Кіріспе
Британдық физик (1842–1919)
Джон Уильям Струт, 3-ші барон Рейли, (/ˈreɪli/; 12 қараша 1842 – 30 маусым 1919) – британдық математик және физик, ғылымға зор үлес қоскан. Ол өзінің барлық академиялық өмірін Кембридж университетінде өткізді. Көптеген наградалардың ішінде 1904 жылы «ең маңызды газдардың тығыздығын зерттеуі және осы зерттеулерге байланысты аргонды ашқаны үшін» физика саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1905 жылдан 1908 жылға дейін Корольдік қоғамның президенті, ал 1908 жылдан 1919 жылға дейін Кембридж университетінің канцлері болды. Рейли жарық толқын ұзындығынан әлдеқайда кіші бөлшектердің жарықтың серпімді шашырауының алғашқы теориялық түсіндірмесін берді, бұл құбылыс қазір «Рейли шашырауы» деп аталады, және ол аспанның көк түсін қалай түсіндіретінін көрсетеді. Ол қатты денелердегі көлденең беттік толқындарды зерттеді және сипаттады, бұл толқындар қазір «Рейли толқындары» деп аталады. Ол сұйық динамикасына үлкен үлес қосты, соның ішінде Рейли саны (табиғи конвекциямен байланысты өлшемсіз сан), Рейли ағыны, Рейли-Тейлор тұрақсыздығы және Тейлор-Куэтт ағынының тұрақтылығы үшін Рейлидің критерийі сияқты ұғымдарды енгізді. Сондай-ақ, ол аэродинамикалық көтерудің айналымдық теориясын жасады. Оптикада Рейли бұрыштық ажыратымдылық үшін белгілі бір критерийді ұсынды. Оның классикалық қара дене сәулеленуі үшін Рейли-Джинс заңының туындысы кейін кванттық механиканың тууында маңызды рөл атқарды (көріңіз, ультракүлгін катастрофасы). Рейлидің «Дыбыс теориясы» (1877) атты оқулығы әлі күнге дейін акустиктер мен инженерлер қолданып келеді. Ол шеңберлік біркелкіліксіздік үшін Рейли тестін енгізді, оның Rayleigh графигі визуализациялайды.
Өмірбаян
Струт 1842 жылғы 12 қарашада Эссекс графтығының Малдон қаласындағы Лэнгфорд Гроувте дүниеге келді. Ол жас кезінде осалдыққа және денсаулығының нашар болуына ұшырады. Итон колледжі мен Харроу мектебінде оқыды (әрқайсысы қысқа мерзімге ғана). Кейіннен ол Тринити колледжінің стипендиясына сайланды. Ол 1871 жылы Джеймс Мейтленд Балфурдың қызы Эвелин Балфурға үйленгенге дейін осы лауазымды атқарды. Оның үш ұлы болды. 1873 жылы әкесі Джон Струтт, 2-ші барон Рейлидің қайтысынан кейін, ол Рейли барониясын мұраға алды. Ол Кембридж университетінде физика профессорының екінші Кавендиш орнына тағайындалды (Жеймс Клерк Максвеллден кейін), 1879 жылдан 1884 жылға дейін. 1883 жылы ол британдық «Nature» журналында теңіз құстарының динамикалық серуендеуін алғаш рет сипаттады. 1887 жылдан 1905 жылға дейін Корольдік институтта Табиғаттану философиясы профессоры болды. Шамамен 1900 жылы Рейли адамның дыбысты локализациялауының дуплекс (екінің комбинациясы) теориясын жасады, ол екі ауыздық сигналды – ауызаралық фазалық айырмашылықты (АФА) және ауызаралық деңгей айырмашылығын (АДА) (сыртқы құлақ қабықшалары жоқ шар тәрізді бас талдауы негізінде) пайдаланды. Теория бойынша, біз дыбыстың жақтық орналасуын анықтау үшін екі негізгі сигналды қолданамыз, олар дыбыстың синусоидты компоненттерінің фазалық айырмашылығы мен екі құлақтың арасындағы амплитуданың (деңгейдің) айырмашылығы болып табылады. 1904 жылы ол «ең маңызды газдардың тығыздықтарын зерттегені және осы зерттеулермен байланысты аргонды ашқаны үшін» физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ұлттық физикалық зертханада орналасқан және Ричард Глазбрук басқарған үкіметтің әуе шаруашылығы жөніндегі кеңес комитетінің төрағасы болды. 1919 жылы Рейли Психикалық зерттеулер қоғамының президенті қызметін атқарды. Ғылыми әдісте қарапайымдық пен теорияның маңыздылығын жақтаған Рейли ұқсастық принципін қолдады. Рейли 1873 жылғы 12 маусымда Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1905 жылдан 1908 жылға дейін Корольдік қоғамның президенті болды. Ол Лордтар палатасының отырыстарына уақыт-уақыт қатысты, бірақ саясат ғылымға араласуға тырысқан жағдайда ғана сөз сөйледі. Оның майлау туралы жазған көптеген мақалалары трибология саласына алғашқы классикалық үлес ретінде танылды. Осы үлесі үшін Дункан Даусон оны 23 «Трибология адамының» бірі деп атады. Ол 1919 жылғы 30 маусымда Эссекс графтығының Уитхемдегі үйінде қайтыс болды. Оның орнын 4-ші лорд Рейли ретінде ұлы Роберт Джон Струтт, тағы бір белгілі физик басты. Лорд Рейли Эссекс графтығының Терлингтегі Барлық Әулиелер шіркеуінің зиратында жерленді. Вестминстер аббаттығындағы Сент-Эндрю капелласында Дервент Вуд салған оның ескерткіші орнатылған.
Діни көзқарастар
Рейли англикандық еді. Ол ғылым мен діннің өзара байланысы туралы жазбаса да, рухани мәселелерге деген жеке қызығушылығын сақтап қалды. Кейін ол былай деп хабарлады: "Мен ғылыми еңбектерімді жинақтап шығарып жатқанда, Забурлардан "Раббының істері ұлы, оларды іздейтіндердің бәрі табады" деген девизді қосуды ұсындым. Баспасөз хатшысы көп рет кешірім сұрап, оқырман мені Раббы деп ойлауы мүмкін екенін айтты. Дегенмен, ол тілегі орындалды және цитата ғылыми еңбектердің бес томдық жинағына басылды. Ол бір туысына жазған хатында материализмді қабылдамағанын айтып, Иса Мәсіхтің рухани ұстаз екенін жеткізді:
When I was bringing out my Scientific Papers I proposed a motto from the Psalms, "The Works of the Lord are great, sought out of all them that have pleasure therein." The Secretary to the Press suggested with many apologies that the reader might suppose that I was the Lord. Still, he had his wish and the quotation was printed in the five volume collection of scientific papers. In a letter to a family member, he wrote about his rejection of materialism and spoke of Jesus Christ as a moral teacher:
I have never thought the materialist view possible, and I look to a power beyond what we see, and to a life in which we may at least hope to take part. What is more, I think that Christ and indeed other spiritually gifted men see further and truer than I do, and I wish to follow them as far as I can.|Rayleigh (1910)
He held an interest in parapsychology and was an early member of the Society for Psychical Research (SPR). He was not convinced of spiritualism but remained open to the possibility of supernatural phenomena. Rayleigh was the president of the SPR in 1919. He gave a presidential address in the year of his death but did not come to any definite conclusions.
Мен материалистік көзқарасқа ешқашан сене қоймадым, мен біз көріп тұрғаннан артық күшке және біз кем дегенде қатысуға үміттенетін өмірге үміт артам. Сонымен қатар, мен Мәсіхтің және басқа да рухани қабілеттері бар адамдардың менің ойымнан гөрі әлдеқайда терең көретініне сенемін және оларды мүмкіндігімше жақынан ілесуге тырысамын.
When I was bringing out my Scientific Papers I proposed a motto from the Psalms, "The Works of the Lord are great, sought out of all them that have pleasure therein." The Secretary to the Press suggested with many apologies that the reader might suppose that I was the Lord. Still, he had his wish and the quotation was printed in the five volume collection of scientific papers. In a letter to a family member, he wrote about his rejection of materialism and spoke of Jesus Christ as a moral teacher:
I have never thought the materialist view possible, and I look to a power beyond what we see, and to a life in which we may at least hope to take part. What is more, I think that Christ and indeed other spiritually gifted men see further and truer than I do, and I wish to follow them as far as I can.|Rayleigh (1910)
He held an interest in parapsychology and was an early member of the Society for Psychical Research (SPR). He was not convinced of spiritualism but remained open to the possibility of supernatural phenomena. Rayleigh was the president of the SPR in 1919. He gave a presidential address in the year of his death but did not come to any definite conclusions.
Рейли парапсихологиямен қызығды және Психикалық зерттеулер қоғамының (SPR) алғашқы мүшесі болды. Ол спиритизмге көз жеткізбеді, бірақ табиғаттан тыс құбылыстар мүмкін екендігіне ашық болды. Рейли 1919 жылы SPR президенті болды. Ол қайтыс болған жылы президенттік сөз сөйледі, бірақ нақты қорытындыға келмеді.
When I was bringing out my Scientific Papers I proposed a motto from the Psalms, "The Works of the Lord are great, sought out of all them that have pleasure therein." The Secretary to the Press suggested with many apologies that the reader might suppose that I was the Lord. Still, he had his wish and the quotation was printed in the five volume collection of scientific papers. In a letter to a family member, he wrote about his rejection of materialism and spoke of Jesus Christ as a moral teacher:
I have never thought the materialist view possible, and I look to a power beyond what we see, and to a life in which we may at least hope to take part. What is more, I think that Christ and indeed other spiritually gifted men see further and truer than I do, and I wish to follow them as far as I can.|Rayleigh (1910)
He held an interest in parapsychology and was an early member of the Society for Psychical Research (SPR). He was not convinced of spiritualism but remained open to the possibility of supernatural phenomena. Rayleigh was the president of the SPR in 1919. He gave a presidential address in the year of his death but did not come to any definite conclusions.