Кіріспе

Хью Эдвард МакЭленни (Hugh Edward McElhenny, 31 желтоқсан 1928 – 17 маусым 2022) – 1952–1964 жылдары Сан-Франциско 49ers, Миннесота Викингс, Нью-Йорк Гиантс және Детройт Лайонс командаларында Ұлттық футбол лигасының (NFL) жартылай қорғаушысы болған американдық кәсіби футболшы. Ол жарылғыш, шешімді ойын стилімен және жылдамдығымен танымал болды, сондықтан оны көбінесе «Патша» және «Жылдам Хью» деп атады. Сан-Францисконың әйгілі «Миллион долларлық» шабуыл тобының мүшесі және франшизаның ең танымал ойыншыларының бірі МакЭленнидің 39 нөмірі «49ers» командасымен тоқтатылды. Ол «San Francisco 49ers» Даңқ залының мүшесі. МакЭленни 1948 жылы Комптон колледжіндегі өзге ойыншылардан ерекше көзге түсті. Кейін ол Вашингтон университетіне ауысып, «Вашингтон Хаскис» футбол командасының екі мәрте Тынық мұхиты жағалауы конференциясының фулбэкі атанды және бірнеше университет және конференция рекордтарын жаңартты. 1952 жылғы NFL драфтында «49ers» командасы оны тоғызыншы нөмірмен таңдады. Оның жан-жақтылығы лигада бірден көзге түсірді, алғашқы алты маусымында ол бес рет All-Pro құрамына енді. «49ers» сапында ол бес рет Pro Bowl-ға қатысты, ал «Викингс» командасымен бірге тағы бір Pro Bowl ойынына шақырылды. Ол «Гиантс» және «Лайонс» командаларындағы қысқа мерзімді өнер көрсеткеннен кейін карьерасын аяқтады. Жүгіруде, допты қабылдауда және соққыларды қайтаруда жақсы өнер көрсете білген МакЭленни карьерасын аяқтаған кезде NFL тарихындағы ең көп пайдалы ярд жинаған үшінші ойыншы болды. 1970 жылы Профутбол Даңқ залына, ал 1981 жылы Колледж футбол Даңқ залына енгізілді. Профутбол Даңқ залының мәліметінше, «Хью МакЭленни 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында кәсіби футболға сол сияқты Элвис Пресли рок-н-роллға болғандай әсер етті», бұл оның танымалдылығына және лақап атына сілтеме.

Ерте өмір

1928 жылғы 31 желтоқсанда дүниеге келген ол жоғары және төмен кедергілерден, сондай-ақ ұзындыққа секіруден мектеп рекордтарын жаңартты және 100 ярдты 9,8 секундта жүгірді. 1947 жылы Калифорния штатының чемпионатында ол екі кедергі және ұзындыққа секіруде жеңіске жетті.

Колледж мансабы

Мектепті бітіргеннен кейін ол Комптонның 1948 жылы жеңіліссіз футбол командасының құрамында Комптонның Жас колледжінде (қазіргі Эль Камино колледжінің Комптон орталығы) оқыды, ол Жас Роуз Боулл турнирінде жеңіске жеткен болатын. Сол жылы Мексика университетінде өткен ойында 105 ярдтық қайтарыммен тачдаун соқты. Футболдағы ең үздік ойыншылардың бірі саналған МакЭленниге жоғары баға берілді; Хейсман Трофи иегері Том Хармон "мұндай жылдамдық пен дене бітімінің үйлесімін ешқашан көрмегенін" айтты. 1950 жылы Вашингтон Хаскис футбол командасының фулбек ретінде ойнады, квартербек Дон Генрихпен бірге өте күшті шабуылдық дуэт құрды. Ол сол маусымда 1000-нан астам ярдқа жүгірді және 1977 жылға дейін осы көрсеткішті басып өткен соңғы Хаски ойыншысы болды. Вашингтон штатына қарсы өткен ойында 296 ярдқа жүгіріп, бес тачдаун соғып, мектеп рекордын жаңартты. 2016 жылға дейін 296 ярдтық көрсеткіш мектеп рекорды болып қала берді. Вашингтон штатының Кугарс командасына қарсы үш ойында 578 ярдқа (10.1 ярд орташа есеппен) жүгіріп, жеті тачдаун соғып, Хаскилерді екі рет Apple Cup турнирінде жеңіске жеткізді. МакЭленнидің Husky стадионындағы есімді ойындарының бірі – 1951 жылы USC-ге қарсы өткен ойындағы 100 ярдтық қайтарым болды. Келесі аптада Орегонға қарсы өткен ойында 63:6 есебімен жеңіске жетіп, 9 қосымша ұпайдың барлығын соқты. 1950 және 1951 жылдары All Pacific Coast Conference (PCC) құрамасының бірінші командасына кірді және 1951 жылы Associated Press (AP) All America құрамасына фулбек ретінде шақырылды. Жоғары сыныптан кейін аймақтық колледждердің жұлдыздар командасының құрамында ойнады. МакЭленни үш маусымның әрқайсысында команданың үздік жүгірген ойыншысы атанды және 16 мектеп рекордын орнатты, оның ішінде маусымдық (1,107) және мансаптық (2,499) жүгіру көрсеткіштері де бар. Кәсіпқой карьерасындағы алғашқы ойынында 40 ярдтық тачдаун соқты, бұл ойын команданың схемасы әлі жаттандырылмағандықтан, топыраққа салынған болатын. Маусымдағы ең ұзын жүгіру (89 ярд), ең ұзын қайтарым (94 ярд) және ең жоғары орташа жылдамдық (7.0 ярд) көрсеткіштерін тіркеді. Маусымның үздік жаңа ойыншысы деп бір ауыздан танылды. МакЭленни қабылдау ойындарында да өте жақсы өнер көрсетті, Y. A. Tittle-дың сүйікті мақсатына айналды. Бұрынғы "Bears" командасының қақпашысы Джонни Лужак МакЭленниді "ұзақ уақыттан бері көрген ең үздік қақпашы" деп атады. "Егер сіз МакЭленнидің ойынын көрсеңіз, - деді Вашингтон штатының жаттықтырушысы Джим Сазерленд, - оның артында көздері бар сияқты көрінеді. Оның қарсыласынан қашып кететінін көріп, таң қалдым, мұндай әрекетті 99 пайыз ойыншылар жасамайды. Бұл инстинкт емес, ол қарсыласын көзінің бұрышымен байқап алады". МакЭленни өзінің ойын стилін былай сипаттады: Допты алып жүргендегі мақсатым – қорқыныш еді, жарақат алудан емес, арт жағынан ұсталып, өзімді және командаластарымды ұялтудан қорқып жүретінмін. МакЭленни 1953 жылы тағы да Pro Bowl ойыншысы атанды, оның қақпалық әріптестері Титтл мен фулбек Джо Перриге қосылды. 1954 жылы жартылай қорғаушы Джон Генри Джонсонды қосып, 49ers өзінің әйгілі "Миллион долларлық бекфилдін" құрды, оның құрамында МакЭленни, Титтл, Перри және Джонсон болды. Команда чемпиондыққа үміттене бастаған, бірақ МакЭленни алтыншы ойында "Bears" командасына қарсы иығын жарақаттап, маусымын аяқтауға мәжбүр болды. МакЭленнисіз шабуыл нашарлады. Жарақат алғанға дейін ол лигада 515 ярдқа жүгіріп, орташа есеппен 8.0 ярд көрсеткен. AP-тің екінші командасының All Pro құрамына кірді және New York Daily News басылымының бірінші командасынан орын алды. 1955 жылы 49ers және МакЭленни үшін сәтсіз жыл болды, бірақ 1956 жылы ол статистикалық тұрғыдан ең өнімді маусымын өткізді, 916 ярдқа жүгіріп, сегіз тачдаун соқты. Үшінші рет Pro Bowl ойындарына шақырылды. Джон Генри Джонсон 1957 жылғы маусымға дейін сатылды, бұл "Миллион долларлық бекфилді" таратып жіберді. МакЭленни мен Титтл бастаған 49ers 1957 жылғы тұрақты маусымды Батыс конференциясының титулы үшін Детройт Лайонспен тең бөлісті. Батыс конференциясының тай-брейкерінде МакЭленни 14 рет 82 ярдқа жүгіріп, 96 ярдқа алты пас ұстап, тачдаун соқты, бірақ Арыстандар 1957 жылғы НФЛ чемпионатына өту үшін қайта оралу жеңісімен жеңіске жетті. Маусымнан кейін МакЭленни 1958 жылғы Pro Bowl ойындарына шақырылды және ойынның үздік ойыншысы атанды. 1958 жылы тағы бір Pro Bowl ойынынан кейін, келесі екі маусымдағы жарақаттар оның өнімділігіне кедергі келтірді. 49ers 32 жастағы МакЭленниді 1961 жылғы NFL кеңейту жобасының тізіміне енгізді.

Миннесота викингтері

МакЭленни 1961 жылы кеңейтілген таңдау арқылы жаңа құрылған «Викингтер» командасына қосылды. Маусым аяқталғаннан кейін ол алтыншы рет «Про Боулға» шақырылды. 1962 жылы «Викингтер» сапындағы екінші маусымында ол карьерасында алғаш рет есеп бере алмады. Содан кейін «Викингтер» МакЭленнимен жол ажырасуға тырысты, команда жастарға көбірек назар аудара бастады. Ол «Викингтермен» өткен уақытын «соқпаққа тірелген жол» деп сипаттады, себебі ол «олардың болашақ жоспарларына сай келмеді».

Нью-Йорк Джайнтс

Викингтер МакЭленниді 1963 жылдың шілдесінде Гиганттарға екі драфт таңдауы мен кейінірек аталатын ойыншыға саудалады. Бұл сауда оны екі маусым бұрын Гиганттарға өткен Титтлмен қайта біріктірді. Қайта қосылуға байланысты МакЭленни: «Жеңімпаз командада ойнау керемет» деді және ол жаңарып, ынтамен ойнады. 1964 жылы жаттығу лагерінде Нью-Йорк оны босатып жіберді.

Детройт Лайонс

Көп ұзамай МакЭленниді «Детройт Лайонс» командасы қабылдады, ол олар үшін сегіз ойында өнер көрсетіп, маусым аяқталған соң карьерасын аяқтады.

Мұра

МакЭленни 13 жылдық мансабында 11 375 ярд жалпы көлемде жүріп өтті және 11 000 ярдтан асып түскен үш ойыншының бірі ретінде зейнеткерлікке шықты. "49ers" командасында ойнағанда "Патша" деген лақап атымен танылды, себебі ол "NFL-дегі ең қауіпті жүгіруші" болды. "49ers" командасының квотербегі Фрэнки Альберт МакЭленниге киім ауыстыру бөлмесінде, оның жаңа ойыншы ретінде төртінші ойынынан кейін лақап ат берді, онда ол "Бears" командасына қарсы 96 ярдқа пантты қайтарып, тачдаун соқты. 1970 жылы ол Кәсіби футбол Даңқы залына сайланды, бұл құрметті өмірінің ең жарқын сәті деп атады. Оның 39 нөмірі бар жерсесі "49ers" командасымен зейнеткерлікке жіберілді, ал Даңқ залының мүшесі болғандықтан, 2009 жылы Сан-Франциско "49ers" Даңқ залының негізін қалаушы мүшесі ретінде автоматты түрде қабылданды. NFL Network 2007 жылы оны барлық уақыттағы ең шапшаң төртінші жүгіруші деп атады. МакЭленни 1963 жылы Вашингтон штатының спорттық Даңқ залына, ал 1981 жылы Колледж футбол Даңқ залына енгізілді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, оның 1950 жылы соққан 12 және 1951 жылы соққан 13 тачдаун бір маусымда Вашингтон ойыншысы үшін барлық уақыттағы ондыққа кіреді, ал оның мансабындағы 28 тачдаун оны мектеп тарихында алтыншы орынға шығарады. Бұл туралы кең таралған (бірақ көбінесе әзіл-қалжыңмен айтылатын) пікірге сәйкес, МакЭленни университетті қысып, "49ers" командасында ойнау үшін кеткен кезде жалақысын төмендеткен. Бұл толығымен жалған емес еді; барлық төлемдер, соның ішінде заңды төлемдер ескерілгенде, МакЭленни және оның әйелі Вашингтонда болғанда жылына 10 000 доллар алған, ал "49ers" командасында оның жаңа ойыншы жалақысы 7 000 долларға бағаланған. 1972 жылдың мамыр айында ол өзінің жоқ "Seattle Kings" клубының бас менеджері болып тағайындалды, ал келесі жылы франшиза президент Ричард Никсонның інісі Эдвард Никсонның қолдауын алды. Алайда, МакЭленнидің жоспарлары іске аспады, себебі "Seattle Seahawks" 1974 жылы құрылды. Өмірінің соңғы жылдары МакЭленниге Гийен-Барре синдромы деп аталатын сирек кездесетін жүйке ауруы диагнозы қойылды, ол оның өмірін қауіпке тікелей төндірді. Ол мойнынан төменгі жағын уақытша сал қалдырып, бір жыл бойы таяқпен жүруге мәжбүр болды.