Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сот арқылы реттеу – заңнама немесе өздігінен реттеудің орнына, сот процестері арқылы қоғамдағы (әсіресе, салаларға әсер ететін) өзгерістерді білдіреді. Кейбір заңдарда "жеке іс тіршілігін қозғаушы" ережелері бар, олар жеке тұлғаларға маңызды құқықтарды қорғау үшін сотқа жүгінуге мүмкіндік береді. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау, азаматтық құқықтар және жұмысқа орналастырудағы кемсітушілікке қатысты көптеген заңдар, жеңімпаз тарапқа адвокаттық қызмет ақысын өндіріп алуға рұқсат беру арқылы заңдарды жеке тұлғалардың күшімен іске асыруға ынталандыруды көздейді. Сот арқылы реттеу кейде сот белсенділігімен қатар жүруі мүмкін.
Regulation through litigation refers to changes in society (particularly those that affect industries) brought about by litigation, rather than legislation or self regulation. Some laws have "private attorney general" provisions that permit individuals to file suit in court to vindicate important rights. Many laws for addressing consumer protection, civil rights and employment discrimination provide incentives for the private enforcement of laws by allowing the prevailing party to recover a reasonable attorney's fee. Regulation through litigation may at times overlap with judicial activism.
Сын
Сыншылардың қатарында өнеркәсіп және мемлекеттік қызмет салаларының өкілдері бар; кейбіреулері олардың қарсылығы саяси мәселелерге қарағанда, жеке мүдделеріне негізделгенін айтады. Ерекше алаңдаушылық тудыратыны – атқарушы биліктің саясатына қайшы келетін жағдайларда, мемлекеттік саясатты қалыптастыру үшін Бас прокуратура кеңсесін пайдалану. Мысалы, көптеген адамдар Миссисипи штатының Бас прокуроры Джим Худты «Катрина» даулынан кейін сақтандыру компанияларына қарсы сотқа жүгінгені үшін сынады, өйткені бұл губернатор Хейли Барбурдың штаттың бизнес ахуалын жақсартуға жасаған күш-жігерін жойды. Тағы бір мысал, сегіз штаттың Бас прокурорлары федералды үкімет қабылдамаған жаһандық жылыну стандарттарын енгізуге мәжбүрлеу үшін коммуналдық компанияларға қарсы сүйткісіз сот процесін бастады. Кейбір сыншылар биліктің бөлінуінің конституциялық қағидасын келтіріп, қоғамды тұтастай басқаратын ережелердің заң шығарушы органдар қабылдаған заңдарға ғана негізделуі керек деп мәлімдейді. Осыған сәйкес, сот және атқарушы билік заңға қатысты өкілеттіктерін шектеуі керек: сот – заңдарды түсіндіруде, ал атқарушы билік – заңдарды орындауда. Заң шығару арқылы реттеуді сот арқылы болдырмау үшін кейде заңнамалық күш-жігер жұмсалады. Рик Бучер (D VA) 2005 жылғы федералдық құқық бұзушылық реформасын қолдап, қару-жарақ өндірушілеріне «заң шығару процесін айналып өту және сот арқылы қаруды бақылауға қол жеткізуге бағытталған сырттай бүркемеленген әрекеттерден басқа ештеңе емес» деген шарттармен сот процесінде иммунитет берді; реформаны қолдаушылар (Пентагонның қолдауымен) талапкерлер оларды 250 миллион долларлық заңдық қорғаныс шығындарына түсіру арқылы «қару-жарақ өндірушілерін соттан шығарып тастауға» тырысып жатқанына наразылық білдірді, ал қаруды бақылауды қолдаушылар заң «жәбірленушілердің сотта өздерінің құқығын қорғау мүмкіндігінен айырылды», заң жобасы бір салаға бұрын-соңды көрілмеген иммунитет берді және заң конституцияға қайшы келді деп мәлімдеді.
Critics include members of industry and public service professions; some argue that as potential defendants, their opposition is based more in self interest than in policy concerns. Of particular concern is the use of the attorney general office to make policy, especially when that policy contradicts the policy of the chief executive. For example, many criticized Mississippi Attorney General Jim Hood for his litigation against insurance companies after Hurricane Katrina on the grounds that it undid the efforts of Governor Haley Barbour to improve the business environment in the state. In another example, eight state attorneys general unsuccessfully sued utility companies in an attempt to force implementation of global warming standards that the federal government had refused to adopt. Some critics cite the constitutional doctrine of separation of powers, arguing that rules that govern society as a whole should be rooted solely in laws enacted by legislative bodies. By corollary, the judicial and executive branches should properly be limited in their powers with regard to the law: the judicial in interpreting the laws, and the executive in enforcing the laws. There are sometimes legislative efforts to prevent regulation through litigation. Rick Boucher (D VA) argued in support of a 2005 federal tort reform that gave immunity to gun manufacturers in lawsuits that were "nothing more than thinly veiled attempts to circumvent the legislative process and achieve gun control through litigation"; reform supporters complained (with the Pentagon's support) that the plaintiffs were trying to "sue [gun manufacturers] out of existence" through forcing them to incur $250 million in legal defense expenses, while gun control supporters argued that the legislation took away "the right of victims to be able to have their day in court", that the bill gave unprecedented immunity to a single industry, and that the law was unconstitutional.