Кіріспе

Диего Луис де Сан-Виторес, СД (12 қараша 1627 - 2 сәуір 1672) – Гуам аралындағы алғашқы католик шіркеуін құрған испан иезуит миссионері. Ол Мариана аралдарында христиандық қатысуын орнатуға жауапты. Испан-шаморро соғыстарындағы рөліне байланысты кейбір топтарда оның тұлғасы даулы.

Ерте өмір

Ол ақсүйек отбасының ұлы болып, Диего Джеронимо де Сан-Виторес и Алонсо де Малуэндо болып су шомылдырылды. Ол 1627 жылдың 12 қарашасында Испанияның Бургос қаласында Дон Джеронимо де Сан-Виторес пен Дона Мария Алонсо Малуэнда отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы оны әскери мансапты таңдауға көндіруге тырысты, бірақ Сан-Виторес діни қызығушылықтарын дамытуды жөн көрді. 1640 жылы ол иезуиттер қауымына кірді және 1651 жылы дін қызметкеріне бекітілді. Сан-Виторес Филиппинге миссияға жіберуге рұқсат алды. 1662 жылы Филиппинге жол жүріп, Сан-Виторес Гуамда тоқтады және қайта оралуға уәде берді. Үш жыл өткен соң, патша сарайындағы байланыстары арқылы ол Испания королі Филипп IV және Австрия королевасы Марианнаны Гуамда миссия құруға көндірді.

Гуамға жіберілген

1668 жылы Сан-Виторес Акапулькодан Гуамға аттанды. Сан-Виторес Чаморро архипелагін Испанияның регенттік королевасы, Австриялық Мария Анна және Қасиетті Марияның құрметіне «Ислас Марианас» (Мариана аралдары) деп атады. Миссионер Гуамға Хагатна ауылына келді және оны басшы Кепуха қарсы алды. Кепуханың отбасы Гуамдағы алғашқы католик миссиясын құру үшін жер сыйлады. 1669 жылдың 2 ақпанында Сан-Виторес Хагатняда алғашқы католик шіркеуін салып, оны «Марияның тәтті атына» – «Dulce Nombre de Maria» деп арнады. Бұрынғы журналист және Guampedia редакторы Таня Чампако Мэндиоланың айтуынша: «Чаморролар бастапқыда Сан-Виторес пен басқа католик миссионерлерін құшақтап алды, ал жүздеген адам тез арада дінге өтті. Қоғамның ақсүйектері бұл олардың әлеуметтік статусын арттырады деп ойлаған болса, ал басқа ауыл басшылары өз ауылдары үшін діни қызметкерлерді қалаған, мүмкін, мәртебе белгісі ретінде. Кейбір арал тұрғындары да шомылдыру рәсімін бірнеше рет қабылдаған. Алайда, католицизмге деген ынтақтылық ұзаққа созылмады, себебі бірнеше фактор тез арада әсер етті, соның ішінде Чаморролардың иерархиялық касталық жүйесінде туындаған қайшылықтар. Шіркеу, шомылдырылғаннан кейін, барлық адамдар Құдай алдында тең екенін үйретті. Миссионердің догматикалық ынтасы да жақсы қабылдамады, өйткені иезуиттер Чаморроларды христиандық ілімге сіңіру үшін ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрлі сенімдер мен тәжірибелерден бас тартты. Бұл Чаморролардың ата-бабаларын құрметтеуге қарсы шығуды да қамтыды. Чаморро мәдениетінің діни салты ретінде, адамдар қайтыс болған отбасы мүшелерінің бас сүйектерін өз үйлерінде құрметті орындағы себеттерге қоятын. Чаморролар бұл олардың қайтыс болғандарына орналасуға мүмкіндік береді деп сенді және күнделікті істерінде ата-бабаларынан кеңес іздеп, олардың көмегіне сенеді. Миссионерлер Чаморроларға олардың ата-бабалары (ата-аналары мен әже-шешелері де бар) христиан дінінде шомылдырылмағандықтан тозақта жанып жатқанын айтты». Ұрланған және құрметтелген ата-бабалардың бас сүйектерін жою миссионерлердің туған жердің халқына қарсы жасаған ауыр және сезімсіз қылмыс ретінде жиі айтылады. 1669 жылы басшы Кепуха қайтыс болғаннан кейін испан миссионерлері мен Чаморро қарым-қатынастары нашарлап, 1671 жылы Чаморро-испан соғысы басталды, оны Чаморро тарапынан Мага'лахи (басшы) Хурао басқарды. Испан миссиясына бірнеше шабуылдан кейін бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізілді. Сан-Виторес өзінің үлгісі ретінде Үндістанда миссионерлік жұмыста сарбаздарды пайдаланбаған Франциск Ксавьерді көрсеткенімен, Гуамда қызмет ететін діни қызметкерлерді қорғау үшін әскери күш қажет деп ойлады. 1672 жылы Сан-Виторес төрт ауылда, соның ішінде Меризода шіркеулер салуға бұйрық берді. Сол жылы Чаморро қарсылығы күшейді және Сан-Виторес, өз сакристаны Педро Калунсодпен бірге Матапанг пен Хураодан қаза тапты.

Діннің мойындалуы

Сан-Виторесті әулиелікке көтеру ісі 16 наурыз 1695 жылы ресми түрде ашылды, осымен оған Құдайдың қызметшісі атағы берілді. Гуамды жапондықтар басып алғаннан кейін Католик шіркеуін қайта құруға белсенділік танытқан Оскар Кальво көп жылдар бойы Сан-Виторесті әулиелікке көтеруді ұсынып келді. Кальво Альберто Рисконың 1970 жылғы «Мариана аралдарының апостолы: Құрметті Диего Луис де Сан-Виторес, 1627-1672» атты еңбегінің итальян тілінен ағылшын тіліне аудармасын Гуамдағы хабардарлықты арттыру үшін таратты. Ол Сан-Виторес туралы қосымша мәліметтер табу үшін Испанияға сапар шекті және, ақырында, Франсиско Гарсияның «Иисус қоғамының құрметті әкесі Диего Луис де Сан-Виторес өмірі мен шейіт болуы, Мариана аралдарының бірінші апостолы және осы аралдардағы оқиғалар 1668 жылдан 1681 жылға дейін» атты еңбегін ағылшын тіліне аударды. Папа Иоанн Павел II 1985 жылы Римде Сан-Виторесті әулиелікке көтерді.

Сын

Сан Виторес көптеген адамдармен құрметтеліп жүрсе де, қазіргі шаморро өнері мен әдебиетінде оны сынға алатындар да бар. Мариана аралдарындағы оның мұрасы төңірегіндегі пікір талас әлі де күшті.

Өнер саласында

Бәріне мәлім шағир Крейг Сантос Перес өзінің "ачиоттан" өлеңі мен басқа да шығармаларында Сан-Виторестің зиянды әсерін сын тұрғысынан қарастырады. Сөз өнерінің шебері Джей База Паскуа "Матапанның ұрпағы" өлеңінде Матапанды ұлы басшы және көшбасшы ретінде беделін қайта жаңғыртуға тырысады.