Герберт Дингл: Физик, философ және ғылым тарихындағы даулар тұлғасы

Кіріспе

Ағылшын физигі және ғылым философы (1890–1978)

Герберт Дингл (2 тамыз 1890 – 4 қыркүйек 1978) – ағылшын физигі және ғылым философы, 1951 жылдан 1953 жылға дейін Корольдік астрономиялық қоғамның президенті болды. Ол Альберт Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясына қарсы шығуымен және осыған байланысты туындаған ұзақ даумен ең көп танылды.

Өмірбаян

Дингл Лондонда дүниеге келді, бірақ балалық шағының көп бөлігі Плимут қаласында өтті, ол әкесінің қайтысынан кейін сол жерге әкелінді және Плимут ғылым, өнер және техникалық мектептерінде білім алды. Ақшаның жетіспеуіне байланысты 14 жасында мектепті тастап, 11 жыл кеңседе қызметкер болып жұмыс істеді. 25 жасында Лондондағы Императорлық колледжге стипендиямен оқуға түсті және 1918 жылы бітірді. Сол жылы Дингл Элис Вестакоттқа үйленді, ол кейін ұл туды. Ол квакер болғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметтен босатылды. Физика кафедрасында демонстратор болып жұмыс істеді және спектроскопияны зерттеуге (өзінің ұстазы Альфред Фаулерден кейін), әсіресе астрономиядағы қолданылуына ден қойды. 1922 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі болып сайланды. Дингл 1927 жылы (Колвин-Бей) және 1932 жылы (Монреаль) британ үкіметінің күн тұтылуын зерттеу экспедицияларына қатысты, бірақ екеуі де жаңбырлы ауа-райының салдарынан ешқандай байқау жасай алмады. 1932 жылдың көп бөлігін Рокфеллер қорының стипендиаты ретінде Калифорния технология институтында өткізді. Сол жерде ол теориялық космолог Р.С. Толманмен танысып, релятивистік космологияны зерттеді. 1938 жылы Дингл Императорлық колледжде Табиғаттану философиясының профессоры болды, ал 1946 жылдан 1955 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Лондон университетінің колледжінде Ғылым тарихы мен философиясының профессоры қызметін атқарды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол сол мекеменің құрметті профессоры атағын алды. Дингл Британдық ғылым тарихы қоғамын құрушылардың бірі болды және 1955 жылдан 1957 жылға дейін оның президенті болып қызмет етті. Дингл "Қазіргі заманғы астрофизика" (1924) және "Спектрлік талдаудың практикалық қолданылуы" (1950) кітаптарының авторы. Ол сонымен қатар "Баршаға арналған салыстырмалылық" (1922) атты мақаласын және "Арнайы салыстырмалылық теориясы" (1940) атты монографиясын жазды. Динглдің ғылым тарихы мен философиясы бойынша лекцияларының жинағы 1954 жылы жарық көрді. Ол сонымен қатар ағылшын әдебиетіне қызығушылық танытып, 1949 жылы "Ғылым және әдеби сын" және 1974 жылы "Эмили Бронте ой-қиялы" кітаптарын жариялады.

Dingle was born in London, but spent his early years in Plymouth, where he was taken following the death of his father, and where he attended Plymouth Science, Art and Technical Schools. Due to lack of money, he left school at the age of 14 and found employment as a clerk, a job which he held for 11 years. At age 25 he won a scholarship to the Imperial College, London, from which he graduated in 1918. In that same year, Dingle married Alice Westacott who later gave birth to a son. As a Quaker, Dingle was exempt from military service during World War I. He took a position as a Demonstrator in the Physics Department, and devoted himself to the study of spectroscopy (following his mentor Alfred Fowler), especially its applications in astronomy. He was elected a Fellow of the Royal Astronomical Society in 1922. Dingle was a member of the British government eclipse expeditions of 1927 (Colwyn Bay) and 1932 (Montreal), both of which failed to make any observations due to overcast skies. He spent most of 1932 at the California Institute of Technology as a Rockefeller Foundation Scholar. There he met the theoretical cosmologist R. C. Tolman, and studied relativistic cosmology. Dingle became a professor of Natural Philosophy at Imperial College in 1938, and was a professor of History and Philosophy of Science at University College London from 1946 until his retirement in 1955. Thereafter he held the customary title of Professor Emeritus from that institution. He was one of the founders of the British Society for the History of Science, and served as President from 1955 to 1957. Dingle was the author of "Modern Astrophysics" (1924) and "Practical Applications of Spectrum Analysis" (1950). He also wrote the essay "Relativity for All" (1922) and the monograph The Special Theory of Relativity (1940). A collection of Dingle's lectures on the history and philosophy of science was published in 1954. He also took an interest in English literature, and published Science and Literary Criticism in 1949, and The Mind of Emily Brontë in 1974.

Даулар

Дингл екі маңызды ғылыми дауға қатысты. Олардың біріншісі 1930 жылдары болды және Динглдің Э. А. Милннің космологиялық моделін және Динглдің тым болжамдық және эмпирикалық деректерге негізделмеген теориялық әдістемесін сынауынан туындады. А. С. Эддингтон да Динглдің сынауына ұшырады, ал одан кейінгі пікірталасқа ақырында Ұлыбританиядағы барлық көрнекті астрофизиктер мен космологтар қатысты. Дингл өзінің қарсыластарын ғылыми әдістің "сатушылары" деп сипаттап, оларды "қазіргі заманғы Аристотельдер" деп атады, себебі олардың теориялары эмпиризмге емес, рационализмге негізделген деп сенді. Кейбір ғалымдар, әсіресе Виллем де Ситтер, Динглдің экстремалды риторикасын қолдамаса да, Милн, Эддингтон және басқалардың космологиялық модельдері тым болжамдық екенімен келісті. Дегенмен, қазіргі заманғы космологтардың көпшілігі Милннің гипотетикалық-дедуктивті әдісінің дұрыстығын қабылдады. Екінші дау 1950 жылдардың соңында Дингл зейнеткерлікке шыққаннан кейін басталды және арнайы салыстырмалылық теориясына қатысты. Бастапқыда Дингл, әйгілі егіздер парадоксының қалыпты түсінігіне қайшы, арнайы салыстырмалылық теориясы егіздердің теңсіз қартаюын болжамайды деді, олардың біреуі жоғары жылдамдықпен сапарға шығып, Жерге қайта оралады. Бірақ Дингл кейіннен өзінің проблеманы түсінуі қате екенін түсініп, мойындады. Содан кейін ол арнайы салыстырмалылық теориясы болжамдарында эмпирикалық тұрғыдан қате екенін дәлелдей бастады, бірақ тәжірибелік деректер оның бұл тұста қателескенін көрсетті. Ақырында, Дингл өзінің сынауын арнайы салыстырмалылық теориясы логикалық тұрғыдан дұрыс емес деп мәлімдеп, "А В-дан баяу жұмыс істейді және В А-дан баяу жұмыс істейді – бұл туралы ойлау үшін аса зейін керек емес, бұл мүмкін емес" деді. Сондықтан ол Лоренц түрлендіруінің белгілі өзара байланысы өзін-өзі жоққа шығарады деп мәлімдеді. Уитроу Динглдің некрологында түсіндіргендей, бұл дұрыс емес, себебі ол Динглдің қолданылған оқиға уақытының қатынастары инварианттар екендігі туралы қате болжамға негізделген. Бірақ Дингл барлық түсіндірмелерді қабылдамады. Бұл 1972 жылы жарық көрген "Ғылым тоғысқанда" атты кітабында Дингл "Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясының жалған екендігінің дәлелі келтірілді; және бүкіл ғылыми әлем оны елемеді, жасырды, жойды және оған жауап беруден басқа барлық жолдармен қарады" деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ: "Бұл теория іс жүзінде барлық физикалық тәжірибелердің негізі болғандықтан, егер ол жалған болса, қазіргі заманғы атомдық тәжірибелердің салдары өлшеусіз апатты болуы мүмкін" деп ескертті. Физикалық қауымдастықтың пікірінше, Динглдің арнайы салыстырмалылық теориясының логикалық дұрыстығына қарсылығы негіссіз. Макс Борнның айтуынша, "Динглдің қарсылықтары тек сыртқы пішінінде шатасу мен қателіктерден тұрады".

Dingle participated in two very public scientific controversies. The first of these took place during the 1930s and was triggered by Dingle's criticism of E. A. Milne's cosmological model and the associated theoretical methodology, which Dingle considered overly speculative and not based on empirical data. A. S. Eddington was another target of Dingle's criticism, and the ensuing debate eventually involved nearly every prominent astrophysicist and cosmologist in Britain. Dingle characterized his opponents as "traitors" to the scientific method, and called them "the modern Aristotelians" because he believed their theorizing was based on rationalism rather than empiricism. Some other scientists, notably Willem de Sitter, while not endorsing Dingle's more extreme rhetoric, nevertheless agreed with Dingle that the cosmological models of Milne, Eddington, and others were overly speculative. However, most modern cosmologists subsequently accepted the validity of the hypothetico deductive method of Milne. The second dispute began in the late 1950s, following Dingle's retirement and centered on the theory of special relativity. Initially Dingle argued that, contrary to the usual understanding of the famous twin paradox, special relativity did not predict unequal aging of twins, one of whom makes a high speed voyage and returns to Earth. However, Dingle then came to realize and acknowledge that his understanding of the problem had been mistaken. He then began to argue that special relativity was empirically wrong in its predictions, although experimental evidence showed he was mistaken about this. Ultimately, Dingle re focused his criticism to claim that special relativity was logically inconsistent, declaring that special relativity "unavoidably requires that A works more slowly than B and B more slowly than A — which it requires no super intelligence to see is impossible." Hence he asserted that the well known reciprocity of the Lorentz transformation is self evidently impossible. As Whitrow explained in his obituary for Dingle, this is not correct, as it rests on Dingle's mistaken assumption that the conflicting ratios of event times used by Dingle are invariants. but Dingle rejected all the explanations. This culminated in his 1972 book, Science at the Crossroads in which Dingle stated that "a proof that Einstein's special theory of relativity is false has been advanced; and ignored, evaded, suppressed and, indeed, treated in every possible way except that of answering it, by the whole scientific world." He also warned: "Since this theory is basic to practically all physical experiments, the consequences if it is false, modern atomic experiments being what they are, may be immeasurably calamitous." The consensus in the physics community is that Dingle's objections to the logical consistency of special relativity were unfounded. According to Max Born, "Dingle's objections are just a matter of superficial formulation and confusion."