Кіріспе

Есептеу машиналарын өндіруші

Америкалық арифмометр компаниясы – 1886 жылы Миссури штатының Сент-Луис қаласында Уильям С. Берроуз құрған, есептеу машиналарын шығарған американдық өндіріс орны.

Тарих

Берроуз 1855 жылы Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында дүниеге келді. 1881 жылы орта мектепті бітіріп, банкте жұмыс істегеннен кейін, денсаулығына байланысты оңтүстікке көшті. Берроуз Сент-Луис қаласында (Миссури штаты) Бойер машина жасау шеберханасында жұмыс істей бастады, құйма үлгілерін жасап, жаңа өнертабыстармен айналысты. Сол кезде ол арифметикалық есептерді шешуге арналған машина жасауды шешті. 1885 жылы толық пернетақтасы бар қосу және тізімдеу машинасына патент алғаннан кейін, 1886 жылдың 20 қаңтарында Берроуз Томас Меткалф, Ричард М. Скрагс және Уильям Р. Паймен бірге Америка арифмометрі компаниясын құрды. Жаңадан құрылған компания Сент-Луистегі Бойер машинасының ғимаратынан жұмыс істеуін жалғастырды. 1888 жылы Берроуз өзінің өнертабысына патент алды. Алғашқы үлгілер (1889) сенімсіз болды, бірақ ол көптеген сынақтардан өткен соң 1891 жылы түзетілген үлгілерді жасады. 1894 жылы «Берроуз тіркеуші бухгалтері» туралы мақалада: «Провиденс банктерінде жақында енгізілген тапқыр есептеу машинасы нәтижелерінде қатесіз және екі немесе үш белсенді кеңсе қызметкерінің жұмысын атқарады делінеді. Ауыр пластиналы шыны панельдермен қоршалған, оның арқылы механизмнің жұмыс істеуін көруге болады, машина 11 мен 15 дюймді алып, биіктігі тоғыз дюймды құрайды. Еңкейтілген пернетақтада 81 перне бар, әрқайсысы тоғыз пернеден тұратын тоғыз қатарға орналасқан. Басылымға түсірілген таспа арқылы басылады» делінген. («The Bankers' Magazine», тамыз, 1894 ж.). 1895 жылы сату 284 машинаға дейін өсті. Сол жылы Англияның Ноттингем қаласында «Берроуз» қосымша және тіркеу компаниясы құрылды. Үш жылдан кейін компанияның АҚШ-тан тыс алғашқы өндіріс орны да Ноттингемде құрылды. 1895 жыл компанияның алғашқы дивидендік төлемі жасалған жыл болды. Компания 100 жылдан астам үзіліссіз дивиденд төлеу тарихын сақтап келді. 1900 жылғы жарнамада «Берроуз тіркеуші бухгалтерлері» бес жыл бойы «Нью-Йорк қаласындағы ең ірі банктерде» қолданылғаны айтылған. Ұқсас жарнамада «Берроуз тіркеуші бухгалтері» «ірі де, шағын 5000-нан астам банкте қолданылады» делінген. Біраз уақыттан кейін Джозеф Бойер мен қазіргі президент және бас менеджер Эдмунд Г. Лангхорн арасында ішкі билік күресі туды. Жеңілгеннен кейін ол қызметкерлердің жартысын өзімен бірге Сент-Луисте орналасқан Universal Adding Machine компаниясына алып кетті. 1902 жылы машина жасау шеберханасының иесі Джозеф Бойер Америка арифмометрі компаниясының президенті болды. Сол кезде қаланың солтүстік шекарасында орналасқан бұл жер қазір шығыс және батыста Екінші және Үшінші даңғылдармен, солтүстік және оңтүстікте Берроуз және Амстердам даңғылдарымен шектеседі. Берроуз 1906 жылдың 5 қазанында оның 40 000 машинасы 30 000-нан астам компанияда қолданыста екенін және «сатылған барлық қосу машиналарының 90 пайызы Берроуз машинасы» екенін мәлімдеді. Берроуз 1906 жылы электрлі модельді де жарнамалады. Сол кезде Берроуз машиналарының бағасы модельге байланысты 300-ден 500 долларға дейін жететін. Берроуз 1907 жылы 50 000-шы машинасын жасады және 1907 жылы сатылған 13 300 машинасы «барлық басқа машиналардың барлық жылдардағы жиынтық сатылымынан» асып түсетінін мәлімдеді. 1908 жылы Берроуз 58 модель ұсынды, «әр бизнес саласы үшін біреуі жасалған». Көптеген модельдер бағаналардың саны, олар басылған қағаздың ені, бөлшектер, футтар мен дюймдер, фунттар мен унциялар және т.б. есептер үшін жасалған ба, жоқ па, сондай-ақ олардың есептегіштер мен екіге бөлінген пернетақталар сияқты ерекшеліктері бар ма, т.б. айырмашылықтарға ие болды. 1908 жылы Берроуз «Қолданылып жүрген он машинаның тоғызы Берроуз машинасы» екенін мәлімдеді. Сол жылы Берроуз Universal Adding Machine Co. компаниясын сатып алды, ол өнімдерін «қосу машинасына жазу машинасының шанағы» деп сипаттады. 1909 жылы Берроуз Пайк қосу машинасы компаниясын сатып алды және сол жылы Берроуз Пайк көрінетін қосу машиналарын сата бастады. 20 ғасырдың алғашқы онжылдығында Берроуз кілтті басқарушы калькуляторлармен де, бірнеше бәсекелес қосу тізімдеу машиналарымен де, соның ішінде Далтон, Пайк, Стандарт, Универсал және Уэльс компанияларымен де бәсекелесті. Берроузбен салыстырғанда, осы бәсекелестік машиналарында оператордың көз алдында басып шығаратын «көрінетін» принтерлер болды. Пайк, Универсал және Уэльс машиналары Берроуз өндірген машиналар сияқты толық пернетақтаға ие болды. Ал Далтон қосу машинасы және Стандарт қосу машинасы компаниясының он пернелі пернетақталары заманауирақ болды. 1910 жылы Берроуз 6 мен 17 бағандық кілттері бар 74 модель ұсынды және кейбір модельдерін бухгалтерлік машиналар ретінде жарнамалай бастады. 1911 жылы Берроуздың 175 доллардан 850 долларға дейін бағасы бар 78 моделі болды және Берроуз Пайк үлгісіне негізделген Берроуз 3-ші класты көрінетін қосу машиналарын ұсынды. Сондай-ақ 1911 жылы Берроуз Felt & Tarrant Comptometer сияқты көрінетін кілтті басқарушы калькуляторды ұсынды. 1912 жылы Берроуз калькуляторының бағасы 150 доллар болды. Felt & Tarrant Берроузды жақсы көрінетін жағдайлардың ұқсастығы үшін патенттік бұзушылыққа шағымданып сотқа берді, және Берроуз калькуляторының сыртқы түрін өзгертті. 1914 жылы, антимонополиялық сот ісінен кейін Берроуз бәсекелес компанияларды сатып алуға тыйым салынды. 1916 жылға қарай 17 бағандық кілттері бар, 615-715 долларға бағаланған 98 модель болды. 1928 жылы Берроуз 100 000 Берроуз Портатив машинасы сатылғанын мәлімдеді. 1935 жылы Берроуз 450 стандартты модель ұсынды. Машина коммерциялық сәттілікке жеткенімен, Берроуз 1898 жылы одан көп пайда көре алмады. Дегенмен, өлімінен бір жыл бұрын ол өзінің өнертабысы үшін Франклин институтының Джон Скотт медалін алды.