Терри Фокс: Ұлттық қаһарман және қатерлі ісікке қарсы күрескер

Кіріспе

Канадалық спортшы (1958–1981)
Канадалық спортшы

Терренс Стэнли Фокс (28 шілде 1958 – 28 маусым 1981) – канадалық спортшы, гуманитар және қатерлі ісік зерттеулеріне белсенділік танытқан адам. 1980 жылы қатерлі ісік салдарынан бір аяғы ампутацияланған ол, Канаданы шығыстан батысқа қарай жүгіріп өтіп, қатерлі ісік зерттеулері үшін қаржы жинауға және хабардарлықты арттыруға тырысты. Ісігінің таралуы оны 143 күннен кейін ізденісін тоқтатуға мәжбүр етті, ақырында өмірін алды, бірақ оның күш-жігері ұзаққа созылатын, бүкіл әлемге танымал мұра қалдырды. Алғаш рет 1981 жылы өткізілген жылдық Терри Фокс жүгіруі 60-тан астам елде миллиондаған қатысушыны қамтыды және қазірде қатерлі ісік зерттеулері үшін өткізілетін ең ірі бір күндік қайырымдастық шарасы болып табылады; 2022 жылдың қыркүйегіне дейін оның есімімен 850 миллионнан астам канадалық доллар жиналды. Фокс Порт-Коквитлам орта мектебінде (қазір оның есімімен аталады) және Саймон Фрейзер университетінде қашықтыққа жүгіруші және баскетболшы болған. 1977 жылы остеосаркома диагнозы қойылғаннан кейін оң аяғы ампутацияланды, бірақ ол жасанды аяқпен жүгіруді жалғастырды. Ол Ванкуверде мүгедектердің баскетбол командасында да ойнап, үш ұлттық чемпионатта жеңіске жетті. 1980 жылы ол "Үміт марафонын" бастады, бұл қатерлі ісік зерттеулері үшін қаржы жинау мақсатымен елдік жүгіру болды. Ол Канаданың 24 миллион халқының әрқайсысынан бір доллар жинауды үміттенеді. Сәуір айында Ньюфаундленд пен Лабрадордың Сент-Джонс қаласынан жарысын бастады және күн сайын марафондық қашықтықты жүгірді. Фокс Онтариоға жеткен кезде ұлттық жұлдызға айналды; ол ақша жинау үшін бизнесмендермен, спортшылармен және саясаткерлермен көптеген кездесулер өткізді. Өкпесіне ісік тарағаннан кейін, "Тандер-Бей" маңында жүгіруін тоқтатуға мәжбүр болды. Ауруды жеңіп, жарысын аяқтау үміті тоғыз айдан кейін қайтыс болғаннан кейін арманда ғана қалды. Фокс Канада орденінің серігі атағын алған ең жас адам және 1980 жылы Лу Марш сыйлығының иегері атанды – ол елдің үздік спортшысы деп танылды. The Canadian Press газеті оны 1980 және 1981 жылдары «Жылдың жаңалық жасаушысы» деп атады. Ұлттық батыр саналған ол есімімен елдің көптеген ғимараттарына, ескерткіштеріне, жолдарына және саябақтарына ат қойылды.

Terrance Stanley Fox (July 28, 1958 June 28, 1981) was a Canadian athlete, humanitarian, and cancer research activist. In 1980, with one leg having been amputated due to cancer, he embarked on an east to west cross Canada run to raise money and awareness for cancer research. Although the spread of his cancer eventually forced him to end his quest after 143 days and , and ultimately cost him his life, his efforts resulted in a lasting, worldwide legacy. The annual Terry Fox Run, first held in 1981, has grown to involve millions of participants in over 60 countries and is now the world's largest one day fundraiser for cancer research; over C$850 million has been raised in his name as of September 2022. Fox was a distance runner and basketball player for his Port Coquitlam high school, now named after him, and Simon Fraser University. His right leg was amputated in 1977 after he was diagnosed with osteosarcoma, though he continued to run using an artificial leg. He also played wheelchair basketball in Vancouver, winning three national championships. In 1980, he began the Marathon of Hope, a cross country run to raise money for cancer research. He hoped to raise one dollar from each of Canada's 24 million people. He began with little fanfare from St John's, Newfoundland and Labrador, in April and ran the equivalent of a full marathon every day. Fox had become a national star by the time he reached Ontario; he made numerous public appearances with businessmen, athletes, and politicians in his efforts to raise money. He was forced to end his run outside Thunder Bay when the cancer spread to his lungs. His hopes of overcoming the disease and completing his run ended when he died nine months later. Fox was the youngest person named a Companion of the Order of Canada and won the 1980 Lou Marsh Award as the nation's top sportsman. He was named Canada's Newsmaker of the Year in both 1980 and 1981 by The Canadian Press. Considered a national hero, he has had many buildings, statues, roads, and parks named in his honour across the country.

Ерте өмір және қатерлі ісік

Терри Фокс 1958 жылғы 28 шілдеде Виннипег, Манитоба штатында Роланд пен Бетти Фокстардың отбасында дүниеге келді. Роланд Канада Ұлттық темір жолында сигналист болды. Фокс балалық шағын Виннипегтің Транскона қалашығында өткізді, онда Вайота бастауыш мектебінде оқыды. Фокстың ағасы Фред, інісі Даррел және кіші қарындасы Джудит болды. Фокстың анасының шешесі – метис, ал Фокстың кіші інісі Даррелдің ресми метис мәртебесі бар. Оның отбасы 1966 жылы Британдық Колумбияның Суррей қаласына көшіп, 1968 жылы Порт-Коквитламға қоныстанды. Әкесі Фокстың өте жарысқақ болғанын еске алады. Фокс мектеп баскетбол командасына қосылуға тырысты, бірақ бойының кішкентай болуына байланысты қиындыққа тап болды. Оның жаттықтырушысы Фоксқа кросс-кантри жүгіруді сынап көруді ұсынды, ол жаттықтырушысын таң қалдыру үшін солай жасады. Фокс баскетбол шеберлігін жетілдіре берді және 12-сыныпта мектебінің жыл спортшысы атағын жеңіп алды. Ол сондай-ақ, жасөспірімдер баскетбол командасының мүшесі болды. 1977 жылдың наурыз айында ауырсыну күшейіп, ол ауруханаға түсті, онда остеосаркома диагнозы қойылды – бұл көбінесе тізелердің маңында басталатын қатерлі ісіктің бір түрі. Оған аяғын кесу керектігін, химиотерапиядан өту керектігін және соңғы медициналық жетістіктердің арқасында оның аман қалу мүмкіндігі 50 пайызға жететінін айтты. Фокс екі жыл бұрын бұл көрсеткіш 15 пайызды құрағанын білді; өмір сүру көрсеткішінің жақсаруы оған қатерлі ісіктерді зерттеудің маңыздылығын түсіндірді. Жасанды аяқпен Фокс ампутациядан кейін үш аптадан соң жүре бастады. Фокс он алты ай бойы химиотерапиядан өтті және Британдық Колумбиядағы Қатерлі ісіктерді бақылау агенттігінің орталығында басқа науқастардың аурудан зардап шегуін және қайтыс болуын көріп, қиын уақытты бастан өткерді. 1977 жылдың жазында Рик Хансен, Канаданың Мүгедектер арбасымен спорт қауымдастығымен жұмыс істеп, Фоксты өзінің мүгедектер арбасымен баскетбол командасына қатысуға шақырды. Спортты үйренгеннен кейін екі ай өткен соң, Фокс Эдмонтондағы ұлттық чемпионатқа қатысатын команданың мүшесі болып тағайындалды. Ол командамен үш рет ұлттық чемпион атанды.

Terry Fox was born on July 28, 1958, in Winnipeg, Manitoba, to Rolland and Betty Fox. Rolland was a switchman for the Canadian National Railway. Fox spent his childhood in the Transcona suburb of Winnipeg, where he attended Wayoata Elementary School. Fox had an elder brother, Fred, a younger brother, Darrell, and a younger sister, Judith. Fox's maternal grandmother is Métis and Fox's younger brother Darrell has official Métis status. His family moved to Surrey, British Columbia in 1966, then settled in Port Coquitlam in 1968. and his father recalled that Fox was extremely competitive. Fox attempted to join his school's basketball team, though struggled because of his height. His coach suggested that Fox try cross country running, which Fox did in order to impress his coach. Fox continued to improve on his basketball skills, and in grade 12 he won his high school's athlete of the year award. He was also a member of the junior varsity basketball team. By March 1977, the pain had intensified and he went to a hospital, where he was diagnosed with osteosarcoma, a form of cancer that often starts near the knees. He was told that his leg had to be amputated, he would require chemotherapy treatment, and that recent medical advances meant he had a 50 percent chance of survival. Fox learned that two years before, the figure would have been only 15 percent; the improvement in survival rates impressed on him the value of cancer research. With the help of an artificial leg, Fox was walking three weeks after the amputation. Fox endured sixteen months of chemotherapy and found the time he spent in the British Columbia Cancer Control Agency facility difficult as he watched fellow cancer patients suffer and die from the disease. In the summer of 1977, Rick Hansen, working with the Canadian Wheelchair Sports Association, invited Fox to try out for his wheelchair basketball team. Less than two months after learning how to play the sport, Fox was named a member of the team for the national championship in Edmonton. He won three national titles with the team,

Үміттің марафоны

Қатерлі ісікке операция жасалар алдында Фоксқа Нью-Йорк марафонын аяғынан айырылып жүрген алғашқы адам Дик Траум туралы мақала берілді. Фокс ерекше қимылмен жүгірді, себебі оның жасанды аяғындағы серіппелер әр қадамнан кейін қайта орналасуға уақыт қажет болғандықтан, ол сау аяғымен секіріп-басуға мәжбүр болды. Ол жаттығуды қиын деп тапты, өйткені сау аяғы мен кесілген аяғына артық қысым салғандықтан сүйектерге соққы тиді, ісіктер пайда болды және қатты ауырсыну сезілді. Фокс әрбір жүгірістің 20 минутынан кейін ауырсыну шегінен өтіп, жүгіру оңайырақ болатынын байқады. 1979 жылдың 2 қыркүйегінде Фокс Принс-Джордж қаласында 27 шақырымдық жол жарысына қатысты. Ол ең жақын бәсекелесінен он минутқа қалып қойды және соңғы орынды иеленді, бірақ оның күш-жігері басқа қатысушылардың көз жасына және қолдауына ие болды. Анасы оны қолдамады, бұл Фоксқа ренжітті, бірақ кейіннен ол жобаны қолдауға келісті. Ол еске алды: "Ол: "Мен сен маған ең бірінші сенетін адам боласың деп ойладым". Ал мен олай емеспін. Мен оны ең бірінші рет көңілін қалдырған адаммын". Бастапқыда 10 миллион доллар жинауды жоспарлаған, бірақ кейін Канаданың 24 миллион азаматының әрқайсысынан 1 доллар жинауға көшті.

Дайындық

1979 жылғы 15 қазанда Фокс Канадалық қатерлі ісік қоғамына хат жолдады, онда ол өзінің мақсатын жариялады және қаржылай көмек сұрады. Ол өзінің мүмкіндігін «жеңіп шығамын» деп мәлімдеді және «соңғы шақырымға дейін жорғалап баруға тура келсе де» жарысын аяқтауға уәде берді. Ол зерттеуге ақша жинауды қалау себебін түсіндіріп, қатерлі ісікпен күресудегі жеке тәжірибесін былай сипаттады: «Көп ұзамай, бұл менің ізденісімнің жартысы ғана екенін түсіндім, себебі 16 ай бойы химиялық терапияның физикалық және эмоционалдық тұрғыдан сарсылған сынағынан өтіп бара жатқанда, мен қатерлі ісік клиникасын қоршап тұрған және оның ішінде ағып жатқан сезімдермен күрт ояндым. Батыл күлімсіреген жүздер де, күлімсіреуді ұмытқандар да болды. Үмітсіздікке мойын бұру және үмітсіздік сезімі болды. Менің ізденісім өзімшіл болмас еді. Мен осы жүздер мен сезімдердің әлі де бар екенін біліп, өзімнің сезімдерімнен арылсам да, кетуге болмайды. Қайда болса да, азап тоқтауы керек еді. Мен осы мақсат үшін өзімді барынша аямаймын деп шештім». Қатерлі ісік қоғамы оның табысына күмән келтірді, бірақ ол демеушілерді жинағаннан кейін Фоксты қолдауға келісті және жүгіруге жарамды екенін растайтын жүрек дәрігерінен медициналық анықтама алуын сұрады. Фоксқа сол жақ қарынша гипертрофиясы – жүректің үлкейіп кетуі – спортшыларда жиі кездесетін жағдай анықталды. Дәрігерлер оның жағдайына аса мән бермегенмен, ол кездесетін қауіптер туралы ескертті. Олар оның жүрек ауруы пайда болған жағдайда, оны бірден тоқтатамын деп уәде бергенде, оның қатысуын қолдады. Екінші хат бірнеше корпорацияларға көлік және жүгіру аяқ киімдері үшін, сондай-ақ жүгірудің басқа да шығындарын жабу үшін қайырымдылық іздестірілді. Фокс басқа хаттар арқылы жүгіруге арналған жасанды аяқ сатып алу үшін грант сұрады. Фокс өнімдерін қолдауды сұраған кез келген компанияны қабылдамады және оның қайырымдылықтарына ешқандай шарт қойылмады, өйткені ол ешкімнің оның жарысынан пайда таппауын талап етті. және оны жолдан шығарып тастаған жүргізушілер. 22 маусымда Монреальге келген Фокс сапарының үштен бір бөлігін аяқтады, ол 200 000 доллардан астам қайырымдылық жинады. Шарп Фокс командасына қонақ үйде тамақ пен баспана берді. Фокс аз адамның қайырымдылық жасауына көңілі қалғанда, Шарп бір мильге 2 доллар береміз деп уәде берді және 1000-ға жуық басқа корпорацияны да солай етуге көндірді. Фокс Канадалық қатерлі ісік қоғамының Канада күніне Оттаваға келуі қаржы жинау жұмыстарына көмектесетіндігіне сендірді, сондықтан ол Монреальда бірнеше күн қалды. Жаздың ыстығына қарамастан, ол күніне 42 шақырым жүгіруін жалғастырды. 11 шілдеде Фокс Торонтоға келді, онда 10 000 адам жиналып, Натан Филлипс алаңында құрметтелетін Фоксты қарсы алды. Ол алаңға жүгіріп бара жатқанда, оған көптеген адамдар қосылды, соның ішінде Ұлттық хоккей лигасының жұлдызы Даррил Ситтлер, ол Фоксқа 1980 жылғы All Star Game жейдесін сыйлады. Қатерлі ісік қоғамы сол күні ғана 100 000 доллар жинағанын есептеді. Фокс ақша жинауға мүмкіндік беретін кез келген өтінішті орындауға тырысты, қаншалықты алыс болса да. Алайда ол өзінің жеке өміріне бұқаралық ақпарат құралдарының араласуына ашуланды, мысалы, Toronto Star газетінде оның кездесуге кеткені туралы хабарланған кезде. Фокс бұқаралық ақпарат құралдарында кімге сенім артуға болатынын білмей қалды, оның ішінде The Globe and Mail басылымынан оның ағасы Даррелмен арадағы шиеленісті атап өтіп, оның жағдайын дұрыс анықтамаған дәрігерге реніш сақтағандықтан, ол жүгіріп жатыр деп мәлімдеді, бұл айыптауларды ол «қоқыс» деп атады. Күнделікті марафонға қатысудың физикалық талаптары Фокстың денесінде өз әсерін тигізді. Монреальдегі қатерлі ісік қоғамының өтініші бойынша демалыс күндерін қоспағанда, ол тіпті 22 жасқа толған күні де демалыс күндерін алудан бас тартты. Оның аяқ-қолы жиі ауырып, тізесі де қабынып кететін. Оның тұяғында цисталар пайда болып, басы айналып, жиі жүрек айнуы мүмкін. Бір кезде оның аяғы ауырған, бірақ ол бірден шешілмеді. Ол стресс сынығы пайда болды деп қорықса да, дәрігерге қаралу үшін тағы үш күн жүгірді, содан кейін оның тендонит екенін және оны ауырсынуды басатын дәрілермен емдеуге болатынын білгенде, ол жеңілдеді. Фокс тұрақты медициналық тексеруден өту туралы өтініштерді қабылдамады және болашақ денсаулығын қауіпке тігу туралы ұсыныстарды қабылдамады. Тамыз айының соңында Фокс өзінің күні бойы жүгіріп жүріп шаршағанын айтады. 1 қыркүйекте, Thunder Bay қаласының сыртында, ол күрт жөтелге ұшырап, кеудесінде ауыру сезімі болғаннан кейін қысқа уақытқа тоқтауға мәжбүр болды. Ол кеудесіндегі ауыру сезімі сақталғанда, жол бойындағы адамдар ынталандырып айғайлағанда, жүгіруді жалғастырды. Бірнеше шақырымнан кейін, тынысы жетпей, кеудесіндегі ауыру сезімі жалғасқанда, ол Алвардты ауруханаға апаруын сұрады. Ертесі күні Фокс көзінен жас тамған баспасөз мәслихатын өткізді, онда оның қатерлі ісігі қайтадан оралғанын және өкпесіне тарағанын хабарлады. Ол 143 күннен кейін жарысын аяқтауға мәжбүр болды және оның орнына жарысты аяқтауға ұсынылғандарды қабылдамады, өйткені ол марафонын өзі аяқтағысы келді. Жарысы аяқталғаннан бір апта өткен соң, CTV Телевизиялық желісі Фокс пен Канадалық қатерлі ісік қоғамын қолдау үшін жалпыұлттық телемарафон ұйымдастырды. Канадалық және халықаралық атақты адамдардың қолдауымен бес сағаттық іс-шара 10,5 миллион доллар (1980 жылғы 10,5 миллион доллары бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сома> миллион долларына тең) жинады. Қыс бойы қайырымдылықтар түсуін жалғастырды, және сәуір айына дейін 23 миллион доллардан астам ақша жиналды (1981 жылғы 23,0 миллион доллары бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сома> миллион долларына тең). Әлемнің түкпір-түкпірінен келген жақтастар мен іздеушілер Фоксқа хаттар мен қолдау белгілерін жіберді. Бір кезде ол Port Coquitlam қаласының қалған бөлігіне қарағанда көбірек хат алды. Оның даңқы соншалық, «Терри Фокс, Канада» деген жазбасы бар бір хат сәтті жеткізілді. 1980 жылдың қыркүйегінде Фокс ерекше салтанатта Канада орденінің серігі атағымен марапатталды; ол осы құрметке ие болған ең жас адам еді. Британдық Колумбияның генерал-губернаторы оны провинцияның ең жоғары наградасы – Dogwood орденімен марапаттады. Канаданың спорт залы тұрақты көрме жасады, ал Фокс 1980 жылдың ұлттық ең үздік спортшысы ретінде Lou Marsh сыйлығының иегері аталды. Ол 1980 жылдың Канадалық жаңалықтарының ең танымал адамы деп аталды. Ottawa Citizen оның марафонына ұлттың жауабын «Канада тарихындағы ең қуатты эмоциялар мен жомарттықтың бірі» деп сипаттады.

On October 15, 1979, Fox sent a letter to the Canadian Cancer Society in which he announced his goal and appealed for funding. He stated that he would "conquer" his disability, and promised to complete his run, even if he had to "crawl every last mile". Explaining why he wanted to raise money for research, Fox described his personal experience of cancer treatment:I soon realized that that would only be half my quest, for as I went through the 16 months of the physically and emotionally draining ordeal of chemotherapy, I was rudely awakened by the feelings that surrounded and coursed through the cancer clinic. There were faces with the brave smiles, and the ones who had given up smiling. There were feelings of hopeful denial, and the feelings of despair. My quest would not be a selfish one. I could not leave knowing these faces and feelings would still exist, even though I would be set free from mine. Somewhere the hurting must stop and I was determined to take myself to the limit for this cause. The Cancer Society was skeptical of his success but agreed to support Fox once he had acquired sponsors and requested he get a medical certificate from a heart specialist stating that he was fit to attempt the run. Fox was diagnosed with left ventricular hypertrophy – an enlarged heart – a condition commonly associated with athletes. Doctors warned Fox of the potential risks he faced, though they did not consider his condition a significant concern. They endorsed his participation when he promised that he would stop immediately if he began to experience any heart problems. A second letter was sent to several corporations seeking donations for a vehicle and running shoes, and to cover the other costs of the run. Fox sent other letters asking for grants to buy a running leg. Fox turned away any company that requested he endorse their products and refused any donation that carried conditions, as he insisted that nobody was to profit from his run. and drivers who continually forced him off the road. Fox arrived in Montreal on June 22, one third of the way through his journey, having collected over $200,000 in donations. Sharp gave food and accommodation at his hotels to Fox's team. When Fox was discouraged because so few people were making donations, Sharp pledged $2 a mile and persuaded close to 1,000 other corporations to do the same. Fox was convinced by the Canadian Cancer Society that arriving in Ottawa for Canada Day would aid fundraising efforts, so he remained in Montreal for a few extra days. Despite the sweltering heat of summer, he continued to run 26 mile (42 km) per day. On July 11, Fox arrived in Toronto where a crowd of 10,000 people met Fox, who was to be honoured in Nathan Phillips Square. As he ran to the square, he was joined on the road by many people, including National Hockey League star Darryl Sittler, who presented Fox with his 1980 All Star Game jersey. The Cancer Society estimated it collected $100,000 in donations that day alone. Fox attempted to accommodate any request that he believed would raise money, no matter how far out of his way it took him. He bristled, however, at what he felt were media intrusions into his personal life, for example when the Toronto Star reported that he had gone on a date. Fox was left unsure whom he could trust in the media after negative articles began to emerge, including one by The Globe and Mail that highlighted tensions with his brother Darrell and claimed he was running because he held a grudge against a doctor who had misdiagnosed his condition, allegations he referred to as "trash". The physical demands of running a marathon every day took their toll on Fox's body. Apart from the rest days in Montreal taken at the request of the Cancer Society, he refused to take a day off, even on his 22nd birthday. He frequently had shin splints and an inflamed knee. He developed cysts on his stump and experienced dizzy spells. At one point, he had a soreness in his ankle that would not go away. Although he feared he had developed a stress fracture, he ran for three more days before seeking medical attention, and was then relieved to learn it was tendonitis and could be treated with painkillers. Fox rejected calls for him to seek regular medical checkups, and dismissed suggestions he was risking his future health. By late August, Fox described that he was exhausted before he began the day's run. On September 1, outside Thunder Bay, he was forced to stop briefly after he had an intense coughing fit and experienced pains in his chest. He resumed running as the crowds along the highway shouted out their encouragement. A few miles later, short of breath and with continued chest pain, he asked Alward to drive him to a hospital. The next day, Fox held a tearful press conference during which he announced that his cancer had returned and spread to his lungs. He was forced to end his run after 143 days and Fox refused offers to complete the run in his stead, stating that he wanted to complete his marathon himself. A week after his run ended, the CTV Television Network organized a nationwide telethon in support of Fox and the Canadian Cancer Society. Supported by Canadian and international celebrities, the five hour event raised $10.5 million (equivalent to $10.5 in 1980 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ). Donations continued throughout the winter, and by April over $23 million had been raised (equivalent to $23.0 in 1981 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ). Supporters and well wishers from around the world inundated Fox with letters and tokens of support. At one point, he was receiving more mail than the rest of Port Coquitlam combined. Such was his fame that one letter addressed simply to "Terry Fox, Canada" was successfully delivered. In September 1980, Fox was invested in a special ceremony as a Companion of the Order of Canada; he was the youngest person to be so honoured. The Lieutenant Governor of British Columbia named him to the Order of the Dogwood, the province's highest award. Canada's Sports Hall of Fame commissioned a permanent exhibit, and Fox was named the winner of the Lou Marsh Award for 1980 as the nation's top athlete. He was named Canada's 1980 Newsmaker of the Year. The Ottawa Citizen described the national response to his marathon as "one of the most powerful outpourings of emotion and generosity in Canada's history".

Ауру және өлім

Келесі айларда Фокс көп рет химиотерапиядан өтті, бірақ ауру таралуын тоқтатпады. Оның жағдайы нашарлаған сайын, канадалықтар кереметке үміттенді, ал Папа Иоанн Павел II оған дұға етуде екенін білдіре жеделхат жіберді. Дәрігерлер остеогендік саркомаға қарсы тиімділігі белгісіз болған тәжірибелік интерферонмен емдеуге көшті. Ол алғашқы емнен кейін жағымсыз реакция берді, бірақ қысқа демалыстан соң емдеуді жалғастырды. 1981 жылдың 19 маусымында Фокс Нью-Вестминстердегі Корольдік Колумбия ауруханасына кеудесінің тығыздалуы және пневмониямен қайта түсті. 1981 жылдың 28 маусымында таңғы сағат 4:35-те ол комаға түсіп, қайтыс болды. Канада үкіметі ел бойынша барлық туларды жартылай түсірді, бұл әдетте мемлекеттік қайраткерлерге ғана арналған, бұрын-соңды болмаған құрмет болды. Парламент Мәжілісінде сөйлеген Трюдо: "Бір ұлттың өмірінде сирек кездесетін жағдай – бір адамның батыл рухы барлық халықты оның өмірін тойлауға және оның өліміне қайғыруға біріктіреді. Біз оны бақытсыздыққа жеңілген адам ретінде емес, адам рухының қиындықтарды жеңуінің үлгісі ретінде қарастырамыз" деді. Оның Порт-Коквитламдағы жерлеу рәсіміне 40 туысы мен 200 қонақ қатысты, ал Оттавадағы Парламент төбесінде қоғамдық естелік шарасы өтті, сондай-ақ канадалықтар қайтадан Онкологиялық қоғам кеңселерін қайырымдылық көмегімен толтырды. Фокс Порт-Коквитлам қалалық зиратына жерленген.

Мұра

Фокс канадалық фольклордағы маңызды тұлға болып қала береді. Оның нық қадамдары елді біріктірді, түрлі әлеуметтік топтан келген адамдар оның жорығына қолдау көрсетті, ал оның есімі елдің барлық аймақтарында мақтан сезімін оятуда. 1999 жылғы жалпыұлттық сауалнамада ол Канаданың ең ұлы батыры деп танылды және 2004 жылы Канадалық телерадиокорпорациясының «Үлкен канадалық» бағдарламасында Томми Дугластан кейін екінші орын алды. Фокстың батырлық беделі оның ерекше және құлшындыратын іс-қимыл жасауға тырысқан қарапайым адам ретіндегі бейнесімен байланыстырылады. Басқалар Фокстың ұлылығы оның батыл көзқарасынан, мақсатына деген табандылығынан, тәжірибесінің жетіспеуі және оның жорығының жалғыздығы сияқты қиындықтарды жеңу қабілетінен туындайды деп санайды. «Үлкен канадалық» бағдарламасында Фокстың жақтасы болған Сюк Ин Ли оны Марафон шайқасының жаңасын жеткізген, содан кейін қайтыс болған жүгіруші Фидиппид сияқты классикалық батырмен салыстырды және Фокс «қанадалықтардың ең қадірлі құндылықтарын: мейірімділік, адалдық, табандылықты бейнелейді» деді. Ол оның есімдік абыройы мен оның ұмытылмас бейнесі арасындағы қарама-қайшылықты және оның сол абыройдың құрылыстарынан бас тартуын атап өтті. Типтік канадалық тұлғалардың арасында Фокс – кемшіліктері бар, бірақ құрметке лайық беймәлім батыр. «Канадалық отбасылық дәрігер» журналындағы некролог оның адамгершілігін баса көрсетті және оның ашуы – диагнозына, баспасөздің бұрмалауларына және оның тәуелсіздігіне қол сұғып жатқандарға – Фоксқа қасиеттілік тағуға қарсы болды, осылайша оның жетістіктерін баршаға қол жетімді етті. Ол Торонто радиостанциясына аяғын жоғалтқаннан бері өмірін «әлдеқайда мағыналы және қиын» деп есептейтінін айтты. Фокстың іс-әрекеттері мүгедектігі бар адамдардың көрінуін арттырды және мүгедектікті оң жағынан көрсету арқылы олардың көзқарасына әсер етті. Фокс туралы айтылатын әңгімелер бұқаралық ақпарат құралдарының мүгедектігі бар адамдардың ерлік және ерекше жетістіктерін, қарапайым жетістіктерден гөрі стереотиптік бейнелеуге баса назар аударғаны үшін сынға ұшырады. Актер Алан Той: «Әрине, бұл қатерлі ісіктерді зерттеуге қаражат жинады және адамның жетістікке жету қабілетін көрсетті. Бірақ көптеген мүгедектер ерекше бір нәрсе жасамайынша, өзін сәтсіз сезінеді. Олар банкирлер немесе фабрика жұмысшылары болуы мүмкін – олардың қоғамға пайдалы екендігінің дәлелі. Біз «супер мүгедектер» болуымыз керек пе? Егер біз супер болмасақ, біз жарамсызбыз ба?» Бұқаралық ақпарат құралдарының Фоксты идеализациялауы, сондай-ақ, мүгедектікті анықтаудағы әлеуметтік модельге қарағанда, денені басқаруға болатын машина ретінде қарастыратын ауру мен мүгедектікке жеке тәсілді баса көрсеткені үшін де сынға ұшырады, онда қоғамдық көзқарас пен қатысуға кедергілер мүгедектікті анықтауда маңызды рөл атқарады.

Fox remains a prominent figure in Canadian folklore. His determination united the nation; people from all walks of life lent their support to his run and his memory inspires pride in all regions of the country. A 1999 national survey named him as Canada's greatest hero, and he finished second to Tommy Douglas in the 2004 Canadian Broadcasting Corporation program The Greatest Canadian. Fox's heroic status has been attributed to his image as an ordinary person attempting a remarkable and inspirational feat. Others have argued that Fox's greatness derives from his audacious vision, his determined pursuit of his goal, his ability to overcome challenges such as his lack of experience and the very loneliness of his venture. As Fox's advocate on The Greatest Canadian, media personality Sook Yin Lee compared him to a classic hero, Phidippides, the runner who delivered the news of the Battle of Marathon before dying, and asserted that Fox "embodies the most cherished Canadian values: compassion, commitment, perseverance". She highlighted the juxtaposition between his celebrity, brought about by the unforgettable image he created, and his rejection of the trappings of that celebrity. Typically amongst Canadian icons, Fox is an unconventional hero, admired but not without flaws. An obituary in the Canadian Family Physician emphasized his humanity and noted that his anger – at his diagnosis, at press misrepresentations and at those he saw as encroaching on his independence – spoke against ascribing sainthood for Fox, and thus placed his achievements within the reach of all. and would not allow anyone to pity him, telling a Toronto radio station that he found life more "rewarding and challenging" since he had lost his leg. Fox's actions increased the visibility of people with disabilities, and influenced the attitudes of those with disabilities by showing disability portrayed in a positive light. The narrative surrounding Fox has been critiqued as illustrating the media's focus on stereotyped portrayals of the heroic and extraordinary achievements of people with disabilities, rather than more mundane accomplishments. Actor Alan Toy noted "Sure, it raised money for cancer research and sure it showed the human capacity for achievement. But a lot of disabled people are made to feel like failures if they haven't done something extraordinary. They may be bankers or factory workers – proof enough of their usefulness to society. Do we have to be 'supercrips' in order to be valid? And if we're not super, are we invalid?" The media's idealization of Fox has also been critiqued for emphasizing an individualistic approach to illness and disability, in which the body is a machine to be mastered, rather than the social model of disability where societal attitudes and barriers to inclusion play a prominent role in determining who is disabled.

Терри Фокс жүгіруі

Фокс марафоны барысында Шарп Фокс есімінен жыл сайынғы қайырымдылық жарысын ұсынды; Фокс келісті, бірақ жарыстар бәсекелі болмай, қатысуға ниет білдіргеннің бәрі де қатыса алатынын талап етті. Шарп жобаға қарсылыққа тап болды: Онкологиялық қоғам күзгі жарыстың сәуір айындағы дәстүрлі науқанына зиян келтіретінінен қорқыды, ал басқа қайырымдылық ұйымдары қосымша қаржы жинау олардың ісіне ақша жетпейтініне сенді. Шарп әрі қарай табандылық танытты, ол Four Seasons Hotels және Фокс отбасымен бірге 1981 жылдың 13 қыркүйегінде алғашқы Терри Фокс жарысын ұйымдастырды. 1982 жылдың 19 қыркүйегінде Канаданың барлық мектептері екінші жарысқа қосылуға шақырылды. Мектептердің қатысуы содан бері жалғасып, Ұлттық мектеп жарысы күніне айналды. Алғашқы алты жылда 20 миллион доллардан астам қаржы жинаған жарыстарға, Терри Фокс жарысының 25 жылдығына қарай жыл сайын 3 миллионнан астам адам қатысты. Терри Фокс қоры берген гранттар, жарысты ұйымдастыратын қор, канадалық ғалымдарға қатерлі ісіктерді зерттеуде көптеген табыстарға жете алды. Терри Фокс жарысы – әлемдегі қатерлі ісіктерді зерттеуге арналған ең ірі бір күндік қайырымдылық акциясы, және 2022 жылға дейін оның есімінен 850 миллион доллардан астам қаржы жиналды.

Кино және сахна

Фокстың оқиғасы 1983 жылы «Терри Фокс тарихы» атты тамырлық фильмінде бейнеленді. Home Box Office компаниясы түсірген фильм АҚШ-та телефильм ретінде көрсетілді, ал Канадада кинотеатрларда көрсетілді. Фильмде аяғы кем актер Эрик Фрайер және Роберт Дювалл ойнады, бұл фильм ақылы теледидар үшін жасалған тұңғыш фильм болды. Фильмге ара-тура пікірлер айтылды, бірақ көбінесе оң бағаланды. «Терри Фокс тарихы» сегіз «Genie Awards» сыйлығына ұсынылып, бес сыйлықты жеңіп алды, оның ішінде «Ең жақсы фильм» және «Ең жақсы актер» сыйлықтары бар. Рок музыканты Иан Томас Фокс туралы жазылған «Жүгіруші» әнін жазып, фильмге қосты. Бұл әнді Manfred Mann's Earth Band тобы да орындап, 1984 жылы Billboard Hot 100 тізімінде 22-орынға жеткен. 2005 жылы CTV телеарнасы «Терри» деген тағы бір фильм түсірді, ол «Үміт марафонына» арналған. Фокс рөлін Шон Эшмор сомдады. Ол аяғы кем емес, сондықтан оның нағыз аяғына протез қою үшін цифрлық өңдеу қолданылды. Фильмге Фокс отбасы қолдау көрсетті және бұл фильм алғашқы фильмге қарағанда оның көзқарасын жақсырақ бейнеледі. Фокс туралы оқиға 2016 жылы Drayton Entertainment ұйымдастырған «Үміт марафоны: Музыкалық» спектаклінде сахнаға қойылды.

Стив Фоньо мен Рик Хансен

Фокс Канаданы жүгіріп өтуге тырысқан алғашқы адам емес. Марк Кент 1974 жылы 1976 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына Канада құрамасына ақша жинау мақсатымен елді жүгіріп аралап өтті. Фокс өмір бойы «Үміт марафонын» ешкімге аяқтауға рұқсат бермеді, өйткені сауығып кеткен соң оны өзі аяқтауға уәде берген. 31 наурызда Сент-Джоннан аттанғаннан кейін Фоньо қараша айының соңында Фокс марафонын тоқтатуға мәжбүр болған жерге жетті және 1985 жылғы 29 мамырда трансконтиненталды жүгіруді аяқтады. «Өмір үшін саяхат» жобасы қатерлі ісіктерді зерттеу үшін 13 миллион доллардан астам қаржы жинады. 1977 жылы Фоксты мүгедектер арбасымен баскетбол командасына шақырған канадалық паралимпиадалық спортшы Рик Хансен де «Үміт марафонынан» шабыт алды. Хансен 1974 жылдан бері мүгедектер арбасымен әлемді айналып өтуді жоспарлап жүрген, 1985 жылы «Қозғалыстағы адам» әлемдік турнесін бастады, мақсаты – жұлын жарақаттарын зерттеуге 10 миллион доллар жинау. Фоньо сияқты, Хансен де Фокс жүгіруді тоқтатуға мәжбүр болған жерде тоқтады, қаза тапқан жүгірушіге құрмет көрсетті. Ол 34 елде саяхаттап, 26 миллион доллардан астам қаржы жинады.

Ақшалай валюта

Фокс Канаданың болашақ 5 долларлық полимерлік банкноталарына оның суреті салынуы мүмкін екендігі үшін таңдалған сегіз финалисттің бірі.