Кіріспе
ДНК-да мутация тудыратын фермент, белсенділік арқылы шақырылған цитидин деаминаза, сондай-ақ AICDA, AID және бір тізгілі ДНК цитозин деаминаза деп те аталады, ол 24 кДа фермент, ал адамдарда ол AICDA генімен кодталады. Ол цитозин негізін деаминациялау арқылы ДНК-да мутациялар жасайды, оны урацилге (тимин ретінде танылады) айналдырады. Басқаша айтқанда, ол C:G негіз жұбын U:G қате жұпқа айналдырады. Жасұның ДНК көшіру механизмі U-ны T ретінде таниды, сондықтан C:G T:A негіз жұбына айналады. В лимфоциттерінің қабықшалық орталығының даму кезінде AID әрекетінен кейін қатеге бейім ДНК жөндеуі басқа да мутация түрлерін тудырады, мысалы C:G-дан A:T-ға. AID APOBEC отбасының мүшесі. Лимфа түйіндеріндегі В жасушаларында AID антиденелердің әртүрлілігін тудыратын мутацияларды тудырады, бірақ дәл сол мутация процесі В жасушаларының лимфомасына алып келеді.
Activation induced cytidine deaminase, also known as AICDA, AID and single stranded DNA cytosine deaminase, is a 24 kDa enzyme which in humans is encoded by the AICDA gene. It creates mutations in DNA by deamination of cytosine base, which turns it into uracil (which is recognized as a thymine). In other words, it changes a C:G base pair into a U:G mismatch. The cell's DNA replication machinery recognizes the U as a T, and hence C:G is converted to a T:A base pair. During germinal center development of B lymphocytes, error prone DNA repair following AID action also generates other types of mutations, such as C:G to A:T. AID is a member of the APOBEC family. In B cells in the lymph nodes, AID causes mutations that produce antibody diversity, but that same mutation process leads to B cell lymphoma.
Механизм
АИҚ көп қадамды механизм арқылы ЖҚМ-ны бастауы мүмкін деп саналады. АИҚ мақсатты ДНК-дағы цитозиннің деаминациясын жүзеге асырады. Ыстық нүкте мотивтерінде орналасқан цитозиндер басымдықпен деаминацияланады (WRCY мотивтері, мұнда W = аденин немесе тимин, R = пурин, C = цитозин, Y = пиримидин немесе керісінше RGYW, G = гуанин). Соның нәтижесінде U:G (U=урацил) сәйкессіздігі бірнеше мүмкіндіктің біріне тап болады. U:G сәйкессіздігі көбейтіліп, екі қыз жасушасын құрайды, біреуі өзгермейді, ал екіншісі C => T транзициялық мутацияға ұшырайды. (U ДНК-дағы T-ға баламалы және көбейтілген кезде осылай қарастырылады). Урацилді урацил ДНК гликозилазасы (УНГ) алып тастауы мүмкін, нәтижесінде абазиялық орын пайда болады. Бұл абазиялық орын (немесе АП, апурин/апиримидиндік) ДНК полимераза эта сияқты транскрипциялық синтез ДНК полимеразасымен көшірілуі мүмкін, соның салдарынан A, G, C немесе T төрт нуклеотидтің кездейсоқ енуі мүмкін. Сонымен қатар, бұл абазиялық орын апурин эндонуклеазасы (АПЭ) арқылы дезоксирибоза фосфат тізбегінде үзіліс тудырып, кесіледі. Бұл үзіліс ДНК-ның қалыпқа келуіне немесе егер екі үзіліс пайда болса, әрбір талшықта біреуден екі талшықты үзіліс (DSB) пайда болуы мүмкін. Осы DSB-ның ауысу аймақтарында немесе Ig айнымалы аймақтарында пайда болуы тиісінше КЖЖ немесе ГК-ға әкелуі мүмкін деп есептеледі. U:G сәйкессіздігі ДНК сәйкессіздіктерін жөндеу (MMR) механизмі, атап айтқанда MutSα (альфа) кешені арқылы анықталуы мүмкін. MutSα – MSH2 және MSH6 гетеродимері. Бұл гетеродимер U:G ДНК сәйкессіздіктеріне сәйкес келетін ДНК тізбегіндегі бір негіздік бұрмалауларды анықтауға қабілетті. MMR ақуыздарының U:G сәйкессіздігін тануы ДНК-ның бір талшықты аймағын ашу үшін экзонуклеолитикалық белсенділік арқылы ДНК-ны өңдеуге және содан кейін бос орынды толтыру үшін қатеге бейім ДНК полимераза белсенділігіне әкелуі мүмкін. Бұл қатеге бейім полимеразалар ДНК-ның аралықтарында кездейсоқ қосымша мутацияларды енгізеді деп есептеледі. Бұл AT негіз жұптарында мутациялардың пайда болуына мүмкіндік береді. В-жасушаларындағы АИҚ белсенділігінің деңгейі АИҚ экспрессиясын модуляциялау арқылы қатаң түрде бақыланады. АИҚ-ты TCF3 (E47), HoxC4, Irf8 және Pax5 транскрипциялық факторлары ынталандырады, ал PRDM1 (Blimp1) және Id2 тежейді. Транскрипциядан кейінгі реттелу деңгейінде АИҚ экспрессиясы IL-10 цитокинімен бақыланатын шағын кодтамайтын микроРНК mir155 арқылы үндіріледі.
Клиникалық маңызы
Бұл гендегі ақаулар 2-типті гипер IgM синдромымен байланысты. Фолликулярлы лимфома сияқты кейбір гематологиялық қатерлі ісіктерде тұрақты AID экспрессиясы лимфомагенезбен байланысты.