Кіріспе
Американдық коммерциялық емес ұйым
Сьюзан Г. Комен (бұрын Сьюзан Г. Комен үшін Емдеу; бастапқыда Сьюзан Г. Коменнің сүт безі қатерлі ісігі қоры; көбінесе жай ғана Комен деп аталады) – АҚШ-тағы сүт безі қатерлі ісігіне қарсы күресетін ұйым. Комен науқастарға бағыт беру және олардың құқықтарын қорғау жұмыстарын жүзеге асырады, сүт безі қатерлі ісігімен ауыратын науқастарға американдық медицина жүйесін түсінуге көмектесетін ресурстар ұсынады. Олар сүт безі қатерлі ісігінің себептерін және оны емдеу жолдарын зерттеуге қаржы бөледі. Дегенмен, ұйым «қызыл бояумен жуу», зерттеулерді қаржыландыру және бас директордың жалақысы төңірегіндегі дауларға ұшырады. 2010 жылдан бері қордың кірісі және халықтың пікірі күрт төмендеді.
Тарих
Бұл қордың құрметіне аталған Сьюзан Гудман Комен 1980 жылы 36 жасында сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болды. Коменнің кіші әпкесі Нэнси Бринкер, егер Сьюзан рак және оның емделуі туралы көбірек білгенде, жағдайы жақсырақ болар еді деп есептейтінін айтқан, 1982 жылы Сьюзан Г. Комен Сүт безі қатерлі ісігі қорын құрды. 2008 жылы ұйымның 25 жылдығында олар атауын "Susan G. Komen for the Cure" деп өзгертті және логотипін қызғылт лентаға ауыстырды. Логотип – Коменнің "Жүгіру арқылы ем іздеу" (Race for the Cure) атты танымал іс-шарасын көрсетеді, бұл жарыс қорға қаражат жинауға арналған. 2009 жылдың желтоқсан айында Нэнси Бринкер ұйымның бас директоры болып тағайындалды. Джудит А. Салерно 2012 жылы бас директор болды. 2016 жылдың қараша айында ұйым Салерно келесі айда бас директор лауазымынан кететінін хабарлады. 2017 жылы бұрынғы сән индустриясының басшысы және сүт безі қатерлі ісігінен аман қалған Паула Шнайдер бас директор болды.
Қаражатты пайдалану
2020 қаржы жылында Комен 195 миллион доллар көлемінде қоғамдық қолдау алғанын, донорларға тікелей берілген үлесім аз екенін хабарлады. Оның ішінде 137 миллион доллар – қайырымдамалар, ал 72 миллион доллар – Коменнің «Жүгіру үшін ем» және «Емдік мақсаттағы 3 күндік» ірі акцияларынан түскен қаражат. Бұл қаражаттың көп бөлігі (51%) білім беру жұмыстарына жұмсалды, оған адвокация, пациенттерді қолдау қызметтері, ұлттық науқандар мен білім беру шаралары кірді. Бюджеттің 36% қайырымдылық жинау және әкімшілік шығындарға жұмсалды, ал қалған 13% зерттеу, емдеу және скринингке бөлінді. 1992 жылдан бері Комен жыл сайын қатерлі ісіктерді зерттеу саласындағы еңбектерді Комен Бринкер ғылыми жетістіктері үшін сыйлығымен марапаттап келеді. Соңғы жылдары Комен зерттеу гранттарына жұмсайтын қаржының үлесін жартысынан астамға қысқартты. Гранттардың абсолютті долларлық көлемі тұрақты түрде өссе де, Комен алған қайырымдамалардың өсу қарқынына жете алмады, деп көрсетіледі Reuters агенттігінің ұйымның қаржылық есептерін талдауы. 2011 жылы қор өзінің қайырымдамаларының 63 миллион долларын (15%) зерттеу гранттары мен сыйлықтарына жұмсады.
Әлемдік іс-шаралар
2006 жылы Комен АҚШ-тың Таяу Шығыс серіктестігінің емшек рагы туралы хабардар ету және зерттеу бағдарламасына қосылды, бұл Таяу Шығыс серіктестігі бастамасының бір бөлігі болды. Коменнің Египет, Израиль, Біріккен Араб Әмірліктері, Иордания және Сауд Арабиясында бағдарламалары бар. 2010 жылы Комен 50-ден астам елде жұмыс істеді, Италия мен Германиядағы филиалдары ең ірілері болды. 2010 жылдың 28 қазанында Иерусалимде алғашқы Сюзан Г. Комен "Дәрі табуға" жарысы өтті, онда 5000-нан астам христиан, мұсылман және еврей қатысты. Жарысқа дейін, Коменнің негізін қалаушысы Нэнси Бринкер, Иерусалим қаласының әкімі Нир Баркат және Израиль премьер-министрінің әйелі Сара Нетаньяху ескі қаланың қабырғаларын қызғылт түспен жарық берді.
Сауда-саттық себептері
2013 жылдан бастап Комен 60-тан астам қайырымдылыққа бағытталған маркетингтік әріптестіктер арқылы жылына 36 миллион доллардан астам қаржы жинады.
Пікірталас пен сын
2010 жылы Комен Америкадағы ең сенімді коммерциялық емес ұйымдардың бірі деп бағаланды. Бірақ 2011 және 2017 жылдар аралығында туған дау-дамайларға байланысты кіріс шамамен 80%-ға төмендеді, сондай-ақ бірқатар филиалдар біріктірілді немесе таратылды. 2021 жылғы мәлімет бойынша, ұйым 100 баллдан 82 балл алып, үш жұлдызды рейтингке ие. 2023 жылы 95% бағамен төрт жұлдызды рейтинг алды.
Қызғылт жуу
Комен дегеніміз "қызыл шапан" деп айыпталғандықтан даулы болды. Бұл термин, өте аз қайырымдылық жасайтын ұйымдарға пропорциядан тыс жарнама жасауды немесе ұйымдардың қатерлі ісік тудыруы мүмкін өнімдерді ілгерту үшін қызғылт лентаны пайдалануын сынап бағалайды.
Қамқорлық туралы сын пікірлер
Комен корпоративтік серіктестіктерден пайда көреді, жылына 216 корпоративтік демеушіден 55 миллион доллардан астам түсім алады. Сыншылар бұл акциялардың көптегені адастырады, қайырымдылық ұйымына қарағанда компанияларға көбірек пайда әкеледі және қатерлі ісік тудыруы мүмкін өнімдерді насихаттайды дейді. Кейбір науқандарда тұтынушылар өндірушінің қайырымдылық жасауы үшін жарнамаланған тауарды сатып алғанын растайтын құжатты жіберуі керек, ал кейбіреулерінде қайырымдылықтың максималды сомасы шектеледі. 1998 жылы «Жан сақтау үшін қақпақтарды жинау» науқаны басталғаннан бері Yoplait Коменге 25 миллион доллардан астам қаржы бөлді. 2010 жылы оның жылдық максималды міндеттемесі 1,6 миллион долларға дейін артты. Қарсылығында, Yoplait сияқты ірі демеуші эксклюзивті келісімшартқа ие болады; ешбір йогурт өндіруші осы брендті пайдалана алмайды. 2002 жылы American Express «Дәрі табу үшін төле» науқанын іске қосты, онда «Дәрі табу жолында әрбір доллар маңызды» деп мәлімделді. Бір цент – сатып алынған сомаға қарамастан, әрбір талапқа сай келетін операциядан берілген сома.
Денсаулыққа қатысты сын-пікірлер
Көптеген су бөтелкелері саудагерлері Komen компаниясымен серіктестік құрды. Поликарбонаттан жасалған су салқындатқыш бөтелкелерде BPA болуы мүмкін, ол сүт безі қатерлі ісігінің өсуімен байланысты. 2008 жылғы модель үшін Ford Motor Company компаниясы Komen компаниясымен ұзақ жылдар бойы байланыста болған "Пинк түсті жауынгерлер" жиынтығымен 2,500 Ford Mustang автокөліктерінің лимиттік сериясын жасады; 2009 жылғы модель үшін қосымша 1,000 дана ұсынылды. Ұзақ мерзімді зерттеуде автомобиль пластиктері өндірісінде жұмыс істейтін әйелдердің менопаузаға дейін сүт безі қатерлі ісігіне шалдығу ықтималдығы бақылау тобындағы әйелдерге қарағанда бес есе жоғары екені анықталды. 2010 жылдың сәуірінде Komen KFC жедел тамақ желісімен серіктестік құрып, "Ем үшін шөміштер" акциясын ұсынды, онда қуырылған және грильденген тауық еті қызғылт, брендтік шөміштерде сатылды. Бұл ынтымақтастық The Colbert Report және Bitch журналы сияқты БАҚ-тар тарапынан сынға ұшырап, дені саулыққа зиянды тамақтануды насихаттау туралы сұрақтар тудырды. KFC Komen компаниясына 4,2 миллион доллардан астам қаржы жұмсады, бұл ұйым тарихындағы ең ірі жеке үлесі болды. Komen компаниясы KFC-мен серіктестік арқылы "бұрын қол жеткізе алмаған миллиондаған әйелдерге жете алды", - деді Бринкер. Бірақ, құрамында кумарин, оксибензон, толуол және галаксолид сияқты зиянды ингредиенттер болғандықтан, оған қарсылық білдірілді. Komen компаниясы парфюмді жаңартуды жоспарлап отырғанын, бірақ "Promise Me" өнімінің бар қорынан кері қайтарып алмағанын мәлімдеді. 2014 жылдың қазан айында Хьюстон қаласындағы мұнай қызметтерін ұсынатын Baker Hughes компаниясы сүт безі қатерлі ісігіне назар аудару мақсатында 1,000 қызғылт түсті бұрғылау биттерін жасады деп хабарланды. Бұл биттер мұнай алаптарындағы геологиялық құрылымдарды гидравликалық жару үшін бөлшектеуге қолданылады. Бұл байланыстар сынға ұшырады, себебі фрекингте қолданылатын 700-ден астам химиялық заттың үштен бірі эндокриндік жүйенің жұмысын бұзады және кем дегенде төрттен бірі қатерлі ісік қаупін арттырады.
Тауар таңбаларын тіркеу бойынша сот процестері
2007 жылы ұйым өз атын Susan G. Komen for the Cure деп өзгертті және брендтік стратегиясының бір бөлігі ретінде жүгіру таспасын сауда белгісі ретінде тіркеді. «Комен» өз атауларында «дәрі үшін» деген сөз тіркесін қолданатын басқа ұйымдарға қарсы заңдық шаралар қолданғаны үшін сынға ұшырады. 2010 жылдың тамызында Wall Street Journal газеті «Коменнің өкпе қатерлі ісігіне қарсы біріккендер» ұйымына жыл сайынғы қайырымдылық шараларына «Қайыңдар дәрі үшін» деген атауды қолданбауды талап еткені туралы мақала жариялады. Сондай-ақ, «қызғылт түсті «дәрімен» бірге қолданбауды» ескертіп, ұйымға хат жазды. Өз атауларында «дәрі үшін» деген сөздерді қолданғандықтан 100-ден астам шағын қайырымдылық ұйымы «Коменнен» заңдық қарсылық алды. «Коменнің» мәлімдемесінше, ұйым донорлар арасында жаңсақтықтың алдын алу үшін қаржылық басқарудың бір бөлігі ретінде өзінің сауда белгілерін қорғайды; бірақ басқалар бұл сауда белгісі мәселесінің қызғылт таспа нарығында басымдыққа ие болумен байланысты екенін айтады. Сыншылар бұл ұранның өзі «Коменнің» кірісінің көп бөлігі тек емдеу немесе анықтау емес, дәрі іздеуге жұмсалатынын білдіреді деп мәлімдеді; алайда «Коменнің» 2020 қаржы жылына қатысты деректері олардың жалпы бюджетінің тек 5% ғана зерттеуге жұмсалатынын көрсетіп тұр. Қатерлі ісік ауруынан аман қалған Алисия Стейлидің сөзімен айтқанда, ««дәрі үшін» деген сөзді қолдану үшін басқа шағын қайырымдылық ұйымдарын белсенді түрде қуалайтын ұйым өз қаражатының көп бөлігін дәрі іздеуге жұмсамайды».
Жоспарлы ата-аналықпен қарым-қатынас
2007 жылдан бастап Комен Американың жоспарланған ата-аналық федерациясы және оның еншілес ұйымдары арқылы 170 000 клиникалық кеуде тексеруі мен 6400 маммографияға жолдама үшін қаржы бөлді. Комен өз еншілес ұйымдарының ондаған қалаларда скрининг, білім беру және емдеу бағдарламаларын қаржыландыратынын, ал «Жоспарланған ата-аналық» ұйымы кедей, сақтандырылмаған немесе жеткілікті сақтандырылмаған әйелдерге осы қызметтерді алуға болатын жалғыз орын екенін мәлімдеді. «Жоспарланған ата-аналық» клиникалары маммография жасамайды, оның орнына пациенттерін осы процедураны жасайтын орталықтарға жолдайды. 2012 жылдың 31 қаңтарында Комен конгрессмен Клифф Стернстің жүргізіп жатқан тергеуіне және федералдық, штаттық немесе жергілікті тергеулерге қатысқан ұйымдарға қаржы бермеу туралы жаңа қабылданған ішкі ережеге сілтеме жасай отырып, «Жоспарланған ата-аналық» ұйымы арқылы ұсынылған тексерулерді қаржыландыруды тоқтатты. Консервативті діни және абортқа қарсы топтар бұл қадамды қолдады, бірақ бірнеше редакциялық мақалалар, әйелдер денсаулығын қорғау ұйымдары мен саясаткерлер оны айыптады. Хабар тарағаннан кейінгі 24 сағат ішінде «Жоспарланған ата-аналық» ұйымы 6000 донордан 400 мың доллардан астам қаржы алды, сондай-ақ Далластағы «Боннанза Ойл» компаниясының бас директоры басқаратын қордан 250 мың доллар көмек алды. Төрт күннен кейін Коменнің директорлар кеңесі бұл шешімнен бас тартып, саяси емес, қылмыстық және нақты дәлелдерге негіделген тергеулер ғана қаржыландырудан шеттетілуі керек екенін нақтылайтын саясатты өзгертетінін мәлімдеді. Дау кезінде Коменнің бірнеше жоғары лауазымды қызметкерлері отставкаға кетті. Тамыз айында Бринкер бас директорлық қызметінен кететінін хабарлады. 2012 жылы Комен ұйымдастырған түрлі қаржы жинау іс-шараларына қатысушылар саны 15-30%-ға төмендеді. 2013 жылы «Susan G. Komen 3 Day for the Cure» атты қаржы жинау шарасы алдыңғы төрт жылмен салыстырғанда қатысушылардың 37%-ға төмендеуіне байланысты 14 қаладан АҚШ-тың 7 қаласына дейін қысқартылды. 2014 жылдың қаңтар айында «Жоспарланған ата-аналық» ұйымын қаржыландыруды тоқтату (кейін жалғастыру) туралы шешім қабылдағаннан кейін бір жыл ішінде қордың түсімдері 22%-ға төмендеді деп хабарланды. Абортқа қарсы көзқарастарымен белгілі және Бринкердің шәкірті Карен Хендел отставкаға кетіп, осы дау туралы «Planned Bullyhood» атты кітап жариялады.
Эмбриональды дің жасушаларын зерттеу
2006 жылы «Комен» өзінің хабарламасында эмбрионалдық шешек жасушаларды зерттеудің сүт безі қатерлі ісігін емдеуге үміт беретінін жазды. Мұндай грант алғандардың бірі - Роберт А. Вайнберг, Ph.D., MIT-дің биомедициналық зерттеулер жөніндегі Уайтхед институты арқылы. 2011 жылы абортқа қарсы «Аборт/Сүт безі қатерлі ісігі» коалициясы «Коменнің» Джонс Хопкинс медицина мектебі және АҚШ Ұлттық қатерлі ісіктер институты сияқты шешек жасуша зерттеуін қаржыландырған мекемелерге 12 миллион доллар бергенін мәлімдеді, ал коалиция мұны аборт деп есептеді. 2012 жылы «Комен» ешқашан шешек жасуша зерттеуін қаржыламағанын айтты. «Science» журналының хабарлауынша, Кристофер Умбрихт Джонс Хопкинс университетінде молекулалық маркерлерді зерттеуге, оның ішінде шешек жасушаларын зерттеуге «Коменнен» 600 000 долларға жуық қаражат алған.
Бас директордың жалақысы
Коменнің 2011–12 жылғы IRS 990 декларациясына сәйкес, Бринкер сол қаржы жылында 684 717 доллар табыс тапқан, бұл 64% өсімді білдіреді. Комен соңғы бас директордың жалақысы 2010 жылдың қараша айында көтерілгенін мәлімдеді. Charity Navigator Komen-нің IRS-ке ұсынған мәліметтеріне негізделген оң бағалауларын сақтап келді, бірақ Charity Navigator президенті және бас директоры Кен Бергер бұл төлемді "өте жоғары" деп бағалады.
«Бұл жалақы пакеті қалыпты деңгейден мүлдем тыс. Бұл осы көлемдегі қайырымдылық ұйымдары үшін көрінетіннен шамамен 250 000 долларға артық. Бұл Қызыл Кресттің басшысының Қызыл Кресттен он есе кіші ұйым үшін алатын табысынан да көп.» – деді Charity Navigator өкілі Кен Бергер.