Кіріспе

Illés (Мажарша атауы: Illés együttes = Illés Ensemble) – 1960–1973 жылдар аралығында өнер танытқан мажарстандық рок/бит тобы. Бұл топ Мажарстандағы 1960-шы және 1970-ші жылдардағы рок өрбу кезеңіндегі ең танымал топтардың бірі еді. Оның өнер және мәдени әсері, сондай-ақ қазіргі күнге дейін сақталған танымалдылығы тұрғысынан, топ көбінесе The Beatles тобымен салыстырылады.

Атауы

Топтың атауы бастапқыда мүшелерінің бірі Лайош Илестің тегінен алынған. Бірақ кейіннен топ логотипі ретінде "Illés" деген атауы мен күннің үстінен өтетін, екі жылқы тартқан музыкалық ноталар пішіндес күйме таңдады. Бұл логотип Ескі өсиеттегі Илияс пайғамбардың (венгр тілінде Ильес) көлігіне – ол көкке самғады деген сенімге – тікелей сілтеме жасайды.

Мүшелер

Левенте Сзёреньи (туған. 26 сәуір 1945, Будапешт) жетекші гитара, жетекші вокал
Жанош Броди (туған. 5 сәуір 1946, Будапешт) ритм гитара, рекордер, флейта, вокал
Сзабольц Сзёрений (туған. 16 қыркүйек 1943, Будапешт) бас, вокал
Лайош Иллеш (туған. 18 наурыз 1942, Будапешт – 29 қаңтар 2007) вокал, ішекті аспаптар, клавишатура
Золтан Пастор (туған. 3 қазан 1944 – 1 мамыр 2005) (кейіннен Ерс Сзёреньи) барабандар

Тарих

Illés 1960 жылы құрылған, бірақ 1963 жылға дейін студенттік клубтардан тыс жерде кең танымал болған жоқ. Осы кезде Венгрияға заңсыз таратылған Люксембург радиосының венгр тіліндегі хабарлары венгр жастарының мәдениетіне ықпал ете бастады. Олар «жаңа» бит музыкасының алғашқы, аса танымал тобы болды. Олардың «Még fáj minden csók» (Әрбір сүйіспеншілік әлі де ауыртады) әні 1966 жылы Левенте Сзёреньидің «қысылдаған» ән айту стиліне байланысты қызу дау тудырды. Олардың көп дау тудырғанына қарамастан, сол кезде халыққа «шағын еркіндіктер» саясатын енгізуге тырысқан коммунистік режим оларды қолдады және көптеген сыйлықтар алды. Дегенмен, олар 1967 жылға дейін альбом шығармады, тек «Ezek a fiatalok» («Бұл жастар!» немесе «Осы жастар!») фильмінің саундтрегі жарық көрді. Фильмнің мақсаты – жалпы көрерменді сол кездегі (салыстырмалы түрде қарапайым) жастар мәдениетімен жақсырақ таныстыру болды. Фильмде Illés және Omega сияқты сол кездегі ең танымал топтар мен әншілер ойнады, ал басты әйел рөлін тағы бір белгілі венгр поп-әншісі Зюсса Конч сомдады. 1960 жылдардың соңына қарай Венгрияда көптеген бит-топтар пайда болды. Illés және Omega жанкүйерлері арасында Батыстағы The Beatles пен Rolling Stones арасындағы бәсекелестікке ұқсас қарсыластық туды.

Илестен кейін

Топ 1973 жылы, мүмкін саяси қысымның салдарынан да тарады. «Иллес» тобы бір жылға (айыппұлмен қоса) елордаға кіруге тыйым салынған еді, себебі олар Ұлыбританияда болғанда үкіметті сынаған сұхбаттарын жариялаған болатын. Дегенмен, топ мүшелері, әсіресе Л. Сзёреньи мен Брод, басқа жобалармен жұмысын жалғастырды, атап айтқанда, жаңа тобы «Фонограф» пен бірге. Олар «Lökd ide a sört!» (Сыраны бер!) және «Mondd, hogy nem haragszol rám!» (Мені кешірші!) сияқты хиттерімен венгр халық музыкасын елдік музыка элементтерімен үйлестіруге тырысты. Олар әнші Зсужа Кончпен де ынтымақтастығын жалғастырды, оған 1960 жылдардың бірінші жартысынан бері әндер жазып келген. Кейін топ бірнеше рет жоғары деңгейдегі концерттерде қайта бірікті, ең есте қаларлығы – Венгриядағы тәртіп өзгергеннен кейін 1990 жылы «Непстадионда» өткен концерт болды. 2001 жылы олар сол дәуірдегі ең танымал венгр топтары – «Омега» және «Метро» тобымен бірлескен концерт берді. 1983 жылы Сзёреньи мен Брод «Истван, король» атты рок-операсын жазды, ол Венгрияның алғашқы патшасы Святой Стефан I-нің өміріне негізделген. Ол бірден үлкен сәттілікке ие болып, бүгінгі күнге дейін жанкүйерлерінің сүйіспеншілігін қамтамасыз етіп келеді. 1990 жылы коммунизм құлағаннан кейін Сзёреньи мен Брод саяси көзқарастарында айырмашылыққа келіп, алыстады. Брод, дінсіз еврей, либералды «Еркін демократтар» партиясына жақтас болды, ал Сзёреньи ұлтшыл және діншіл христианға айналды. Бұл оның кейінірек жазған «Атилла, Isten kardja» (1994) және «Veled, Uram!» (2000) сияқты рок-операларында көрініс тапты. Соңғысы «Истван, король» операсының жалғасы. Барабаншы Золтан Пастори 1970 жылдары Венгриядан Батыс Германияға кетіп, сонда беймәлім болып қалды. Ол 2005 жылы 60 жасында қайтыс болды. 2005 жылы жоспарланған топтың екі концертінде (біреуі Будапешттегі жылдық «Sziget» фестивалінің бірінші күні, екіншісі – Miercurea Ciuc қаласында) барабаншы орнында топтың жетекші гитарисі Левенте Сзёреньидің ұлы, Орс Сзёреньи орын алды. «Иллес» тобының бастапқы құрамы тарағаннан кейін, негізін қалаушы және клавишашы Лайош Иллес 1980 жылдардың басына дейін сол атпен топты басқарып келді. Кейін ол Кисорози деген шағын ауылға көшіп, жергілікті реформаторлық шіркеудің хор жетекшісі болды (оның әйелі онда пастор болып жұмыс істеді) және хор музыкасы, мюзиклдер мен киноға арналған саундтректерді жазуды жалғастырды. Ол 2007 жылы 64 жасында қайтыс болды.