Кіріспе
Ағылшын романисі және физикалық химигі (1905–1980)
Чарльз Перси Сноу, Барон Сноу, (15 қазан 1905 – 1 шілде 1980) Ол "Шет елдіктер мен туыстар" деп аталатын романдар сериясымен және 1959 жылғы "Екі мәдениет" лекциясымен әйгілі. Бұл лекциясында ол ғалымдар мен "әдеби зиялылардың" арасындағы қақтығысқа қайғырыс білдірді.
Ерте өмір және білім
Лестерде шіркеу органисі және хормейстері Уильям Сноу мен оның әйелі Аданың отбасында дүниеге келген Чарльз Сноу төрт ұлдың екіншісі болды, оның ағалары Гарольд, Эрик және Филип Сноу еді. Ол Альдерман Ньютон мектебінде білім алды. 1923 жылы ол орта британ мектеп сертификатын тапсырды, бірақ тағы екі жыл лабораториялық ассистент ретінде жұмыс істеу үшін Альдерман Ньютон мектебінде қалды. 1925 жылы ол Лондон университетінің Лестердегі Университеттік колледжінде ғылым бойынша сыртқы білім алуды бастады, 1927 жылы химиядан үздік дипломмен, ал келесі жылы магистр дәрежесін алды. Лестерден кеткеннен кейін Сноу 200 фунт стерлингке бағаланған Кедди Флетчер Уоррның беделді аспирантуралық стипендиясын алды, бұл оған Кембридждегі Крайст колледжінде докторлық зерттеулер жүргізуге мүмкіндік берді. 1930 жылы ол Кембридж университетінен физика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады, оның диссертациясы қарапайым диатомдық молекулалардың инфрақызыл спектрлеріне арналған еді.
Мансап және зерттеу
1930 жылы ол Христос колледжінің мүшесі атанды. Витамин А синтездеудің жаңа әдісі туралы «Nature» журналында жарияланған мақала дұрыс емес екені анықталған соң, ол ғылыми зерттеулерден қол үзді. Сноу бірнеше жоғары мемлекеттік қызметтерде болды: 1940 жылдан 1944 жылға дейін Еңбек министрлігінің техникалық директоры, ал 1945 жылдан 1960 жылға дейін мемлекеттік қызмет комиссары қызметін атқарды. 1943 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің командирі (CBE) дәрежесіне ие болды. Сноу нацистердің арнайы іздеу тізіміне енген 2300 белгілі тұлғаның қатарында болды – Ұлыбританияға басып кірген кезде тұтқындалып, гестапоға тапсырылуға тиіс болғандардың ішінде. 1944 жылы ол «English Electric Company» компаниясының ғылыми кадрлар директоры болып тағайындалды, кейін физика директоры болды. Осы лауазымда ол бұрынғы студенті Эрик Иствудты жұмысқа алды. 1957 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде ол рыцарь дәрежесіне ие болды, бұл құрметті 12 ақпанда Елизавета II патшайым табыс етті, ал 1964 жылғы 29 қазанда Лестер қаласының бароны Сноу ретінде өмірлік пэр атанды. Саясаткер ретінде Сноу 1964 жылдан 1966 жылға дейін Гарольд Уилсонның лейбористік үкіметінде Технология министрінің Лордтар палатасындағы парламенттік хатшысы болды. Христос колледжінде ол кейіннен романшы Уильям Купер ретінде танымал болған Х.С. Хоффты оқытты. Екеуі дос болып, мемлекеттік қызметте бірге жұмыс істеді және бір-бірінің бейнесін романдарына енгізді: Сноу Купердің «Провинциялық өмірден көріністер» атты туындысындағы колледж деканы Роберттің прототипі болды. 1960 жылы Сноу Гарвард университетінде Генри Тизард пен Ф. Линдеман (кейін Лорд Червелл) арасындағы қақтығыстар туралы Годкин лекцияларын оқыды, екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде британ үкіметтерінің ғылыми кеңесшілері болған. Лекциялар кейін «Ғылым және үкімет» деген атпен жарияланды. 1961-1962 оқу жылында Сноу және оның әйелі Веслиан университетінің Жоғары білім беру орталығындағы оқытушылар құрамында қызмет етті.
Әдеби шығармашылық
Сноудың алғашқы романы құпиялы "Желкен астындағы өлім" (1932) болды. 1975 жылы ол Энтони Троллоптың өмірбаянын жазды. Ол "Жатжұрттықтар мен туыстар" атты романдар тізбегінің авторы ретінде жақсы танымал, онда ол қазіргі заманғы академиялық және үкіметтік ортадағы зиялыларды бейнелейді. Тізбектегі ең танымал романы – "Мастерлер". Ол Кембридж колледжінің жаңа басшысын сайлауға дайындалғандағы ішкі саясатын көрсетеді. Роман, ішкі кісінің көзқарасымен, қатаң академиялық емес, объективті ғалымдардың шешімдеріне әсер ететін басқа да мәселелерді суреттейді. "Мастерлер" және "Жаңа адамдар" 1954 жылы Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығымен марапатталды. "Билік дәліздері" сол кездегі тілге жаңа фраза қосты. 1974 жылы Сноудың "Олардың даналығы" романы Букер сыйлығының тізіміне енді. "Реалистер" кітабында Стендаль, Оноре де Бальзак, Чарльз Диккенс, Федор Достоевский, Лев Толстой, Бенито Перес Галдос, Генри Джеймс және Марсель Пруст сияқты сегіз романистің шығармаларын қарастырып, реалистік романды қорғайды. Оның "The Search" романының сюжеті Дороти Л. Сайерстің "Gaudy Night" романында еске алынады және қылмыскердің мотивін анықтауға көмектеседі.
Екі мәдениет
1959 жылдың 7 мамырында Сноу «Екі мәдениет» атты Rede лекциясын оқыды, ол «кең таралған және қызу пікірталас» тудырды. Кейіннен «Екі мәдениет және ғылыми революция» деп жарияланған лекция, қазіргі қоғамның «екі мәдениеті» – ғылым мен гуманитарлық ғылымдар – арасындағы байланыстың үзілуі әлемдік мәселелерді шешудегі негізгі кедергі екенін дәлелдеді. Сноу әлемдегі білім сапасының төмендеп бара жатқанын айтады. Ол былай деп жазды: «Мен дәстүрлі мәдениет стандарты бойынша жоғары білімді деп есептелетін және ғалымдардың білімсіздігіне деген наразылықтарын қызу түрде білдіретін адамдардың жиынында көп рет болдым. Бір-екі рет мен ашуланып, жиынға қатысушылардан қаншасы термодинамиканың екінші заңын түсіндіре алатынын сұрадым. Жауап салқын және теріс болды. Бірақ мен ғылыми тұрғыдан «Сіз Шекспирдің туындысын оқыдыңыз ба?» деген сұраққа жауап беруге ұқсас нәрсе сұрап отырдым. Енді мен одан да қарапайым сұрақ қойсам, мысалы, масса немесе үдеу дегенді қалай түсінесіз? Бұл ғылыми тұрғыдан «Сіз оқи аласыз ба?» деген сұраққа тең. Менің ойымша, жоғары білімді он адамның бірі ғана менің тілімде сөйлеп жатқанымды сезінер еді. Қазіргі заманғы физиканың алып құрылысы бой көтеріп келеді, бірақ Батыс әлемінің ең зиялы адамдарының көпшілігі оны неолиттік ата-бабаларына қарағанда жақсы түсінбейді. Сатириктер Фландерс пен Сванн осы цитатаның бірінші бөлігін «Бірінші және екінші заң» атты қысқа монолог пен әнінің негізі ретінде пайдаланды. 1959 жылы Сноудың Rede лекциясында айтылғандай, британдық білім беру жүйесі Виктория дәуірінен бері ғылым білімінен гөрі гуманитарлық ғылымдарды (әсіресе латын және грек тілдерін) артық бағалап келді. Оның пікірінше, бұл британдық элитасын (саясатта, басқаруда және өнеркәсіпте) қазіргі ғылыми әлемді басқаруға қажетті білімнен айырды. Керісінше, Сноудың айтуынша, неміс және американдық мектептер өз азаматтарын ғылым мен гуманитарлық салаларда тең дәрежеде даярлауға тырысты, ал жақсы ғылыми оқыту сол елдердің басшыларына ғылыми дәуірде тиімді бәсекелесуге мүмкіндік берді. Кейінгі талқылаулар «Екі мәдениет» тақырыбында Сноудың бастапқы назары британдық жүйелердің (оқу және әлеуметтік класс) және бәсекелес елдердің арасындағы айырмашылықтарын ұмытты. Сноуға 1962 жылы Ф. Р. Ливис Ричмонд лекциясында шабуыл жасады, оның тақырыбы «Екі мәдениет» болды, бұл «екі мәдениет дауы» деп аталды. Бұл Сноуға қарсы жеке шабуыл ретінде көрінсе де, Ливис қоғамдық пікірталастардың қалай жүзеге асырылатынына бағытталғанын мәлімдеді.
A good many times I have been present at gatherings of people who, by the standards of the traditional culture, are thought highly educated and who have with considerable gusto been expressing their incredulity at the illiteracy of scientists. Once or twice I have been provoked and have asked the company how many of them could describe the Second Law of Thermodynamics. The response was cold: it was also negative. Yet I was asking something which is about the scientific equivalent of: 'Have you read a work of Shakespeare's?' I now believe that if I had asked an even simpler question – such as, What do you mean by mass, or acceleration, which is the scientific equivalent of saying, 'Can you read?' – not more than one in ten of the highly educated would have felt that I was speaking the same language. So the great edifice of modern physics goes up, and the majority of the cleverest people in the western world have about as much insight into it as their Neolithic ancestors would have had. The satirists Flanders and Swann used the first part of this quotation as the basis for their short monologue and song, "First and Second Law". As delivered in 1959, Snow's Rede Lectures specifically condemned the British educational system, as having since the Victorian period over rewarded the humanities (especially Latin and Greek) at the expense of science education. He believed that in practice this deprived British elites (in politics, administration, and industry) of adequate preparation for managing the modern scientific world. By contrast, Snow said, German and American schools sought to prepare their citizens equally in the sciences and humanities, and better scientific teaching enabled those countries' rulers to compete more effectively in a scientific age. Later discussion of The Two Cultures tended to obscure Snow's initial focus on differences between British systems (of both schooling and social class) and those of competing countries. Snow was attacked by F. R. Leavis in his Richmond Lecture of 1962 whose subject was "The Two Cultures", something that has come to be referred to as "the two cultures controversy". Although it was seen as a personal attack against Snow, Leavis maintained that he was targeting how public debates worked.