Кіріспе

Британдық физик сэр Томас Ральф Мертон KBE, DSc, FRS (12 қаңтар 1888 10 қазан 1969) - ағылшын физигі, өнертапқышы және өнер жинаушы. Ол спектроскопия және дифракциялық торлар бойынша еңбектерімен ерекше танымал.

Ерте өмір және білім

Суррейдің Уимблдон қаласында туған Томас Ральф Мертон - Эмил Ральф Мертон мен Томас Миттс қызы Хеленнің жалғыз ұлы, сэр Фрэнсис Бэконның хатшысы сэр Томас Миттс ұрпағы. Эмиль Мертон бір уақыт отбасылық металл сауда бизнесінде Генри Р. Мертон & Co. серіктесі ретінде болды, оны Лондонда оның үлкен ағасы 1860 жылы бастаған болатын. Тағы бір ағасы Уильям Ральф Мертон 1881 жылы Майндағы Франкфуртта "Металлгезельшафт" компаниясын құрды, ол Германиядағы екінші ірі компанияға және әлемдегі темір емес тау-кен компаниясына айналды. Екі компания Нью-Йорктегі American Metal Company компаниясымен тығыз жұмыс істеді. Томас Фарнборо мектебінде және Итон колледжінде білім алған, онда физика магистрі доктор Т. С. Портер оны зерттеуді бастауға шақырған. 1905 жылы Итоннан кетіп, 1906 жылы Оксфордтың Баллиол колледжіне оқуға шыққаннан кейін ол Лондон Король колледжінде жұмыс істеді. Ол Балиолға өзінің танымал этондық әріптестері Джулиан Гренфелл, Рональд Нокс және Джулиан Хакслимен бірге барды. Оның әлсіз денсаулығын және уәделі ғалым ретінде Оксфорд Мертонға соңғы емтихандарын тапсырмай-ақ тікелей ғылыми диссертация жасауға рұқсат берді; бұл ерекше артықшылық болды. Оның цезий нитраты ерітінділерінің қасиеттерін зерттеуі оған 1910 жылы BSc дәрежесін берді. Сол уақытта ол көп оқыды және спектроскопияның техникасын жақсартуға арналған көптеген идеялар ойлап тапты. Ол әлі де мектеп оқушысы кезінде әкесінің үйінде бір бөлмені бастапқы зертхана ретінде орнатты. 1912 жылы ол лейтенант Марджордің сүйкімді және жетістіктерге жететін қызы (Вайолет) Марджорға үйленді. Полковник В. Х. Сойер, және өз зертханасымен бірге өзінің Лондондағы үйіне, Гилберт көшесіндегі үйіне көшіп барды. Олардың қарым-қатынасы 57 жыл бойы өте бақытты болды.

Спектроскопиялық зерттеулер: 19131928

1913 жылдан кейін Мертонның жеке зертханасынан тұрақты түрде газеттер ағып келді, онда ол ең соңғы спектроскопиялық жабдықты жинады. Оның алғашқы жұмыстары ерітінділердің жұтқынды спектрлері бойынша болды, бірақ ол көп ұзамай газдар спектрлеріне және астрофизикаға ауысты, олар оның зерттеулерінің негізгі салалары болды. Оның алғашқы еңбектері тәжірибелік әдістерінің сұлулығы мен дәлдігімен ерекшеленді. 1916 жылы Оксфордтан докторлық дәріс алып, Лондон Король колледжінде спектроскопия бойынша оқытушы болып тағайындалды. Сол жылы оның досы Дж. В. Николсонмен бірге алғашқы бірлескен газеті жарық көрді. Бұл - Николсонның математикалық талдау қабілеті мен Мертонның тәжірибелік шеберлігін біріктірген бақытты жағдай. Бұл мақала конденсацияланған разрядта спектрлік сызықтардың кеңейуі туралы. Мертон тапқырлықпен көршілес атомдар арасындағы магнит өрісінің әсерінен олардың бөлшектерге бөлінуіне байланысты сызықтардағы үздіксіздіктерді өлшеді. Екі ғалым сутегі мен гелий спектрлерін өлшеуде бірдей әдісті қолданды, олар зертханада кейбір жұлдыздық сызықтардың интенсивтілік үлестірімін алғаш рет қайта шығарды. 1919 жылы Баллиол Мертонды зерттеу науқанына сайлады, ал Оксфорд оны спектроскопия бойынша оқырман (оқытушы) (1923 жылдан профессор) етті. Ол, әдетте, жас студентті көмекшісі ретінде алып, бірқатар проблемаларды шешті. 1920 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланған Мертон бұл процестерді Ұлттық физикалық зертханаға (NPL) одан әрі дамыту үшін тапсырды және олар айтарлықтай зерттеу бағдарламасының негізін құрады. Мертонның NPL әдісімен жасалған "жарылған" торлар ғылыми-зерттеу және өнеркәсіп үшін қуатты қарапайым инфрақызыл спектрометрлерді қол жетімді етуде үлкен құндылық болды, ал осы әдіспен басқарылатын ұзын торлар инженерлік өлшеу және машина құралын басқару үшін қолданыла бастады.

Катодтық сәулелермен тәжірибелер

Әкесінің үйіндегі зертханада Мертон жаңадан табылған түрлі фосфоресцентті ұнтақтарды катодтық сәулелермен бомбалады. Ол барлық жарық жарқырап тұрса да, жарық қысқа және әлсіз екенін көріп, таң қалды. Тәжірибе арқылы ол спектрлердің қозу және сәуле шығару сызықтары бір-біріне мүлдем ұқсамайтынын, ал тиісті ұнтақтарды араластыру арқылы ол жарықтың көбеюіне мүмкіндік беретінін анықтады. Ол ұдайы жарқырауды ұнтақтардың қос қабаты арқылы алуға болатынын түсінді, онда артқы қабаттан сәуле шалынып, алдыңғы қабатты қозғайды, бірақ бұл техниканың практикалық пайдасы жоқ сияқты, ол отыз үш жыл бойы оны ұмытты, 1938 жылға дейін сэр Генри Тизард осындай ұзақ жарқырауды қол жеткізе ала ма деп сұрады. Мертон пошта арқылы жауап бере алды және көп ұзамай әуе қорғанысы комитетіне қосылуға шақырылды, онда оның ашылуы екі қабатты ұзақ мерзімді радар экрандарын жасауға мүмкіндік берді, бұл Британия шайқасында жеңіске жетуге көмектесті. Оның басқа да соғыс кезіндегі өнертабыстары: бомбалаушылардан жарық шағылысу үлесін бір пайыздан кем етіп төмендететін қара бояу; ұшақтарды жылдамдату үшін отынға азот оксиді; және ұшақтарға арналған дифракциялық қашықтық өлшегіш, ол doodlebugs-ке қарсы қолданылды.

Корольдік қоғамның қазынашысы

1939 жылдан 1956 жылға дейін Мертон Корольдік қоғамның қазынашысы болды, онда оның бизнестегі білімі мен тәжірибесі айтарлықтай пайда әкелді. Ол қаржыны бақылау үшін сарапшылар комитетін құрды, және оның бастамасымен қайырымдылық ұйымдарына акциялар сатуға билік берілді, бұған дейін олар алтынмен қапталған қорлармен шектелген болатын. Оның қазынашылық қызметі кезінде қоғамның барлық қаражатының табысы үлкен өсімді көрсетті.

Көркем туындылар жинағы

1930 жылы Джон, Мертсонның бес ұлының ең үлкені, үйге Этоннан сурет салу сыйлығын алып келді және бұл оның және оның әкесі өмірінде бұрылыс болды. Ол Мертонның көкселген қызығушылығын оятты және ол бірнеше ай бойы Италияда ұлымен бірге Ренессанс суреттерінің үлкен коллекцияларын көріп жүрді. Ол 1450-1520 жылдар аралығындағы суреттердің таңғажайып жинағын жасай бастады. 1944 жылдан қайтыс болғанға дейін Ұлттық галереяның ғылыми кеңес кеңесінің мүшесі, ал 1957 жылдан 1965 жылға дейін оның төрағасы болды. Ол сонымен қатар галереяның және 1955 жылдан 1962 жылға дейін Ұлттық портрет галереясының сенімді адамы болды. Мертон 1944 жылы рыцарь атағына ие болды және 1956 жылы Корольдік академияның қазынашысы ретінде жетістіктері үшін KBE болып тағайындалды. Ол 1951 жылы Холвек сыйлығын және 1958 жылы Корольдік қоғамның Рамфорд медалін алды. Сэр Томас өзінің коллекциясын құруда өз мүддесін ұстанып, әрбір шығармасы иесінің жеке талғамына сай келеді, ол қасиетті немесе зайырлы тақырыпқа қатысты болсын. Көптеген туындылар 1450-1520 жылдар аралығында жасалғандықтан, жинақта біртектілік, сонымен қатар, уақытқа байланысты шектеулерге қарамастан, тақырыптар мен техниканың әртүрлілігі бар. Суреттер тек өлшемдері үшін немесе белгілі бір орынды толтыру үшін қабылданбады, бірақ олардың әрқайсысы өзінің пигменттік сапасы үшін және жоғары кемелділік стандартына сәйкес келмейтін нәрсені алып тастау үшін таңдалды. Портреттерге артықшылық беріледі, олар өз кезеңінің өмірін, дәмі мен түсі туралы өте нақты түсінік береді. Бұдан кейін шағын масштабтағы құлшылық суреттер тобы келеді, олар бастапқыда көпшілік ғибадатқа емес, үйдің жеке өміріне арналған. Олардың жиырма екісі, оның ішінде суреттер, итальяндық, ал он сегізін солтүстік мектептерден алған. Мертонның инстинктивті танымшылығы оның көптеген сатып алуларының ерекшелігімен көрсетіледі. Италиялық суреттерінің басты бөлігі - Ботичеллидің "Медальон ұстаған жас жігіттің портреті" (қазіргі Уошингтонның Ұлттық өнер галереясына берілген) Ньюборо коллекциясында болған: 1941 жылы бұл сурет 17000 фунт стерлингке бағаланған. Ол бұрын Отто Х. Кан мен Лорд Кроуфордтың коллекцияларында болған касон панелдеріне, сондай-ақ Фунгайдың Киелі Климент шейітінің пределла панелдеріне ие болды, қазір ол бұрынғы серіктесімен Йорк қаласындағы Сити арт галереясында кездесті. Бартоломмео Монтагнаның "Мадонна мен бала" суреті, қазір Ливерпульдегі Уокер өнер галереясында, Висентиндік шебердің ең әдемі туындыларының бірі және доктор Альфред Мондтың Ұлттық галереяға қалдырған мұрасынан ұсталған ең жақсы сурет болды. Синьореллидің жас жауынгердің ерекше сазды суреті 1980 жылы Christie's арқылы жеке келісім бойынша, сонымен қатар Уолкер өнер галереясына сатылды. Солтүстік кескіндердің жетуі портреттер болды, ең ертесі бұрын Гийом Филастренің портреті деп саналған, ұзақ уақыт бойы Ұлттық галереяға қарыз берілген, қазір Роджер ван дер Вейденнің жақын ізбасарлары деп есептеледі: 1940 жылы 18 500 фунтқа сатып алынған, бұл 1987 жылы Кристис арқылы салық салу орнына сатылды және қазір Куртольд институтында. Төменде каталогталған Бехамс, Шарфтың Mielich-ке қате түрде жатқызған, суретшінің неміс замандастарының екеуінің портреттерімен толықтырылды, Cranach және Ханс Крелл. Сэр Томас кадрлардың өзінің суреттерінің әсеріне қаншалықты маңызды үлес қоса алатынын білген және осыған байланысты өз ұрпағының басқа ірі коллекционерлері таңғалған рамкашы Поллак жақсы қызмет етті. Мертонның суреттерге деген көзқарасы, оның кейбір ойларын жазған дәптердегі екі үзіндіден көрінеді. "Сигналдың шуға қатынасы" физикада жиі қолданылатын термин. Бұл біз түсінуге және өлшеуге тырысатын барлық нәрсеге қатысты, гальванометрдің бұрылысын дәлдікпен оқудан бастап коктейль кешіндегі әңгімеге дейін, онда сигнал - біреудің бізге айтқандары, ал шу - басқа қонақтардың араласқан әзілі. Бұл көркем өнерге де қатысты. Мүмкін өнердің ең ұлы туындысы Микеланджелоның Пиетасы, Питер шіркеуінде, барлық сигнал және ешқандай шу, ал акциялық суретшілердің жұмысында барлық шу және ешқандай сигнал. Акция суреткерлерінің өнімдерінде жаңалық жоқ. Леонардо да Винчи өзінің жазбаларында былай дейді: "Егер сіз әртүрлі дақтармен немесе әртүрлі тастармен араластырылған қабырғаларға қарасаңыз, егер сіз қандай да бір көріністі ойлап тапқыңыз келсе, онда сіз таулармен әшекейленген әртүрлі пейзаждарға ұқсастықты көре аласыз және сіз оларды жеке және жақсы ойланған нысанда...

Кейінгі өмірі

1947 жылы Мертон Беркширдегі Мейденхед Тикеттегі Стаббингс үйін сатып алды. Оның кең бөлмелері оның суреттер жинағын жасауға қолайлы жағдай жасады. Бай адам ретінде ол Британиядағы соңғы жеке физикалық зертхананы ұстады. Оның сол жердегі зерттеулеріне негізделген мақалалар мен патенттер пайда болуын жалғастырды. 1957 жылы бірнеше рет ауыр операция жасалып, кейін үйінен сирек шығады. 1969 жылы 10 қазанда қайтыс болды.