жауапты. Тарихы 12 ғасырға дейін жететін армияны әлемдегі ең көне әрекет ететін армиялардың бірі деп санауға болады. Португалия армиясына Армия штабының бастығы (CEME) басшылық етеді, ол операциялық мәселелер бойынша Қарулы күштердің Бас штабының бастығына, ал қалған барлық мәселелер бойынша Ұлттық қорғаныс министрлігіне тікелей бағынышты. CEME – армияда генерал (төрт жұлдызды шен) дәрежесіне ие болған жалғыз офицер. Қазіргі таңда Португалия армиясы – толыққанды кәсіби күш, ол мансаптық офицерлер мен сержанттардан, сондай-ақ еріктілерден (офицерлер, сержанттар және қатардағы әскерлер) тұрады. 1990 жылдардың басына дейін армия құрамының басым бөлігін мерзімді қызметшілер құрады, олардың даярлығына мансаптық офицерлер мен сержанттар жауапты болды. Алайда, 1990 жылдардың ортасынан бастап әскери шақыру біртіндеп қысқартылып, 2004 жылы ресми түрде жойылды. 2014 жылғы мәліметтер бойынша Португалия армиясында 5667 мансаптық қызметкер және 10444 ерікті жұмыс істеді, бұл барлығы 16111 әскери қызметшіні құрады. Олардың ішінде 2669 офицер, 3917 сержант және 9595 басқа шендегі әскерлер болды. Сонымен қатар, армия құрамына 1897 азаматтық қызметкер де кірді.

Орта ғасырлар

Португалия армиясының тамыры Португалия графтығының әскери күштерінде жатыр, ол оның билеушісі Афонсу Энрикеске 12 ғасырда Леон Корольдігінен тәуелсіздік алуға және аумағын кеңейтуге мүмкіндік берді. 1128 жылғы 24 маусымдағы Сан-Мамеде шайқасында португал күштерінің жеңісі Португалияның тәуелсіздігін құрудың бастапқы оқиғасы болып саналады, бұл Афонсу Энрикестің өзін князь деп жариялауына әкелді. Португал күштері сондай-ақ Реконкистаға қатысып, морилер басып алған аумақтарды қайтарып алу және Португалия аумағын кеңейту үшін оңтүстікке қарай жылжыды. 1139 жылғы 25 шілдеде португал әскерлері Орик шайқасында бес мори патшасын жеңіп, Афонсу Энрикесті португал корольі деп жариялады. 1143 жылғы 5 қазанда қол қойылған Самора шарты бойынша Португалия ресми түрде тәуелсіз Корольдық ретінде танылды. 1147 жылы Реконкистадағы маңызды қадам Лиссабон қаласын морилерден басып алумен жасалды. Португалияның Реконкистаға қатысуы 1249 жылы Алгарвені толық қайтарып алумен аяқталды. Сол кездегі португалдық жер күштері бастапқыда жер иелері (маноралар мен шіркеу иелері) ұсынған әскери контингенттерден – меснадалардан құралды. Кейіннен оларға әскери ордендердің (алғашқыда Тамплиерлер, содан кейін Аурухана, Қылыштың Жақып және Авиз) және шекаралық қалалардың рыцарьлары қосылды. Бұл контингенттердің барлығы монархтың жоғары қолбасшылығында болды, бірақ ол өзінің қолбасшылық өкілеттігін көбінесе Alferes Mor (Жоғары Тушы) деп аталатын адамға жүктеді. Бұл күштерге сонымен қатар кейбір феодалдардың бейресми атты әскерлері (латрондар) кірді, олар көбінесе түнде немесе нашар ауа-райы кезінде мори бекіністеріне күтпеген шабуылдар жасады. Кейде, Лиссабонды қоршау сияқты әскери науқандар кезінде португалдық күштерді Солтүстік Еуропадан келген крестшілермен күшейтілді, олар Киелі жерге бара жатып португалдық жағалаудан өтіп жатқан. Жаулап алынған аумақтарды қайта қоныстандыру және жаңа қалалар мен муниципалитеттер құру арқасында, олар атты (cavaleiros vilãos) және жаяу әскерлерден тұратын муниципалдық контингенттерге үлесін арттырды. Муниципалдық әскери қызмет қорғаныс міндеттемесі (апелидо), шабуылдық міндеттеме (фоссадо) және әскери қызметтен босатылу үшін арнайы салық төлеу мүмкіндігі (фоссадейра) арқылы реттелді. 14 ғасырда португал әскерлері кастильдік басқыншыларды жеңіп, 1385 жылы Альжубаррота шайқасында түпкілікті жеңіске жетті. Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін Португалия 1415 жылы Солтүстік Африкадағы Сеутаны басып алудан бастап теңіз арқылы кеңейіп, әлемдік экспансиясын бастады. Португалия әскерінің ұйымдасуы орта ғасырларда дамыды, бұл күрделі құрылымға және жаңа басшылық лауазымдардың құрылуына әкелді. Осылайша, 1383 жылы Португалияның констебль лауазымы құрылды, ол әскери басшы ретінде Alferes Mor-ды алмастырды. Констебльге Португалияның маршалы көмектесті. Басқа да маңызды португалдық әскери лауазымдар: фронтейро мор (облыстағы күштердің театрлық қолбасшысы), Кудель Мор (ат әскерінің бастығы) және Анадель Мор (атысшылардың бастығы) болды. Анадель Мор патшаның, атты және муниципалдық атысшыларын басқарды. Реставрация соғысы армияға шетелдік әскерлерді қосуға да мәжбүр етті. 1641 жылы олардың құрамына сегіз француз полкі (бес жеңіл атты әскер, бір карабинер, бір драгун және бір жаяу әскер), екі голландтық атты әскер полкі, бір ирландтық жаяу әскер полкі, бір шотландтық жаяу әскер полкі және бір итальяндық жаяу әскер полкі кірді. Әскери күштер Португалияның теңізден тыс аумақтарында, әсіресе Бразилияда ұйымдастырылды, онда үш топтағы әскерлермен еуропалық португалдық әскери ұйым қайталанды, бірақ жергілікті бейімделулермен. Бразилияда ақ, америкалықтар мен қара нәсілділерден тұратын үштен бірі құрылды. Бразилиялық отаршылдық күштер голландтық басқыншыларды Бразилиядан ғана емес, сонымен қатар Африкаға экспедицияның басым бөлігін құрап, олардың қуып шығаруға және сол аумақтарда португалдық егемендікті қалпына келтіруге себеп болды.

Ансиан режим

XVIII ғасырдың басында Португалия армиясы Ұлы Одақ күштерінің құрамында Испания мұрагерлік соғысына қатысты. Ғасырдың ортасында ол жеті жылдық соғысқа қатысып, Еуропа (Иберия түбегі) және Оңтүстік Америкадағы театрларда испандықтармен күресті. 1707 жылы Португалия армиясы Испания мұрагерлік соғысына қатысқанда король Жоау V әскери ұйымды реформалау туралы жарлық шығарды. Бұл реформа аясында жалақылы терцолар жаяу әскер полктеріне айналдырылды, ал олардың командирлерінің атағы *mestres de campo*-дан полковниктерге өзгертілді. Атаулардың өзгеруінің басты себебі португалдық бөлімшелер мен әскери шендердің атауларын шетелдік одақтас армиялардың атауларымен үйлестіру болды, бұл Еуропаның көп бөлігінде қолданылатын стандартты атауларға сәйкес келеді. Осы кезде әрбір жаяу әскер полкі бір батальоннан, штабтан және 12 ротадан тұратын тактикалық құрылымға ие болды, олардың бірі гранадерлер ротасы еді. Жаңа әскери ұйым атты әскер және драгун полктерінің құрылуына да жол ашты. Артиллерия полктері кейінірек құрылды. Жаяу әскер, атты әскер және драгун полктері бригадаларға біріктірілді, олардың әрқайсысын бригадир басқарды. Дегенмен, көмекші терцолар 1796 жылға дейін өз атаулары мен ұйымдарын сақтап қалды, содан кейін олар желілік жаяу әскер үлгісіне сәйкес отаршыл полктеріне айналды. Фантастикалық соғыс кезінде армия екі швейцариялық батальонды (кейіннен бір шетелдік полкке біріктірілді) және жеңіл әскер полкін қосып, күшін арттырды. Вильгельм, Шамбург-Липпе графы, осы науқанда армияны басқару және қайта ұйымдастыру үшін жаңа генерал-фельдмаршал (маршал-генерал) шеніне тағайындалды. Соғыс аяқталғаннан кейін армия тағы да қысқартылды. 1764 жылға қарай армияның алдыңғы қатарында 27 жаяу әскер полкі (олардың үшеуі Бразилияда тұрақты орналасқан), 10 атты әскер полкі, екі драгун полкі, төрт артиллерия полкі, бір шетелдік жаяу әскер полкі (Корольдік шетелдік полкі) және бір жеңіл әскер полкі (Корольдік еріктілер полкі) болды. Бұған қоса, Әскери-теңіз күштерінің екі жаяу әскер полкі де болды. Бұл полктардың әрқайсысы (шетелдік полкінен басқа) сарбаздар жиналған белгілі бір ауданға сәйкес келді. 1790 жылы королева Мария I Лиссабонда армия офицерлерін жоғары білім беру және даярлау үшін Корольдік бекініс, артиллерия және сурет академиясын (Academia Real de Fortificação, Artilharia e Desenho) құру туралы жарлық шығарды. Академияның басты мақсаты инженерлік офицерлерді даярлау болды, бірақ ол армияның басқа салаларының офицерлерін де оқытты. Ол 17 ғасырдан бері жұмыс істеп келген бірнеше бұрынғы әскери академияларды алмастырды және қазіргі Португалия әскери академиясының тікелей алдағысы болып табылады. Еуропадағы армиядан басқа, Португалия тажының армиялары Португалияның теңізден тыс аумақтарындағы әскери күштер мен гарнизондарды да қамтыды. Бұл күштер жергілікті португалдық вице-корольдері мен губернаторларына бағынышты жеке ұйымдарды құрды, олар әскери қолбасшылар ретінде генерал-капитан атағын да иеленді. 18 ғасырдың соңында алдыңғы қатардағы әскерлердің ең ірі контингенттері Бразилияда (12 жаяу әскер полкі, Португалиядан жіберілген үш жаяу әскер полкі, үш артиллерия полкі, бір драгун полкі, бір атты әскер полкі, Вице-корольдің атты әскер гвардиясы және Жеңіл әскер легионы), Үндістанда (екі жаяу әскер полкі, бір артиллерия полкі, бір атты әскер полкі және екі сепой легионы) және Анголада (бір жаяу әскер полкі, бір артиллерия полкі және бір атты әскер полкі) орналасқан еді. 17 ғасырдан бері теңізден тыс аймақтардың бірнеше бөлігінде жергілікті әскери күштердің мүшелерін даярлау үшін бірнеше әскери академиялар құрылды. 1792 жылы Рио-де-Жанейрода Лиссабонның Корольдік бекініс академиясының үлгісінде Бразилия армиясының офицерлерін даярлау үшін Корольдік артиллерия, бекініс және сурет академиясы (Real Academia de Artilharia, Fortificação e Desenho) құрылды, бұл Американың ең көне инженерлік мектебі болып саналады.

Жарым арал соғысы

XVIII ғасырдың соңында Португалия революциялық соғыстарға қатысты, Пиреней соғысында (Руссильон науқаны) революциялық Францияға қарсы Испанияға көмек үшін экспедициялық армия жіберді. Бірақ Испания Франциямен жеке бітім жасап, Португалияға қарсы бұрылды. 1801 жылы испан армиясы Францияның көмегімен Португалияға басып кірді, ал португал армиясы Апельсин соғысында басқыншыларға қарсы тұрды. Португалияның ұзақ жылдардан бергі одақтасы Ұлыбританияға қарсы шығудан бас тартуы және Континенталдық жүйеге қосылмауы Пенисула соғысының басталуына әкелді, 1807 жылы француз армиясы Португалияға басып кірді. Француз басып кіруі Португалия тағының стратегиялық түрде Бразилияға көшірілуіне және португал армиясының шатаққа түсуіне себеп болды. Француз оккупациясы кезінде армия таратылды, ал оның ең маңызды бөлімдері Наполеонның бұйрығымен құрылған Португал легионына қосылды, ол Германия, Австрия және Ресейдегі науқандарда оның үшін күресті. Британдық генерал Артур Уэлсли басқарған ағылшын-португал армиясына қайта құрылған және біріктірілген португал армиясы Пенисула соғысының қалған бөлігінде жақсы көрсетті. Ағылшын-португал армиясының алғашқы маңызды шайқасы 1810 жылы Бусако шайқасы болды, оның сәттілігі тәжірибесіз португал әскерлеріне өздерінің қабілеттеріне сенімділік сыйлады. Жаяу әскер мен артиллерия 1814 жылы Тулуза шайқасына дейін жақсы жұмыс істеді, сол кезде Наполеонның отставкаға кетуі туралы жаңалық келді. Руссильон науқанынан алынған тәжірибе португал армиясындағы кейбір кемшіліктерді көрсетті, соның ішінде жеңіл жаяу әскердің жетіспеушілігі. Бұл 1796 жылы әрбір жаяу әскер полкіне касадор (жеңіл жаяу әскер) ротасын қосуға және элиталық Жеңіл әскерлер легионының құрылуына әкелді. Бұл легион эксперименталдық көп түрлі бөлімше болды, оған жаяу әскер батальоны (кейде касадорлар деп аталады), үш атты эскадрон (кейде гусарлар деп аталады) және атты артиллерия батареясы кірді. Португал армиясы 1807 жылы маңызды қайта ұйымдастырудан өтті, ол елдің аумақтық әскери бөлінісіне, рекрут, жұмылдыру және оқу мақсатына бағытталды, 1801 жылғы санақта алынған португал халқының саны мен таралуы туралы деректерді пайдаланды. Ел үш үлкен әскери дивизияға (Солтүстік, Орталық және Оңтүстік) бөлінді, олар өз кезегінде 24 жұмылдыру округіне бөлінді. Бұл геометриялық бөлініс әрбір Орденанса бригадасы бірдей халықты қамтуы және бір қатарлы жаяу әскер және екі милиция полкінің құрылуына жауапты болуы үшін жасалды. Әр үлкен дивизияға сегіз қатарлы жаяу әскер полкі (төрт бригадаға топтастырылған), төрт атты әскер полкі, бір артиллерия полкі, сегіз милиция полкі және төрт Орденанса бригадасы кірді. Оңтүстік дивизияға Жеңіл әскерлер легионы және екінші артиллерия полкі де кірді. Қолданыстағы қатарлы жаяу әскер, атты әскер және артиллерия полктері сақталды, бірақ олардың гарнизондық орындары немесе бұрынғыдай командирлерінің есімдерімен аталуының орнына нөмірленді. Лиссабон тұрғындары да милицияға шақырылуға құқылы болды, қалада екі полк құрылды (Шығыс және Батыс Лиссабонның жаяу әскерлерінің Патшалық еріктілері полктері). Армия 24 жаяу әскер, 12 атты әскер, төрт артиллерия және 48 милиция полкі, Жеңіл әскерлер легионы, 24 Орденанса бригадасы, армия әскери корпусы (армия штабы, инженерлер, бекініс штабы, бекіністің тұрақты гарнизондары, нұсқаушылар және шеберлер) және армия азаматтық корпусы (қазына, ауруханалар, ауруханаларға қарау, көлік және армия полициясы) құрамында болды. Біраз уақыттан кейін Лиссабонда атты әскер милиция полкі (Атты әскердің Патшалық еріктілері полкі) құрылды және армияға қосылды. Португалия үкіметі мен тағының Бразилияға көшірілуі кейбір маңызды әскери офицерлердің де көшірілуін білдірді. Армияның қалған тәжірибелі офицерлері мен үздік бөлімшелерінің көпшілігі француз оккупациялық билігінен Португал легионын құруға бұйрық берді және Наполеон үшін күресу үшін Францияға жіберілді. Бұл оқиғалар 1807 жылғы қайта ұйымдастыруды толыққанды жүзеге асыруды тоқтатты және португал армиясын іс жүзінде таратып жіберді. Басқыншыларға қарсы әскери қарсылық күресін негізінен милициялар мен жергілікті Орденансалар бастады, олар француз күштерінің артқы бөліміне партизандық соғыс жүргізіп, олардың байланыс желілерін кесіп, көптеген бөлімшелерін оқшаулады. Жергілікті әскери, әкімшілік және тіпті шіркеулік билік органдарының бастамасымен бірқатар ерікті және ретсіз бөлімдер құрылды, соның ішінде Порталегре үкіметтік кеңесі құрған еріктілер полкі, Бежаның коррегидоры құрған Транстагана легионы және Коимбра университеті құрған академиялық батальон. Тағы бір маңызды ерікті бөлім, Адал Лузитан легионы, португал эмигранттарымен Англияда құрылды. 1809 жылы Корунна шайқасынан кейін португал армиясы Соғыс хатшысы Перейра Форжастың бастамасымен қайта құрылды және британдықтармен, генерал-лейтенант Уильям Бересфордтың басшылығымен қайта оқытылды. 1807 жылғы ұйымның көп бөлігі сақталды, бірақ жаңадан құрылған тәуелсіз касадор батальондары қосылды, олар Пенисула соғысында танымал болды. Олар негізінен бұрынғы ретсіз ерікті бөлімдер мен Адал Лузитан легионының түрлендірілуінен құрылды. Осы батальондардың алтауы 1808 жылы хатшы Перейра Форжастың бұйрығымен, ал алтауы 1811 жылы құрылды. Португал офицерлерінің тәжірибесінің жетіспеушілігі армияның бірнеше бөлімдеріне британдық офицерлерді қосу арқылы толықтырылды, осылайша көптеген бөлімдерде португал командирі және британдық орынбасары немесе керісінше болды. Милициялар жаңадан құрылған арнайы бөлімдермен күшейтілді, соның ішінде Патшалық сауда еріктілерінің жаяу әскер және атты әскер полктері, Лиссабонның 1-ші және 2-ші ұлттық артиллерия батальондары, Лиссабонның 1-ші және 2-ші ұлттық касадор батальондары және Портудың Патшалық еріктілері батальоны. Торрес-Ведрас сызықтарында негізінен қолданылған бекіністердің гарнизоны үшін де Орденанса артиллерия компаниялары құрылды.

Оңтүстік Америкадағы науқандар

Португалия корольдік соты мен үкіметі 1808 жылдан бастап Бразилияда орналасты, Рио-де-Жанейро Португалия империясының де-факто астанасы болды. 1815 жылы Бразилия Корольдік мәртебесіне көтерілді, бүкіл Португалия монархиясы Португалия, Бразилия және Алгарвтер Біріккен Корольдігіне айналды. Португалияға Наполеонның басып кіруіне қарсы шара ретінде, Бразилиядағы португал әскерлері 1808 жылы Француз Гвианасына шабуыл жасап, басып алды. 1811 жылы Бразилиядағы португал армиясы испандықтар бақылауындағы португалдықтардың иелігіндегі аумақтарды қайтарып алу үшін Банда Ориенталға (қазіргі Уругвай) шабуыл жасады. 1816 жылы португал әскерлері тағы да Банда Ориенталға басып кірді, Артигас әскерлерін бірнеше шайқаста жеңді. Содан кейін Банда Ориентал Португалия Корольдігіне Бразилияның Цисплатин провинциясы ретінде қосылды. 1822 жылдың қыркүйегінде Португалияның мұрагері Петрдің Бразилияның тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, Португалия армиясы қысқа мерзімді Бразилия Тәуелсіздік соғысына қатысты. Бұл соғыс, өзіне тән азаматтық соғыс сипатына ие болды, Португалия үкіметіне адал күштер, көшбасшылары мен офицерлері көбінесе португалдықтар болған сепаратистік армиямен күресті. 1823 жылы Португалияның адал күштерінің қарсылығы Сальвадор-де-Баия және Монтевидео (қазіргі Уругвайдың астанасы) сияқты бірнеше жағалау қалаларында шоғырланды, олардың барлығы Бразилияның сепаратистік күштерінің қоршауында болды. Бразилияның басым күштерінің шабуылдарын қайтаруға қарамастан, күшейту күтілмегендіктен, генерал Мадейра де Мело басқаратын Сальвадор португал гарнизоны қаланы эвакуациялап, португал теңіз эскадрильясына мінгізіп, 1823 жылдың шілдесінде Португалияға аттанды. Португалияның Монтевидео гарнизоны Бразилияда соңғы қарсылық көрсетті, тек 1824 жылдың 8 наурызында Бразилия күштеріне (иронияға қарай, португал генералы Карлос Лекор басқаратын) берілді. Корольдік соттың және оны ертіп жүретін португал армия офицерлерінің көп санының қатысуымен Бразилияның әскери ұйымы дамыды, оның құрлықтағы күштері жиі "Бразилия армиясы" деп аталды (ал Еуропадағы португал армиясы "Португалия армиясы" немесе "Корольдік армиясы" деп аталды). Бразилия армиясы қазіргі Бразилия армиясының бастауы болды. Жарым арал соғысының аяқталуымен Бразилия армиясы Португалиядан жіберілген әскери контингенттермен күшейтілді, олардың ішіндегі ең маңыздысы генерал Карлос Лекор басқаратын Корольдік еріктілер дивизиясы еді. Бұл дивизия бастапқыда Веллингтон герцогының өтініші бойынша Ватерлоо жорығына қатысу үшін құрылған, бірақ оның орнына Бразилияға жіберілді.

Либералды соғыс

1828 жылдан 1834 жылға дейін Либералдық соғыстар болды, бұл король Михаил I басқарған Мигелиттерге (Абсолютистерге) қарсы шыққан азаматтық қақтығыс. Либералдарды оның інісі Петр (бұрынғы Бразилияның Петр I және Португалияның Петр IV, оның қызы, королева Мария II-нің құқықтарын қорғады) басқарды. Португалия армиясы екі тарапқа бөлінді, бірақ оның көп бөлігі Михаилдың жағында болды. Мигелит әскерлері кейде «Роялистік армия» деп аталды. Либералдар негізінен жаңадан құрылған бөлімшелерден тұратын «Азат етуші армияны» құрды, сонымен қатар олардың жағына өткен тұрақты армияның кейбір бөлімшелерін де қамтыды. Мигелит және Либерал армиялары қарсыластарымен «Тәулікші армия» деп аталды. Соғыс 1834 жылдың 26 мамырында Михаил I-нің Эворамонте шартымен капитуляциялауымен ресми түрде аяқталды. Алайда, Мигелит партизандары 1838 жылға дейін елдің бірнеше аймақтарында партизандық соғыс жүргізді. Эворамонте шартының 9-бабында Михаилға адал барлық полктер мен корпустардың бейбіт түрде таратылуы керек деп белгіленген. Бұл іс жүзінде «ескі» португал армиясының таратылуын білдірді, өйткені оның көптеген ғасырлар бойы құрылған полктері таратылды. Жеңімпаз либералдық режим кейіннен «жаңа» португал армиясын құрды, ол негізінен Азат етуші армиядан құрылды. Милиция мен Орденансалар да жойылды, осылайша 16 ғасырда пайда болған дәстүрлі португалдық әскери аумақтық ұйым аяқталды. Бұл жою негізінен саяси себептермен байланысты болды, өйткені бұл ұйымдар дәстүрлілер деп саналды және Мигелиттермен тығыз байланысты болды. Либералдық режим бұрынғы ұйымдарды ішінара алмастыратын екінші қатардағы әскер ретінде қызмет ету үшін жаңа Ұлттық гвардияны құрды. Алайда, Ұлттық гвардия армияның бөлігі емес, оның орнына азаматтық әкімшілік билікке бағынды. Жаңа режимге бастапқыда үлкен мән берілсе де, Ұлттық гвардия өзін тиімді емес, тәртіпсіз және саясатқа тартылған болып көрсетті, бірқатар заговорлар мен төңкерістерге қатысып, ақырында биліктің сенімін жоғалтып, 1847 жылы таратылды. 1835 жылы жаңадан ұйымдастырылған армия испан либералдарын және олардың королевасы Изабелла II-ні Карлист соғысында қолдау үшін Испанияға экспедициялық дивизия жіберді. Бірнеше жыл бойы португал армиясы Либералдық соғыстардың қалдықтары ретінде туындаған бірқатар ішкі азаматтық қақтығыстарға қатысты. Бұлардың ішінде Мария да Фонте төңкерісі және Патулея болды. Мигель жағында соғысқан Роялистік армия (Exército Realista) негізінен 1829 жылы король Михаил I құрған португал армиясын қайта ұйымдастырудан пайда болды. Бұл қайта ұйымдастыруда жүзеге асырылған негізгі өзгерістер - либералды жақта қосылған әскери бөлімдерді ресми түрде тарату, желілік полктарды белгілеу жүйесін өзгерту (бірліктер нөмірлермен анықталмай, қайтадан олардың гарнизондық жерлерінің атауларымен белгіленді) және Михаилға адал қалған төрт качадор батальонынан качадорлардың төрт полкін құру. Осылайша армияның бірінші сапта сегіз атты, 16 жаяу әскер, төрт качадор және үш артиллерия полкі, инженерлер батальоны және телеграф корпусы болды. Милиция мен Орденанса бұрынғы ұйыммен сақталды, бірақ оған жаңадан құрылған еріктілер корпусы (Corpo de Voluntários Realistas), оған шамамен 40 батальон және ат әскері мен качадорлардың бірқатар тәуелсіз роталары кірді. Либералдар Мигелиттермен күресу үшін жинаған әскер «Азат етуші армия» (Exército Libertador) деп аталды. Ол Азор аралдарында (Либералды бақылаудағы португал аумағының бірінші бөлігі) орналасқан әскери бөлімшелерден, оның ішінде Терсейра аралындағы Сан-Жуан Баптиста бекінісін күзетуге жіберілген элиталық 5-ші Касадорес батальонынан көтеріле бастады. 1829 жылдың тамызында бұл күштер Мигель теңіз флотының әскерлерін түсіріп, Терсейра аралын қайтарып алу әрекеті болған Прая-да-Витория шайқасында жеңіске жетті. Азордағы алғашқы либералды күштерге көп ұзамай Мигель армиясынан қашып шыққан либералдар, жер аударылған либералды еріктілер және шетелдік еріктілер мен жалдамалылар (негізінен француздар, ағылшындар, бельгиялықтар, поляктар, ирландтар және шотландтар) қосылды. Либералды күштер 1832 жылдың шілдесінде Минделоға (Опорто маңы) қоныс аударғанда Португалияның материктік аймағында науқан бастады. Олардың қатарында 7000-нан астам адам болды, олардың көпшілігі шетелдіктер болды. Азат етуші армияның жаңа португал армиясына айналуы 1834 жылдың шілдесінде құрылған ұйыммен болды. Бұл ұйымға Бас штаб, Штаб корпусы, Инженерлік корпус (штаб және саперлік батальонды қоса), Артиллерия корпусы (үлкен штаб және екі полк), алты атты полк, он екі жаяу әскер полкі, төрт жеңіл жаяу әскер немесе качадор полкі және әскери жабдықтау бөлімі кірді. Жаяу әскер полктері алты бригадаға біріктірілді, олар үш дивизионға топтастырылды, жеңіл жаяу әскер полктері екі бригадаға біріктірілді, олар жеңіл дивизионға топтастырылды, ал атты полктері үш бригаданы құрады. Әр провинцияда әскери губернатор болып қала берді, ол ондағы әскерге басшылық етті және ерекше мақсаттағы дивизияға бекітілмеген. Артиллерия, атты әскер, жаяу әскер және жеңіл жаяу әскер полктері нөмірленді. Бұл полктердің көптегені бұрынғы Азат етуші армияның бөлімшелерінен құралғанмен, олар бұрын таратылған полктерге қатысы жоқ ескі нөмірлерді алды. Жоғарыда аталған корпус пен бөлімшелерден басқа, армияда бекініс штабтары, хатшылықтар, академиялар, Әскери колледж, қару-жарақ және пойыздар, телеграф корпусы, оқу орталықтары, ветеринариялық мектеп, ардагерлер, мүгедектер және бекініс гарнизондары да болды.

Конституциялық монархия

Либералды соғыстардан кейін Конституциялық монархиялық режимнің біртіндеп тұрақталғаннан соң және Португалияның еуропалық аумағына қауіп төнуінің алдында армия ішкі қауіпсіздік міндеттеріне және теңіз арқылы әскери экспедицияларды ұйымдастыруға назар аударады. Бұрынғы Азат ету армиясынан өзгеруінен кейін армияның алғашқы ірі қайта ұйымдастырылуы 1837 жылы болды. Кавалерия сегіз полкке бөлінді, оның төртеуі – найзашылар, ал қалғандары – качадорлар (атты мылтықтар). Жаяу әскер полктерден бас тартып, 30 тәуелсіз батальонға біріктірілді, оның 10-ы качадорлар (6-дан 25-ке дейін нөмірленген), ал қалғандары – желілік жаяу әскер (1-ден 5-ке және 26-дан 30-ға дейін нөмірленген). Артиллерия құрамына төрт полк кірді, оның бірі – атты және атты артиллерия, ал қалғандары – гарнизондық артиллерия. 1837 жылы әскери білім беруде де терең реформалар жүргізілді. Бұрынғы Корольдік бекініс, артиллерия және дизайн академиясы жаңа Әскери мектепке (Escola do Exército) айналдырылды, ол армия офицерлерін және азаматтық инженерлерді даярлауға бағытталған. Ескі Корольдік теңіз академиясының орнына жаңа Политехникалық мектеп (Escola Politécnica) құрылды, ол Әскери мектепке және Теңіз мектебіне түсуге дайындық жасау үшін бакалавриат білімі беретін оқу орны ретінде қызмет етуге арналған. 1842 жылы жаяу әскер қайтадан полктерге ұйымдастырылды. Ол қазір Королеваның гренадерлер полкі, 16 желілік жаяу әскер полкі және 18 качадор батальонынан тұрды. Королеваның гренадерлер полкі – Королева Мария II-нің жеке күзеті ретінде қызмет ететін арнайы полк болды. 1855 жылы ол арнайы мәртебесінен айырылып, желілік жаяу әскер полкіне айналды. 1840-жылдарға дейін және Либералды соғыстардың салдарынан туындаған саяси тұрақсыздықтан туындаған ішкі проблемаларға қарсы тұру үшін армия еріктілер бөлімшелерімен нығайтылып, олар жалпы «ұлттық батальондар» деп аталды. Оларға жаяу әскер, качадор, артиллерия және кавалерия бөлімшелері кірді, олар елдің барлық аймақтарынан жиналды. Жалпыұлттық жандармерияның болмауы армияның осы рөлде, негізінен елдің ауылдық аймақтарында жұмыс істеуін білдірді. Сондықтан армияның көп бөлігі жергілікті әкімшілік органдардан қоғамдық тәртіпті сақтау және басқа да полициялық міндеттерді орындау үшін жиі сұранысқа ие болды, бұл қызметтерге өздерінің жеке құрамының маңызды бөлігін жұмсады. XIX ғасырдың соңындағы ұлттық қорғаныс стратегиясы негізінен Лиссабонды қорғауға бағытталған, өйткені ол елдің ең ірі халқы, экономикасы және саяси орталығы және ірі державаның агрессиясына қарсы қорғауға болатын жалғыз орын саналды. Лиссабон ұлттық бекініске айналды, қаланың айналасына қамалдардың заманауи жүйесі салынды, ол қару-жарақ және байланыс жүйелерімен жабдықталды. Бұл бекіністер қаланы құрлықтан және теңізден шабуылдардан қорғады және «Лиссабонның қамалға байланған лагері» деп аталды. Монархиядағы соңғы армия ұйымдары XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында құрылды. Сол кезде армия әкімшілік тұрғысынан үш үлкен әскери округке (Солтүстік, Орталық және Оңтүстік) бөлінді, олардың әрқайсысында екі әскери аумақтық дивизия және екі әскери команда (Азор және Мадейра) болды. Әртүрлі аумақтық дивизияларға бөлінген төрт кавалерия бригадасы және әрқайсысы екі полктан тұратын 12 жаяу әскер бригадасы болды. Әр дивизияның, бригаданың және әскери команданың өз штабы болды. Лиссабон лагері генерал басқаратын жеке әскери команданы құрады, оның өз тұрақты гарнизондық артиллериясы мен инженерлік бөлімшелері болды. 1901 жылы армия құрамына бір инженерлік полк (саперлер, понтонерлер, телеграф және теміржол компаниялары), үш тәуелсіз инженерлік компания (береке саперлер, торпедалар және бекініс телеграфы), алты атты артиллерия полкі, бір атты артиллерия батареясы тобы, бір тау артиллерия батареясы тобы, алты гарнизондық артиллерия тобы, төрт тәуелсіз гарнизондық артиллерия батареясы, 10 кавалерия полкі, алты качадор батальоны (оларға велосипедшілер мен пулеметшілер де кірді) және 27 жаяу әскер полкі кірді. Бұлардан басқа, армияда бірқатар материалдық-техникалық қолдау бөлімшелері, мектептер және басқа да мекемелер болды. Әскери жұмылдыру кезінде армия далалық армияны құрады. Далалық армияға бас қолбасшы және оның штабы, төрт жедел армия дивизиясы, жедел армияның тәуелсіз әскерлері (екі кавалерия бригадасын қоса алғанда), жедел армияның пойызы және гарнизондық және резервтік әскерлер кірді. Әр жедел дивизия штабтан, екі жаяу әскер бригадасынан (әрқайсысы үш жаяу әскер полкінен), качадор полкінен, кавалерия полкінен, үш далалық артиллерия тобынан, саперлер тобынан және дивизиялық пойыздан тұрды. Қажет болған жағдайда дивизиялар мен құрама бригадаларды біріктіру арқылы армия корпустарын құруға болады, оларға барлық қару түрлері мен материалдық-техникалық қолдау бөлімшелері кірді.

Колониалды бейбітшілікке шақыру науқандары

XIX ғасырдың екінші жартысынан XX ғасырдың басына дейін португал армиясы Африка мен Азиядағы бірқатар отарлық бағындыру науқандарына күш салды. 1840 жылдары Макаодағы португалдық күштер ішкі көтерілістер мен қытай тарапынан туған қауіп-қатерлер сияқты бірнеше қақтығыстарға тап болды, олар аумақтағы португалдық егемендікті сақтап қалуға мүкіндік берді. Үндістанда португал армиясы жергілікті әскери бөлімдердің бірнеше көтерілісіне қарсы тұруға мәжбүр болды. Африкада португал күштері тайпалық көтерілістерді басу және португал билігіндегі ішкі аймақты кеңейту мақсатында бірқатар науқандар ұйымдастырды. Бұл науқандар, әсіресе 1881 жылы Африка үшін күрестің басталуынан кейін, басқа еуропалық отаршылдық державалардың қатерінде болған португалдық аумақтық талаптарды қорғау үшін күшейді. Португалияның Африканың ішкі аймақтарына жасаған табысты жорықтары Ангола мен Мозамбик арасындағы Африканың барлық ішкі аймақтарына егемендікті қайтаруға мүмкіндік берді. Алайда, бұл талап сол аумақтағы британдық мүдделерімен қақтығысты, нәтижесінде 1890 жылғы британдық ультиматум туды. Ең маңызды бағындыру науқандары 1890 жылдары Мозамбикте және Анголада өтті. Мозамбикте португал армиясы Португалияға қарсы көтерілген Газа тайпасының императоры Гунгунханамен күресті. Гунгунхана 1895 жылы Чаймитеде жеңіліп, тұтқынға алынды. Португалияның теңізден тыс әскерлері Португалия армиясынан немесе Корольдік армиясынан бөлек, жеке ұйымдар болып қала берді. Осылайша, олар Соғыс министрлігіне емес, Теңізден тыс істер министрлігінің бақылауында болды. Оларға әдетте Португалиядан жіберілген экспедициялық бөлімдермен күшейтілген жергілікті жұмылдырылған бөлімдер кірді. 1869 жылы португалдық теңізден тыс әскерлері төрт әкімшілік бөлімге бөлінді: Батыс Африка армиясы, Мозамбик гарнизоны, Үндістан армиясы және Макао мен Тимор гарнизоны. Батыс Африка армиясына бес касадор батальоны, артиллерия батареясы, екі екінші сап батальоны және 28 мобильді рота кірді, олардың барлығы Анголада орналасқан, Кабо-Вердедегі бір касадор батальоны және Сан-Томе мен Принсипидегі тағы біреуі. Мозамбик гарнизоны үш касадор батальоны мен бір ардагер ротасын қамтыды. Үндістан армиясына инженерлер корпусы, артиллерия полкі, қатарлы жаяу әскер батальоны, үш касадор батальоны, Жаңа Гоаның қалалық гвардиясы және екі ардагер ротасы кірді, олардың барлығы Гоада орналасқан, Дамандағы бір касадор батальонынан басқа. Үндістан армиясы өз әскери академиясын (Гоаның әскери және математика мектебі) қамтыды, ол инженерлеріне, артиллерия және жаяу әскер офицерлеріне жоғары білім берді. Соңында, Макао мен Тимор гарнизоны Макаодағы жаяу әскер батальоны мен Тимордағы екі ротаны қамтыды. Кейіннен теңізден тыс әскери күштер бірнеше рет қайта ұйымдастырылды. 1876 жылы Теңізден тыс жаяу әскер полкі құрылды. Бұл полк Лиссабондағы үй гарнизоны болды, бірақ күштерін теңізден тыс жерге орналастырды. Оның екі батальоны Үндістан мен Макаода кезекпен орналастырылды. Бұл полк 1892 жылы таратылып, оның орнына Теңізден тыс әскери депо құрылды. XIX ғасырдың соңынан бастап, барлық теңізден тыс күштерді бірлесіп Exército Ultramarino (Теңізден тыс армия) немесе Exército Colonial (Отар армиясы) деп атау қалыптасты, оларды метрополиядағы армиядан (Еуропалық Португалия) ажырату үшін, қазір жиі Exército Metropolitano (Метрополитен армиясы) деп аталады. Бұл күштердің маңызды қайта ұйымдастырылуы 1895 және 1901 жылдар аралығында отарлық науқандарда алынған тәжірибелерді ескере отырып жүзеге асты. 1901 жылы құрылған теңізден тыс әскери күштердің ұйымына теңізден тыс провинциялар мен автономиялы округтердің штаб-пәтері, бірінші сап гарнизондары, полиция және кеден күзетінің әскери ұйымдастырылған корпусы, тәртіптік корпус, әскери соттар, соғыс материалдары қоймалары, қамалдар мен бекіністер штабы, денсаулық сақтау қызметі, әскери әкімшілік қызметтері, теңізден тыс әскери депо, зейнеткерлер және екінші сап әскерлері кірді. Облыс генерал-губернаторлары (Ангола, Мозамбик және Үндістан), провинция губернаторлары (Кабо-Верде, Гвинея, Сан-Томе және Принсипи және Макао) және автономиялы округ губернаторы (Тимор) өздерінің тиісті провинциялары мен округтеріндегі әскери күштердің жоғары қолбасшылары болып қала берді, олар дивизияға қолбасшылық ететін генералдың роліне ие болды, тиісті штабтарды қадағалады. Бағынышты округтердің губернаторлары өздерінің округтеріндегі гарнизонға қолбасшылық етті, бригадаға қолбасшылық ететін генералдың ролінде. Бірінші сап бөлімдеріне үш тау және гарнизон артиллериясының аралас батареясы (Ангола, Мозамбик және Үндістанда), Макаодағы бір еуропалық гарнизон артиллерия ротасы, Кабо-Вердедегі бір жергілікті гарнизон артиллерия ротасы, Гвинеядағы бір, Анголадағы екі, Мозамбиктегі бір және Тимордағы екі аралас тау артиллериясы және жаяу әскер ротасы, Сан-Томе мен Принсипидегі және Мозамбиктегі екі аралас гарнизон артиллериясы және жаяу әскер ротасы, Анголадағы бір және Мозамбиктегі екі дөңгелектер эскадроны, Гвинеядағы екі, Үндістандағы бір және Тимордағы бір дөңгелектердің тәуелсіз взводы, Кабо-Вердедегі бір, Анголадағы бір, Мозамбиктегі екі, Үндістандағы бір және Макаодағы бір еуропалық жаяу әскер ротасы, Анголадағы 16, Мозамбиктегі 10 және Үндістандағы алты жергілікті жаяу әскер ротасы, Кабо-Верде, Сан-Томе және Принсипи, Ангола, Мозамбик, Үндістан және Макаодағы алты полиция корпусы, Ангола мен Мозамбиктегі екі тәртіптік батальон, Ангола мен Мозамбиктегі сегіз депо ротасы, Анголадағы үш және Мозамбиктегі екі еуропалық музыкалық тобы, Кабо-Верде, Сан-Томе және Принсипи, Үндістан және Макаодағы төрт жергілікті музыкалық тобы кірді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең Португалияда саяси тұрақсыздық жылдары болды. 1910 жылдың қазан айының басында Лиссабонда республикалық төңкеріс болды. Халық пен әскери қолдау аз болғанымен, революционерлер жеңіске жетті, себебі армияның бейтараптығы және көтерілісті басуға құлшынбауы, Конституциялық монархия құлатылып, 1910 жылдың 5 қазанында республика жарияланды. Жаңа республикалық үкіметтің алғашқы қадамдарының бірі – португал армиясын швейцариялық үлгідегі милициялық армияға айналдыруға бағытталған әскери реформаны жүзеге асыру болды. Португалия Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтастардың жағында қатысты. Португал армиясы Еуропаның батыс майданында, Оңтүстік-Батыс Африка және Шығыс Африка кампанияларында немістермен шайқасты. Португалия мен Германия арасындағы қақтығыс екі елдің арасындағы соғыс жарияланудан бұрын, 1914 жылдың ортасында Анголаның оңтүстігіндегі неміс Батыс Африкасымен және Мозамбиктің солтүстігіндегі неміс Шығыс Африкасымен португал және неміс әскерлері арасында бірнеше әскери қақтығыстар болды. Соғысқа ресми түрде Германияның португал кемелерін тәркілеуіне жауап ретінде 1916 жылдың 9 наурызында Португалияға соғыс жариялауымен кірді. 1911 жылдың қаңтар және мамыр арасында жүзеге асырылған армияның республикалық реформасы монархияның соңғы жылдарындағы ұйымды түбегейлі өзгертпеді, өзгерістер көбінесе құрметтеу, тәртіп және әскери қызмет жүйелеріне қатысты, кәсіби армияны негізінен милициялық армияға айналдырды. Ұйымдастырудағы маңызды өзгерістерге дивизиялар мен полктардың санын арттыру, дәстүрлі "caçadores" бөлімшелерін тарату, пулемет бөлімшелерін құру (жаяу әскер құрамында болғанымен, артиллерия сияқты батареяларда ұйымдастырылған) және артиллерияны екі дерлік жеке тармаққа бөлу (дала артиллериясы және жаяу артиллериясы, соңғысы негізінен қару-жарақ инженерлік және техникалық тармағы, бірақ гарнизон мен жағалау артиллериясының ауыр қаруларын пайдалануға да жауапты) кірді. Осы ұйымдастыру бойынша Метрополитен армиясына генерал-офицерлер, штаб қызметі, түрлі қарулар мен қызметтер (инженерлік, артиллериялық, атты және жаяу әскерлер, әскери медицина, әскери ветеринария және әскери басқару қызметтері, әскери хатшылық және көмекші штабтар), армияның жалпы қызметтері (Соғыс хатшылығы, Армия штабы, штабтар және әскери аумақтық басқару, әскери соттар, әскери мектептер, зейнеткерлер компаниялары және әскери мүгедектер үйі) және Лиссабон бекінісінің қызметтері кірді. Армия әскерлеріне белсенді әскерлер, резервтік әскерлер және аумақтық әскерлер кірді. Белсенді әскерлерге сегіз дивизия (әрқайсысы төрт жаяу әскер полкімен, бір пулемет батареясы тобымен, бір атты артиллерия полкімен және атты әскер полкімен) және үш атты әскер полкінен тұратын атты әскер бригадасы, сондай-ақ дивизиялық емес инженерлік әскерлер (сегіз саперлер ротасы, сегіз көпірлік дивизиялық бөлімшесі, сегіз шам бөлімшесі, он далалық телеграфшы бөлімшесі, бір көпір паркі, бір сымсыз телеграф компаниясы, бір аэростат компаниясы, бір теміржол компаниясы тобы және бір бекініс телеграфшылары компаниясы, осы бөлімшелердің көпшілігі әкімшілік тұрғыдан екі саперлер батальонына және бір понтондық батальонға біріктірілген), артиллерия әскерлері (екі тау артиллерия полкі, бір атты батарея тобы, екі гаубица батареясы тобы және үш тәуелсіз тау батареясы), жаяу әскер әскерлері (үш жаяу әскер полкі және үш тәуелсіз пулемет компаниясы), медициналық қызмет әскерлері (сегіз медициналық компания, әкімшілік тұрғыдан үш топқа біріктірілген) және әскери басқару әскерлері (сегіз жабдықтау компаниясы және сегіз көлік компаниясы, үш әскери басқару компаниясы тобына біріктірілген) кірді. Аталған ұйымға түзетулер кейін армияда жасалды. Олардың ішінде 1914 жылдың мамырында әскери авиацияның дамуына байланысты Әскери авиациялық қызмет құрылды. Авиациялық бөлім Шығыс Африкадағы португал күштеріне қосылды, ал португал ұшқыштары Батыс майданында француз авиациялық эскадрильяларына қосылып шайқасты. Кейін, 1924 жылы армия авиациясы толыққанды қару түріне ("Әскери аэронавтика" немесе "аэронавтикалық қару") ие болды, инженерлік, артиллерия, атты және жаяу әскер сияқты. Африка кампаниялары үшін жергілікті португал отаршылдық күштері Еуропалық Португалиядан жіберілген әскери экспедициялармен күшейтілді. Бұл экспедициялар Еуропалық Португалиядағы полктерден бөлінген жаяу әскер батальондарынан, атты әскер эскадрондарынан және артиллерия батареяларынан тұрды. Әдетте, әр полк өз батальонының 3-ші бөлімін жөнелтті. Анголаға шамамен 15 000, ал Мозамбикке 17 000 адам жөнелтілді. Еуропаның батыс майданына екі экспедициялық күш жөнелтілді: шамамен 60 000 адам – Ауыр артиллерия жеке корпусы (CAPI) және одан да ірі әрі жақсы танымал Португал экспедициялық корпусы (CEP). CAPI – Лиссабон бекінісінің жағалау және гарнизон артиллерия бөлімдерінен алынған қызметкерлермен құрылған ауыр артиллерия полкі, француз армиясының бақылауымен ауыр теміржол қаруларын пайдаланды. CEP – британдық Бірінші армияның бақылауымен майданның толық дербес секторын өз мойнына алған жаяу әскер құралы. Ол бастапқыда күшейтілген дивизия ретінде құрылды, бірақ кейін екі дивизиядан тұратын армия корпусы ретінде қайта ұйымдастырылды, оған алты жаяу әскер бригадасы, дивизиялық әскерлер, корпус әскерлері, артқы база және армия әскерлері (ауыр артиллерия және Бірінші армияның тікелей бақылауындағы теміржол бөлімдері) кірді. CEP 1917 жылдың басында Францияға жөнелтілді және 1918 жылдың сәуір айында Лис шайқасында жартылай қиратылғанымен, Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына дейін Батыс майданында күресін жалғастырды.

Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңдері

1926 жылғы 28 мамырда әскер басқарған төңкеріс саяси тұрақсыз Португалияның Бірінші Республикасын аяқтап, уақытша Ұлттық диктатураны орнатты, бұл оқиға 1933 жылы Жаңа мемлекеттің құрылуына әкелді. 1936 жылдан бастап португалдық еріктілер (Вириатостар деп аталды) Франконың ұлтшыл жағында Испания Азамат соғысында соғысуға ұсыныс жасады. Бұл еріктілердің көпшілігі Португалия армиясының офицерлері мен сержанттары болды және олардың көпшілігі негізінен испандық әскери легион және Ұлттық Әуе күштері сияқты элиталық бөлімшелерде қызмет етті. Португалия ресми түрде Екінші дүниежүзілік соғысқа қатыспағанымен, португал әскерлері Тиморда жапон басқыншыларына қарсы күресті және Португалияның континенттік және Атлантика аралдарына жоспарланған шабуылды тойтаруға мәжбүр болды. Жаңа режимнің алғашқы қадамдарының бірі – Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысудан алынған сабақтарды ескере отырып, армияны ұтымды ету және қайта ұйымдастыру болды. 1926 жылғы шілдеде құрылған ұйымның негізі 1990 жылдарға дейін түрлі және бірінен соң бірі түзетулермен сақталды. Швейцариядан алынған милиция армиясының тұжырымы қабылданбады және оперативтік күштердің жылдам тартылуына мүмкіндік беретін аралас модельмен ауыстырылды, бұл бұрынғы модельмен қиын болған. Екі типтегі бөлімшелер құрылды. Біріншісі – аумақтық бөлімшелер, олар елдің барлық айманында орналасқан, соның ішінде түрлі қару түрлерінің полктері, олар негізінен оқу және жұмылдыру орталықтары ретінде қызмет етті, кәсіби офицерлер мен сержанттардың шағын тұрақты штаты жыл сайынғы әскери қызметке шақырылғандарды даярлаудан жауапты болды. Екінші тип – бейбіт уақытта жоғары дайындық деңгейінде ұсталатын бөлімшелер, олардың соғысқа жоспарланған тиімділігімен бірдей болды. Бұл соңғы бөлімшелер негізінен 10 шекара қорғаныс батальонынан (осы бөлімшелерді атау үшін «caçadores» атағы қайта қолданылды) және екі кавалерия бригадасынан тұрды. Екі кавалерия бригадасынан басқа, дивизиялар немесе басқа да далалық құралымдар тұрақты түрде белсенді ұсталмай, қажет болған жағдайда ғана құрылатын болды. Әскери бөлімшелердің саны азайтылды, аумақтық дивизиялар таратылды, Континенттік Португалия аумағы төрт әскери аймаққа және Лиссабон әскери үкіметіне (бұл әскери аймақ және таратылған Лиссабон бекінісінің қолбасшылығының рөлін атқарды) бөлінді. Армия 1937 жылы тағы бір маңызды қайта ұйымдастырудан өтті. Бұл қайта ұйымдастыру бұрынғысының негізгі ерекшеліктерін сақтап қалды. Құрлық әскерлеріне қатысты негізгі өзгерістер – жаяу әскер полктерінің санын 22-ден 16-ға дейін азайту және бронетанктік бөлімшелерді құру болды. Милициялық типтегі Португалия легионы әскери құрылымның бөлігі ретінде ресми түрде бекітілді. Әскери авиация бөлімі – әкімшілік тұрғыдан армияның құрамында болғанмен – жоғары деңгейдегі оперативтік тәуелсіздікке ие болды, өзінің орталық қолбасшылығын құрды, бұл оны дерлік жеке қызмет саласына айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде португал аралдары мен теңіз артындағы аумақтарға ықтимал шабуылды тойтару үшін армия жергілікті қорғаныс күштерін нығайту үшін бірнеше әскери экспедицияларды жіберуге мәжбүр болды. Теңіз артындағы қорғаныс шараларының бір бөлігі ретінде отарлық әскери күштер уақытша армияның бақылауына алынды, бірақ одан бөлек болды. Экспедициялық күштердің ең ірі контингенті Азор аралдарына жіберілді, онда армия гарнизоны 35 000 адамға жетті. Азор аралдарын қорғау өте маңызды болды, өйткені бұл аралдар Португалияның континенттік бөлігі жаудан басылып алынған жағдайда Португалия үкіметінің шегіну орны және базасы ретінде қызмет етуі жоспарланған. Бұдан басқа, португал билігі Омандар мен одақтастардың аралдарды басып алу жоспарлары туралы (оның ішінде жоспарланған британдық операциялар Alloy, Shrapnell, Brisk, Thruster, Springboard және Lifebelt, АҚШ операциясы War Plan Gray және неміс операциялары Felix, Ilona және Isabella) туралы ақпарат алды, оларды Солтүстік Атлантиканы бақылау үшін пайдалану мақсатында. Континенттік Португалияның қорғанысы, әсіресе Лиссабон аймағы күшейтілді. Лиссабонды қорғау шараларына жағалау және әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйесін құру және жер қорғанысы үшін үш дивизиядан тұратын армия корпусын құру кірді.

Салқын соғыстың алғашқы кезеңдері

1949 жылы Португалия НАТО-ның негіз қалаушы мүшелерінің бірі болды. Суық соғыс кезеңінде Португалия армиясы 1950-ші жылдары Еуропадағы конвенциялық, тіпті ядролық соғысқа дайындыққа баса назар аударды. Осы дайындық аясында португалиялық армия АҚШ армиясының доктринасына, ұйымдастыруына, оқуларына және жабдықтарына көбірек бейімделді. 1950 жылы Португалия Қарулы Күштері бірыңғай ұйым ретінде құрылды, армия мен теңіз күштерінің операциялық басқару жауапкершілігі біртіндеп біріктірілген басқару органдарына берілді. Колониялық әскери күштер ақыры Метрополия армиясымен біріктірілді, содан бері Метрополияда (Еуропалық Португалияда) және теңіз артындағы аумақтарда жалғыз, біртұтас армия болды. 1952 жылы Әскери авиация бөлімі армиядан толығымен бөлініп, сонымен бірге Португалия теңіз авиациясын сіңіріп, тәуелсіз Португалия Әуе күштеріне айналды. Алайда, сонымен бірге армия артиллерияны бақылау үшін шағын жеңіл авиация қызметін құрды және оны 1955 жылға дейін сақтап тұрды, содан кейін ол таратылды және оның ұшақтары Әуе күштеріне берілді. 1950 жылдың 1 тамызында Ұлттық қорғаныс министрінің және Қарулы Күштер Бас штабының бастығы лауазымдары құрылған кезде сол кездегі екі қызмет саласы үшін бірыңғай басқару тізбегі құрылды (үшіншісі 1952 жылы қосылды). Бас штабтың бастығы армия мен теңіз күштерінің бұрынғы генерал-майорларының (операциялық қолбасшылардың) таратылған операциялық басқару функцияларын иеленді. Бас штабтың бастығының басшылығымен, белгілі бір театрлардағы барлық құрлық, теңіз және әуе күштерінің біріктірілген операциялық қолбасшыларының рөлдерімен командирлердің болуы көзделеді. Әрбір теңіз артындағы провинцияда тұрақты бас қолбасшы құрылды. Алайда, армия жоғары деңгейде әкімшілік және логистикалық тәуелсіздікті сақтап қалды, оның ішінде өзінің министрлігі (Армия министрлігі, бұрынғы Соғыс министрлігі) және аумақтық басқару желісі де бар. Суық соғыстың жаңа доктриналары мен әскери-технологиялық талаптары армияда жаңа корпус құруға әкелді, оның ішінде Материалдық қызмет (бұрынғы артиллерия бөлімінің қару-жарақ және инженерлік бөлімі), Әскери полиция, Байланыс бөлімі (бұрынғы инженерлік бөлімнің байланыс бөлімі) және Ақпараттық барлау қызметі. Екі арнайы бөлімше де тәжірибелік мақсатта құрылды, олар шабуылдаушы саперлер (коммандо түрінде) және кейіннен десантшылар. Алайда, 1960 жылға дейін армияның жоғары басшылығы арнайы бөлімшелердің болуына қарсылық көрсетті, нәтижесінде шабуылдаушы саперлер таратылды, ал десантшылар толығымен Әуе күштеріне берілді (олар 1993 жылға дейін онда қалды). 1950 жылдардың басында Португалия үкіметі НАТО-мен 10 дивизияны құруға міндеттенді, оның бесеуі "Америкалық типтегі" деп аталған күшті далалық дивизиялар болып, SHAPE аясында жұмыс істейтін экспедициялық армия корпусын құрайтын болды, ал қалғандары Пиреней түбегінің стационарлық қорғанысын қамтамасыз етуге арналған, жабдығы нашар аумақтық дивизиялар (Пиренейлерді қорғау үшін үш және Португалияның ішкі қорғанысы үшін екі) болды. Бұл дивизиялардың орналасуы сол кездегі португалиялық қорғаныс доктринасына сәйкес болды, ол Варшава шартының күштерінің жаппай басып кіруі жағдайында Батыс Еуропаның көп бөлігін қорғау мүмкін емес деп санайтын, сондықтан Пиреней сызығында қорғауға болатын Иберия түбегін бекініске айналдыруға баса назар аударды. 1953 жылы экспедициялық корпусқа бірінші дивизия ("Нун'Алварес" дивизиясы) құрылды және тұрақты түрде белсенді күйде сақталды. Бұл дивизия АҚШ-тың ұйымдастыру және жабдық стандартын толығымен қабылдады, оның құрамында шамамен 20 000 адам, үш жаяу әскер полкі (әрқайсысы танк эскадрильясымен күшейтілген), дивизиялық танк батальоны, үш далалық артиллерия батальоны, зениттік, инженерлік, байланыс және логистикалық бөлімшелер болды. Бұл дивизияны оқыту базасы ретінде үлкен Санта-Маргарида әскери лагері салынды. 1955 жылдан бастап Нун'Алварес дивизиясы негізінен 3-ші әскери аймақпен (бас штабы Томарда) ұсталғандықтан, ол ресми түрде 3-ші дивизия деп аталды. Нун'Алварес дивизиясы Португалия армиясының ең күшті және жақсы жабдықталған тұрақты күштері болып, оның негізгі оқу ұйымы ретінде қызмет етті. 1961 жылы дивизия соңғы рет ірі маневрлерге қатысты. Содан кейін армия өзінің басты назарын теңіз артындағы соғысқа аударды, дивизия екінші орында қалды, бірақ ол 1976 жылға дейін ресми түрде таратылмады.

Шетелдік соғыс

1961 жылдың желтоқсан айында португалдық Үндістандағы португал армиясының шағын гарнизондары күшті үнді жер, әуе және теңіз күштерінің шабуылына тап болды. Ұзаққа соқпай, Гоа, Даман, Диу және Ангидива аралдарындағы португал гарнизондары құлап, қарсылық танытпай берілді. Африкада португал армиясы сепаратистерге қарсы әскери науқандар жүргізді, олар жиынтығында «Колониалды соғыс» немесе «Теңізден тыс соғыс» деп аталды. Бұл науқандар бір-бірінен және Еуропалық Португалиядан мыңдаған шақырым қашықтықта орналасқан үш түрлі операциялық аймақта жүргізілді: Ангола (1961–1974), Португалия Гвинеясы (1963–1974) және Мозамбик (1964–1974). Сыртқы қолдаудың болмауына және Варшава шартының, тіпті кейбір Батыс Еуропа елдерінің күшті қолдауымен қарсыластарға тап болғанына қарамастан, сондай-ақ үш алыс аймақта бір уақытта күресуге мәжбүр болғанына қарамастан, Португалияның шағын қарулы күштері 13 жыл бойы науқанға қарсы тұра алды. Африкадағы бүлікшілерге қарсы науқандар әртүрлі деңгейде сәттілікке жетті, Анголада Португалия қарулы күштерінің дерлік жеңіске жетуі, Мозамбиктегі тұрақсыз жағдай және Португалия Гвинеясындағы нашар конвенциялық соғыс жағдайы. Бұл соғыс 1974 жылдың 25 сәуірінде Лиссабондағы «Гвоздика революциясы» әскери төңкерісінен кейін және Португалияның Африкадағы теңізден тыс провинцияларының тәуелсіздік алғаннан кейін аяқталды. 1950 жылдары Португалиядағы әскери күштердің терең қайта ұйымдастырылуы болды. Қарулы күштер 1950 жылы құрылды, ол бұрыннан бар Армия мен Әскери-теңіз күштерін қамтыды (оған 1952 жылы жаңадан құрылған Әуе күштері қосылды), Ұлттық қорғаныс министрі мен Қарулы күштер Бас штабының бастығының жалпы басқаруымен. Теңізден тыс жерлердегі жер күштері ақыры Метрополия армиясымен біріктірілді, содан кейін бір Португалия армиясы болды. Біріктірілген Қарулы күштерді құру теңізден тыс провинциялардың әрқайсысында орналасқан барлық жер, әуе және теңіз күштерінің біріктірілген операциялық басшылары ретінде қызмет ететін бас қолбасшының тұрақты лауазымдарын құруға әкелді. Бұл бас қолбасшылар жақын арада жергілікті қызмет басшыларынан гөрі операциялық маңыздылығын арттырды, әр провинциядағы Армияның аумақтық басқарулары тек логистикалық жауапкершілікке ие болды. Салқын соғыстың шыңында Португалия армиясының теңізден тыс аймақтағы ұйымдастырылуы Еуропадағы соғыстың жақын арада басталуы мүмкін деген алаңдаушылықпен байланысты болды, ал теңізден тыс провинциялардағы қақтығыстардың қаупі аз деп есептелді. Сондықтан, теңізден тыс күштер қайта ұйымдастырылды, ішкі қауіпсіздікке назар аудармай, конвенциялық соғысқа назар аударды, сонымен бірге Еуропадағы армияны нығайтуға бағытталды, керісінше емес. Осының бір бөлігі ретінде аймақ бойынша шашыраңқы орналасқан шағын компаниялар көлеміндегі бөлімшелерге негізделген бұрынғы әскери ұйым батальонға және тіпті негізгі қалаларда шоғырланған полк көлеміндегі бөлімшелерге негізделген ұйыммен ауыстырылды. Ангола мен Мозамбикте бұл құрылым Варшава шартымен конвенциялық соғыс жағдайында Еуропалық Португалияға жіберілетін бүкіл далалық дивизияларды құруға мүмкіндік беру үшін жасалды. Алайда, 1960 жылдардың басында Португалияның кейбір африкалық аумақтарында партизандық типтегі қақтығыстар басталады деген түсінік болды, бұл Португалия армиясын өзінің стратегиясын қайта бағыттауға және теңізден тыс жерлердегі күштерін қайта ұйымдастыруға, сонымен қатар Еуропадағы күштерін теңізден тыс жерлерді нығайтуға дайындыққа итерді. Осыған байланысты Ламегодағы 9-шы жаяу әскер полкі арнайы операциялар оқу орталығына айналды, ол бүлікшілерге қарсы және партизандық соғысқа арналған жаттығулар өткізуге арналған. Теңізден тыс соғыс басталған кезде жүзеге асырылған армияның аумақтық ұйымы португал ұлттық аумағын (Метрополия және Теңізден тыс) әскери аймақтарға (олар аумақтық басқаруларға бөлінуі мүмкін) және тәуелсіз аумақтық басқаруларға бөлді. Ангола мен Мозамбик генералдар басқаратын әскери аймақтарды құрды, ал басқа теңізден тыс провинциялар, соның ішінде Португалия Гвинеясы, тәуелсіз аумақтық басқаруларды құрды (ерекшелігі – Сан-Томе және Принсипи 1962 жылы тәуелсіз басқаруға айналғанға дейін Ангола әскери аймағының аумақтық басқаруын құрады). Теңізден тыс әскери аймақтар мен аумақтық басқарулар қалыпты гарнизонның бөлімшелерін (полктер, батальондар және т.б.) қамтыды, олар белсенді әскерлерді жұмылдыру және дайындау үшін жауапты тұрақты аумақтық әкімшілік органдары болды. Белсенді әскерлердің өзі қалыпты гарнизон бөлімшелерімен құрылған формациялар мен бөлімшелерде ұйымдастырылды. Жергілікті жұмылдырылған белсенді бөлімшелерден басқа, олардың көптеген бөлімдері Еуропалық португал полктерімен жұмылдырылды және теңізден тыс жерлерге жіберілді, «күшейту бөлімшелері» деп аталды. Белсенді бөлімшелер уақытша бөлімшелер болды – негізінен мансапты офицерлер мен сержанттардың шағын тобымен құрылған мерзімі өткен әскерлерден тұрады – олар элементтерінің қызмет мерзімі немесе әскери қызмет мерзімі ішінде ғана болды (әдетте екі жыл). Олардың өмір сүру мерзімі аяқталар тұсында, бұл бөлімшелер жаңадан құрылған ұқсас бөлімшелермен ауыстырылды, содан кейін өздерінің туған полкінің казармасына оралып, онда ресми түрде таратылды, мерзімі өткен әскерлер босатылды және мансапты элементтері басқа бөлімшелерге ауыстырылды. Теңізден тыс соғыста қолданылған белсенді бөлімшелердің көпшілігі бүлікшілерге қарсы рөлге арналған жеңіл жаяу әскер бөлімшелері болды, «caçadores» деп аталды (кавалерия және артиллерия полктері құрған ұқсас бөлімшелер өздерінің тиісті тармақтарының атауларын алды, бірақ «caçadores» ретінде оқытылды, жабдықталды және ұйымдастырылды). Олар «caçadores» компанияларында ұйымдастырылды, олар тәуелсіз немесе «caçadores» батальондарында топтастырылуы мүмкін. «Caçadores» бөлімшелерінен басқа, Португалия армиясы полк деңгейіндегі шайқас топтарын (agrupamentos) штабтарын және бірқатар мамандандырылған бөлімшелерді (далалық артиллерия, зениттік артиллерия, брондалған барлау, әскери полиция, инженерлік, байланыс, минометтер, реактивтік артиллерия және жауынгерлік қолдау қызметтерін қоса алғанда) құрды және қолданды. Армия арнайы күштерді де құрды және бірқатар жабайы күштерді ұйымдастыруға қатысты. Соғыстың бастапқы кезеңдерінде Армияның арнайы күштері 5-ші (Лиссабон) және 10-шы (Шавеш) «caçadores» батальондарымен құрылған арнайы «caçadores» компаниялары болды, оларға ерекше таңдалған қызметкерлер оқытылды. Арнайы операциялар оқу орталығында оқытылды. Алайда, Армия арнайы күштерге қарсы лобби іске асты, осы бөлімшелер 1962 жылы таратылды, барлық қалыпты «caçadores» бөлімшелері таратылған арнайы «caçadores» бөлімшелерімен бірдей оқытылады деп жоспарланды. Алайда, бұл мүмкін емес болып шықты және арнайы күштердің жетіспеушілігі тез сезілді, кейбір бөлімшелер бұл мәселені таңдалған қызметкерлермен бейресми арнайы күштер бөлімшелерін құру арқылы шешіп, олардың кейбіреулері «коммандос» деп аталды. «Коммандос» жақын арада Анголада және содан кейін басқа театрларда ресми түрде құрылды. 1966 жылдан бастап, арнайы партизандық атты әскер бөлімі (Ангола драгун) болды. «Caçadores» бөлімшелерінің көпшілігі торға (quadrícula) орналастырылды, театрлар бойынша шашыраңқы орналастырылды, әр бөлімше берілген жауапкершілік аймағында бүлікшілерге қарсы іс-қимылдарға жауапты болды. Әдетте, «caçadores» батальоны секторға жауапты болды, оның компаниялары сектор бойынша таралып, әрқайсысы өзінің кіші секторға жауапты болды. Кейде бірнеше батальон секторлары үлкен шайқас топтарының жауапкершілік аймағында біріктірілді. Тордағы бөлімшелер көбінесе артиллерия, брондалған барлау және басқа да бөлімшелермен нығайтылды. Тордағы бөлімшелерден басқа, ...

Соңғы суық соғыс

Португалияның теңізасты аумақтарының көпшілігі 1974-1975 жылдары тәуелсіздік алғаннан кейін және 500 жыл бойы көпконтиненттік мемлекет болғаннан соң, Португалия қайтадан негізінен еуропалық аумағымен шектелді. Гвоздика революциясынан кейінгі саяси тұрақсыздық кезеңі аяқталғаннан және Қарулы күштердің жаңа үкіметке басшылық етуі тоқтатылғаннан кейін португал армиясы казармаларға оралды және үлкен колониялық және бүлікке қарсы армиядан дәстүрлі еуропалық армияға өту процесін бастады. Бұл процеске кадрларды күрт қысқарту, кейбір бөлімшелерді тарату, жаңа қару-жарақ пен техника сатып алу, бөлімшелер мен міндеттерін қайта ұйымдастыру және жаңа штабтар құру кірді. 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдары армияның басты назарында Еуропадағы Варшава шартымен қақтығыс болуы мүмкін еді, ол Суық соғыстың соңғы кезеңіне сәйкес келді. Армияның құрамында негізінен мерзімі өткен әскерге шақырылғандар, сондай-ақ кәсіби офицерлер мен сержанттар болды. Армия бұрынғы әкімшілік және аумақтық ұйымдау жүйесін сақтап қалды. Армия министрлігі 1974 жылы ресми түрде таратылды, бірақ оның құрылымы Армия штабының бастығы басқаруымен, кейбір түзетулермен сақталды, ол министр мәртебесіне ие болды. Армия және Қарулы күштердің басқа түрлері 1982 жылдан кейін ғана жаңа Ұлттық қорғаныс министрлігіне біріктірілді. Материктік Португалия аумағы әскери аймақтарға бөлінген күйінде қалды, ал Азор және Мадейра аймақтарындағы тәуелсіз командалар енді «әскери аймақтар» деп аталды. Полктер мен басқа аумақтық бөлімшелер енді нөмірленбеді және олардың гарнизоны орналасқан жерімен аталатын болды. «Caçadores» деген дәстүрлі атау жойылды, осы типтегі батальондар таратылды немесе жаяу әскер бөлімшелеріне айналдырылды. Армия полктерінің көпшілігі штаттық күйде сақталды, әдетте үш батальонды (қызметтік, оқу және операциялық) қамтыды, олардың негізгі міндеті – мерзімі өткен әскерге шақырылғандарды жыл сайын оқыту болды. Әр әскери аймақ аумақтық қорғаныс бригадасын құруға, ал әр әскери аймақ – аумақтық қорғаныс шайқас тобын құруға жауапты болды. Бұл аумақтық қорғаныс құралымдарының ядросы тұрақты бірліктерден тұрды, бірақ соғыс жағдайында ғана жұмылдыру арқылы толықтай құралатын болды. Басты операциялық құралым енді жаңа 1-ші тәуелсіз біріктірілген бригада болды, ол Санта-Маргарида әскери лагерінде орналасқан механикаландырылған және моторизацияланған аралас жаяу әскер күштерінен тұрды және жоғары дайындық деңгейінде ұсталды. Бұл құрама экспедициялық күш ретінде қарастырылды және НАТО құрлық әскерлеріне Португалия армиясының басты үлесі ретінде бұрынғы Нун'Алвареш дивизиясын алмастыруға тиіс болды. 1986 жылы Арнайы күштер бригадасы да жоғары дайындық деңгейінде сақталатын құрама ретінде құрылды. Бұл жеңіл жаяу әскер құрамасы, оның негізгі құрамында екі коммандос батальоны болды. 1980-жылдардың басында Арнайы операциялар оқу орталығы өзінің арнайы операциялар бөлімін құрды, ол бұрыннан бар коммандостардан кейін Армияның арнайы күштерінің екінші түріне айналды.

Суық соғыстан кейінгі кезең

Салқын соғыстың аяқталуы және Еуропадағы конвенциялық соғыс қатерінің азаюы Португалия Армиясының қайта бағытталуына әкелді. 1990 жылдардың басынан бастап Армия терең трансформация процесін бастады, басты назары әскерге шақырылатын негіздегі әскерден, операциялық бөлімшелерді жұмылдыру арқылы құруға бағытталған қаңқа құрылымнан тұрақты операциялық бөлімшелермен ұйымдастырылған, әлдеқайда кіші кәсіби Армияға ауысты. Бұл өзгеріс күштерді рационализациялауды білдірді, оның ішінде жеке құрамды күрт қысқарту, бірқатар полктер мен бөлімшелерді тарату (Командос полкі қоса) және Парашют әскерлерін Әуе күштерінен Армияға беру. Португалияның шетелдегі көптеген халықаралық және тіпті ұлттық бейбітшілік операцияларына қатысуы Армияны қайтадан негізінен экспедициялық бағытталған күшке айналдырды. 20-ғасырдың соңынан бастап Португалия Армиясы көптеген шетелдік операцияларға ұлттық күштерді жөнелтті, соның ішінде Ангола, Мозамбик, Босния және Герцеговина, Косово, Шығыс Тимор, Ирак, Ауғанстан және Ливан елдеріне. 1993 жылы Армияны қайта құру аясында жаңадан құрылды. Әскери аймақтар мен аймақтарға аумақты бөлу сақталды, аймақтардың саны азайтылды, бірақ Әуе десанттық әскерлерінің басқаруы (бұрынғы Әуе күштерінің парашютшілер басқаруының құрылымын пайдалана отырып) және Санта-Маргарида әскери лагері екі арнайы аумақтық басқару ретінде құрылды. Армия полктері қайтадан орналасқан жеріне емес, нөмірімен белгіленді. Тағайындалған нөмірлер бұрынғы ұйымдардағыдай тізбектеп келмеді, бірақ әр бөлімше немесе оның алдыңғы бөлімшесінде бұрын қолданылған тарихи нөмірлер болды. 1950 жылдарғы Армияны жеңіл авиациямен жабдықтау жоспарлары қайта жаңғыртылды, соның нәтижесінде тікұшақтарды пайдалануға арналған Жеңіл авиация бөлімшесі құрылды. Алайда, жоспарланған тікұшақтарды қабылдау бірнеше рет кейінге шегерілді, соңында тоқтатылды және бөлімше таратылды. Әскери аймақтар мен аймақтар аумақтық қорғаныс бригадаларын және ұрыс топтарын ұстауға жауапты болды, көбінесе бейбіт уақытта тек қаңқа құрамында сақталды. Армияда енді үш бригададан тұратын тұрақты операциялық күштер болады: Тәуелсіз әуе десанттық бригадасы (БАИ), Тәуелсіз механикаландырылған бригадасы (БМИ) және Жеңіл араласу бригадасы (БЛИ). БАИ бұрынғы Әуе күштерінің Жеңіл парашютшілер бригадасынан құрылды, сонымен қатар таратылған Командос полкінің парашютпен білікті мүшелерін сіңірді. БМИ бұрынғы 1-ші жиынтық бригаданың толық механикаландыруынан құрылды. БЛИ толыққанды жаңадан құрылған мотоатқыштар бригадасы болады, бірақ таратылған Арнайы күштер бригадасының бір бөлігін мұра етеді. Операциялық тұрғыдан әр үш бригада да үш маневрлік (жаяу әскері / бронетанкті) және бір далалық артиллерия батальоны, инженерлік, байланыс және қызмет көрсету роталары, бронетехникалық барлау эскадрильясы және зениттік батареядан тұратын ұқсас құрылымға ие болды. Әкімшілік тұрғыдан әр бригаданың құрылымы мүлдем өзгеше болды, БАИ Әуе десанттық әскерлерінің басқаруымен ел бойынша орналасқан бірнеше полктері мен басқа бөлімшелерімен толықтай ұсталды, БМИ Санта-Маргарида әскери лагерімен толықтай ұсталды, ал БЛИ ел бойынша орналасқан әскери аймақтардың бірнеше полктерімен ұсталды. 2006 жылы жүзеге асырылған жаңа ұйымда әскери аймақтар, Әуе десанттық әскерлерінің басқаруы және Санта-Маргарида әскери лагерінің басқаруы түпкілікті таратылды. Бұл аумақтық қорғаныс бригадаларын толық таратуды білдірді. Алайда Азор және Мадейра әскери аймақтары сақталды, олар тиісті аралдардағы гарнизон мен аумақтық қорғаныс күштерінің басқаруына жауапты болды. Үш операциялық бригада – тиісінше Жедел әрекет ету бригадасы (BriRR), Механикаландырылған бригада (BriMec) және Араласу бригадасы (BrigInt) – бұрынғы басқаруларының әкімшілік рөлін де қабылдады, операциялық бөлімшелерін ұстауға жауапты полктерді басқаруға кірісті (тек BriMec ерекшелік, оның операциялық бөлімшелері полктермен ұсталмайды, әкімшілік тұрғыдан тікелей бригада штабының бағынында). Осы жаңа ұйымның құрамында қайта құрылған Командос бөлімшелері мен Арнайы операция жасақтары BriRR-ге біріктірілді, парашют әскерлеріне қосылды. BrigInt жеңіл механикаландырылған бригадаға айналды, оның бөлімшелері дөңгелекті бронетранспорттық құралдармен жабдықталды. 2010 жылдары Португалия Қарулы Күштері Жедел әрекет ету күшін (FRI, Força de Reação Imediata) құрды, оның негізгі міндеті – шетелдегі дағдарыс немесе шиеленіс жағдайында Португалия азаматтарын эвакуациялау, ұлттық мүдделерді қорғау үшін гуманитарлық операцияларға қатысу және Ел аумағындағы қатыгез апаттар жағдайында Қарулы Күштердің жауапкершілігін қамтамасыз ету. FRI құрамына жер, арнайы операциялар, теңіз және әуе компоненттері кіреді, Армия бірінші компонентті қамтамасыз етеді және екінші компонентке қатысады. Жер компонентінің бастапқы ядросы – 48 сағаттық жеделдікке ие – батальон штабы, маневрлік рота, жарылғыш заттарды жою тобы, байланыс бөлімі, азаматтық-әскери қарым-қатынас тактикалық тобы және медициналық модульден тұрады. Осы ядроның көп бөлігі Жедел әрекет ету бригадасының парашютшілер батальондарының бірімен қамтамасыз етіледі, сонымен қатар күштерді нығайту үшін дайын екінші маневрлік ротасы бар. Армия сонымен қатар арнайы операциялар компонентінің бастапқы ядросына арнайы операция жасағын ұсынады. 2012 жылдың сәуір айында FRI Гвинея-Бисаудағы әскери төңкеріс салдарынан алғаш рет нақты жағдайларда белсендірілді, бұл FRI-ге Кабо-Вердеде орналасуға және қажет болған жағдайда бұл елге араласуға дайын болуға мүмкіндік берді.

Әскери штабтың бастығы

Армия штабының бастығы (Chefe do Estado Maior do Exército, CEME) – Армияның қолбасшысы. Ол Армиядағы генерал (төрт жұлдызды) шені бар жалғыз офицер. CEME Ұлттық қорғаныс министрінің және Қарулы Күштер Бас штабының басты кеңесшісі болып табылады, Армияға қатысты барлық мәселелер бойынша Заңда көзделген құзыреттілікке ие және Заңда белгіленген кеңес органдарының жұмысына қатысады. Армия штабының бастығының аппараты – генерал-майор басқарады – CEME-нің жеке және тікелей қолдау органы болып табылады. CEME-ге Армия штабының вице-бастығы (VCEME) көмектеседі, ол Армиядағы екінші тұлға болып есептеледі. VCEME – генерал-лейтенант, ол осы шендегі басқа Армия офицерлерінен жоғары тұрады. VCEME-нің тікелей бағыныстылығында Байланыс және ақпараттық жүйелер басқармасы, Тарих және әскери мәдениет басқармасы және Білім басқармасы бар.

Әскери штаб

Армия штабы (Estado Maior do Exército, EME) – Армияның іс-қимылдарын зерттеп, жоспарлайтын, сондай-ақ Бас Армия командирінің (CEME) шешімдерін қолдауға арналған орган. Оны Бас Армия командирінің орынбасары (VCEME) басқарады, оған EME директоры-координаторы болып тағайындалған генерал-майор көмекшілік етеді. Оның құрамына үйлестіру штабы және қолдау бөлімі кіреді.

Орталық басқару және басқару органдары

Орталық басқару органдары функционалдық сипатқа ие және адам, материалдық, қаржылық, ақпараттық және инфрақұрылымдық ресурстарды басқару бойынша маңызды нақты іс-шараларды басқару мен орындауды қамтамасыз етуге бағытталған. Оларды тікелей CEME-ге бағынышты жоғары офицерлер басқарады. Бұл органдар: Кадрлар жөніндегі басқарма (CMDPESS) – армияның адам ресурстарын басқару, оқыту және денсаулық сақтау саласындағы қызметін қамтамасыз етеді. Оны генерал-лейтенант, армияның генерал-адъютанты басқарады. Басқарма басшысының кеңсесі мен қолдау бөлімінен басқа, CMDPESS құрамына Оқу дирекциясы, Адам ресурстарын басқару дирекциясы, Персоналды қызмет көрсету дирекциясы және Денсаулық сақтау дирекциясы кіреді; Логистика басқармасы (CMDLOG) – материалдық ресурстарды басқару, қозғалыс және көлік, сондай-ақ инфрақұрылым саласындағы армияның қызметін қамтамасыз етеді. Оны армияның генерал-лейтенанты, жабдықтау жөніндегі генерал басқарады. Басқарма басшысының кеңсесі мен қолдау бөлімінен басқа, CMDLOG құрамына Материалдық-көлік дирекциясы, Сатып алу дирекциясы және Инфрақұрылым дирекциясы кіреді; Қаржы дирекциясы (DFIN) – армияның қолдауындағы қаржы ресурстарын басқаруды қамтамасыз етеді. Оны қаржы директоры болып тағайындалған генерал-майор басқарады.

Құрлық әскерлерінің қолбасшылығы

Құрлық әскерлерінің Бас қолбасшылығы (Comando das Forças Terrestres, CFT) – құрлық әскері компонентінің бас қолбасшылығы. Оған Бас штабтың бастығына (CEME) тікелей бағынышты генерал-лейтенант басшылық етеді, ал генерал-майор оның орынбасары болып табылады. CFT-нің міндеті – Бас штабтың бастығының басшылықты жүзеге асыруына көмек көрсету, күштер жүйесінің операциялық компонентінің күштері мен құралдарын дайындау, жайғастыру және материалдық-техникалық жарақтандыру, Армияға жүктелген міндеттерді орындау, сондай-ақ Армияның Бас штабының бастығын қолданылып жатқан күштер мен құралдар, олардың операцияларының барысы мен нәтижелері, сонымен қатар оның тікелей бағынысындағы тұрақты құралымның бөлімшелері мен мекемелерін басқару және басқару туралы үнемі хабардар ету болып табылады. CFT-нің құрамында CFT штабы (QGCFT), әскери аймақтардың бас қолбасшылықтары және олардың штабтары, құрамалардың бас қолбасшылықтары және олардың штабтары, сондай-ақ күштер жүйесінің операциялық компонентінің элементтері бар.

Әскери бас инспекциясы

Армияның Бас инспекциясы (Inspeção Geral do Exército, IGE) – Армияның инспекциялық органы. Оның міндеті – күштерді инспекциялау және сертификаттау арқылы бақылау және бағалау функцияларын жүзеге асыруда Армия Бас командасына (CEME) көмек көрсету. Бас инспекцияға Армия Бас инспекторы жетекшілік етеді, ол резервтегі генерал-лейтенант немесе генерал.

Негізгі корпустар

Базалық органдар армияны даярлауға, күштерді ұстап тұруға және жалпы қолдау көрсетуге жауапты. Олар адам ресурстарын алу және басқару, күштерді дайындау, логистикалық қолдау, оқыту және білім беру, сондай-ақ әскери мәдениетті тарату және сақтау салалары бойынша бөлінген бөлімшелерді, мекемелерді және органдарды қамтиды. Базалық органдардың көптеген түрлерінің ішінде Әскери академия, Қару-жарақ мектебі және полктер бар. Әскери академия – армияның және Ұлттық республикалық гвардияның қарулы күштері мен қызметтерінің кәсіби офицерлерін даярлауды мақсат ететін мемлекеттік әскери университет. Қару-жарақ мектебі – жауынгерлік және жауынгерлік қолдау қарулары саласындағы оқу бағдарламаларын жоспарлау және ұсынуды мақсат ететін оқу орталығы. Полктер армияның негізгі бөлімшелері болып табылады және күштерді дайындау мен логистикалық қолдау құрылымын біріктіреді. Олар "полктер" деп аталатындықтан және тарихи себептермен әдеттегі қызмет саласына байланысты болғанына қарамастан, қазіргі уақытта бұл ұйымдар тікелей қолдануға жарамды бірліктер емес, негізінен операциялық қолдануға жарамды бірліктерді (батальондар/топтар, тәуелсіз компаниялар/эскадрондар/батареялар және т.б.) орналастыруға және қолдау көрсетуге арналған әскери базалар ретінде қызмет етеді. Кейбір полк типті бөлімшелер өз атауында "полк" сөзін пайдаланбайды, мысалы Арнайы операциялар күштері орталығы, Санта-Маргарида әскери лагері және Армия материалдық-техникалық қолдау бөлімі.

Әскердің күштері жүйесі

Жалпы алғанда, Армия Португалия Қарулы Күштерінің күштер жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Армияның күштер жүйесіне тұрақты және операциялық құрамдас бөліктер кіреді.