Кіріспе
Американдық футболшы және жаттықтырушы (1911–2003)
Невролог
the neurologist
Сидни Гиллман (26 қазан 1911 – 3 қаңтар 2003) – американдық футболшы, жаттықтырушы және басшы. Гиллманның футбол алаңын кеңейтуге, қысқа пастарды жүргізудің орнына, қақпаға қарай терең пастар жіберуге ұмтылуы, футболды қазіргі заманғы ойынға айналдыруда шешуші роль атқарды. Ол 1983 жылы Профутбол Даңқы залына жаттықтырушы ретінде, ал 1989 жылы Колледж футбол Даңқы залына енгізілді. Гиллман 1931-1933 жылдары Огайо штаты университетінде футбол ойнады. Ол 1936 жылы екінші Америка футбол лигасының «Кливленд Рамс» командасында бір маусым кәсіби футболшы ретінде өнер көрсетті. 1938-1940 жылдары Огайо штатында көмекші жаттықтырушы қызметін атқарғаннан кейін, Гиллман 1944-1947 жылдары Майами университетінде, ал 1949-1954 жылдары Цинциннати университетінде бас жаттықтырушы болды, жалпы алғанда колледж футбол рекордтарында 81 жеңіс, 19 жеңіліс және 2 тең нәтижеге қол жеткізді. Содан кейін ол кәсіби футбол қатарына өтті, онда ол NFL-дің «Лос-Анджелес Рамс» (1955–1959), Америка футбол лигасының «Лос-Анджелес» және «Сан-Диего Чарджерс» (1960–1969) және NFL-дің «Хьюстон Ойлерс» (1973–1974) командаларын басқарды, Ұлттық футбол лигасы мен Америка футбол лигасынде 123 жеңіс, 104 жеңіліс және 7 тең нәтижеге ие болды. Гиллманның 1963 жылғы «Сан-Диего Чарджерс» командасы AFL чемпионатын жеңіп алды.
Ерте өмір, отбасы және білім
Сидни Гиллман Миннеаполис, Миннесота штатында еврей отбасында дүниеге келген. Ол Огайо мемлекеттік университетінде бас жаттықтырушы Сэм Виллеманмен бірге колледж футболы ойнады, бұл оның шабуыл стратегиясының негізін қалады. 1933 жылы ол команда капитаны және All Big Ten конференциясының үздік ойыншысы атанды. Огайо штатында оқыған кезінде Гиллман Zeta Beta Tau студенттік бауырластығының Nu бөлімінің мүшесі болды.
Мансап
Ол әрқашан ойынға қызығушылық танытып, кинотеатрдың билет сатушысы болып жұмыс істеген кезде, кинотеатр көрсеткен жаңалықтардан футбол бөлімдерін алып тастап, үйіне алып барып, сатып алған проекторында зерттейтін. Осы футбол ойындарын фильмге түсіруге деген құлшынысы Гиллманды ойынның бейнежазбаларын зерттеген алғашқы жаттықтырушы етті, қазір барлық жаттықтырушылар солай жасайды. Гиллман колледжді бітіргеннен кейін кәсіби футбол карьерасын жалғастыру мен жаттықтырушылыққа кіру арасында шешім қабылдады, «Бостон Редскинс» оған келісімшарт ұсынды, ал Виллеман оны «Батыс резерв университетінің» соңғы жаттықтырушысы ретінде жұмысқа алуды қалады. Оның «Чикаго Колледжінің Жұлдыздар Ойынына» қатысуы «Редскинс» командасының жаттығу лагеріне кешігіп келуіне себеп болды, және ол командаға іліге алмады. Ол 1936 жылы «Америка Футбол Лигасында» «Кливленд Рамс» командасы үшін бір жыл ойнады. Ол «Денисон университетінде» көмекші жаттықтырушы болды. Оның «Рамс» командасымен екінші маусымы, олар болашақ қорғаныс жұлдызы Энди Робустеллиді маусым арасында саудаға шығарды, апатқа ұшырады, себебі команда алғашқы он ойынның сегізін ұтып, жалпы есеп бойынша 4-8 көрсеткішті алды, бұл команда 1944 жылы Кливлендте болған кездегі бірінші жеңіліс болды. 1957 жылғы маусым Ван Броклин (маусымнан кейін «Филадельфияға» ауыстырылды) және қабылдаушы Эльрой Хирш үшін соңғы маусым болды, олардың екеуі де болашақ Футбол Даңқының мүшелері. Олли Матсонды «Кардиналдарға» көп ойыншымен сауда жасау жағдайды жақсартпады. Маусым орташа деңгейде аяқталды, себебі «Рамс» жылдың соңғы екі ойынын жеңіп, .500 көрсеткішпен аяқтады. 1958 жылғы маусымда «Рамс» дивизионда жеңіске ең жақын болды, «Балтимор Колтс» командасынан бір ойынға қалып қойды. 1959 жылғы маусымда «Рамс» жылды сегіз жеңіліспен аяқтады, бұл Гиллманның жұмыстан босатылуына әкелді. Содан кейін ол «Америка Футбол Лигасына» (АФЛ, 1960–1969) көшті, онда ол «Лос-Анджелес» және «Сан-Диего Чарджерс» командаларын бес Батыс дивизионының чемпионы және АФЛ-нің алғашқы алты жылында бір лига чемпионы атанды. Оның жаттықтырушылықтағы ең үлкен жетістігі, сол кездегі «Чарджерс» командасының көпшілік иесі Баррон Хилтонды Лос-Анджелесте жұмыс істеуге жоспарлаған АФЛ франшизасының бас жаттықтырушысы болуға көндіргеннен кейін болды. Команданың бас менеджері Фрэнк Лихи «Чарджерс» командасы құрылған маусымда ауырып қалғанда, Гиллман бас менеджер ретінде қосымша жауапкершілікті қабылдады. «Чарджерс» командасының алғашқы жаттықтырушысы ретінде Гиллман командаға өзінің мінезіне сай еріншектік берді. Оның АФЛ-нің қалыптасуына үлкен әсері болды. Гиллман – кәсіби маман, онымен бәсекелесу үшін оның әріптестері кәсіби тәсілдерді үйренуі керек еді. Олар үйренді, және АФЛ қазіргі заманғы кәсіби футболдың пайда болуына себепкер болды. «Сид Гиллман АФЛ-ге сапалылық әкелді», – деді «Оукленд Рейдерс» клубының бас менеджері, бас серіктесі Ал Дэвис оның бірінші «Чарджерс» командасында қызмет еткен адамы туралы. «Сидтің ұйымының мүшесі болу кәсіби футболдың жоғары дамыған ғылымдарының зертханасына барумен бірдей болды». Алайда, басқалары Гиллманды ойыншылардың сезіміне қарамастан, команданы үнемі қысымда ұстаған адам ретінде сипаттады, Дики Пост оны «диктатор» деп атады. Джон Хэдл «импульсивті» деп сипаттаған Гиллмен қорғаныстағы жұлдыздар Эрни Лэдд пен Эрл Фейсонмен дауласты. 1966 жылы Фейсон босатылған кезде Гиллман бұрынғы төрт рет АФЛ қорғаныс шебері «орташа деңгейге жетуі керек, тіпті одан да жоғары» деді. Хэдл бұл көшірулер 1960-шы жылдардың соңында «Чарджерс» командасының құлдырауының басталуының бір бөлігі болды деп мәлімдеді. Бір кезде футболшылардың қанша ақша табатыны туралы сұраққа Гиллман: «Кейбіреулері үшін футбол – кәсіп. Ал кейбіреулері үшін – хобби. Футбол мен үшін не білесіз бе? Ол – қан». Гиллманның бас жаттықтырушы ретіндегі кезеңінде «Чарджерс» 87–57–6 есебімен жеңіске жетіп, бес рет АФЛ Батыс дивизионының чемпионы атанды. 1960 және 1961 жылғы командалар квотербек ретінде Джек Кемппен, арқалық ретінде Пол Лоу және Кит Линкольнмен, ал қабылдаушы ретінде Лэнс Алвортпен бірге болды. Олар АФЛ Чемпионатында әр жолы «Хьюстон Ойлерс» командасына аз айырмамен жеңіліп қалды. Кемп пен Алворттың жарақаттануы олардың АФЛ-дегі жалғыз жеңіліс маусымын көрсетті, ал Кемптің құқықтарын жасыруға тырысқанда, «Буффало» оның құқықтарын сатып алып, 1963 жылдан бастап 1969 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін оны бастаушы квотербекке айналдырды. Джон Хэдл 1962 жылы квотербек ретінде дайындалды, бірақ 1963 жылғы маусымда 35 жастағы Тобин Роте негізгі стартер болды. Сол жылы, Ротеден MVP маусымы кезінде, олар «Бостон Патриотс» командасын 51–10 есебімен жеңіп, «Америка Футбол Лигасының» чемпионатында жеңіске жетті. Гиллман «Feast or Famine» атты ойын жоспарын жасады, ол бұрыннан көрілмеген қозғалысты пайдаланып, «Патриотс» командасының блицтерін жойды. Оның жоспары арқалық Кит Линкольнге 206 ярдқа жүгіруге мүмкіндік берді. Линкольннан басқа, Гиллманның 1960-шы жылдардағы командаларында мынадай көрнекті ойыншылар болды: қабылдаушы Лэнс Алворт; шабуылдағы қаптама Рон Микс; арқалық Пол Лоу; квотербек Джон Хэдл; және қорғаушылар Эрни Лэдд пен Эрл Фейсон (Алворт пен Микс – Даңқ залының мүшелері). Гиллман «Америка Футбол Лигасының» барлық 10 жылдық өмір сүруіне бас жаттықтырушы ретінде қызмет еткен екі жаттықтырушының бірі болды (екіншісі – Даңқ залының мүшесі Хэнк Страм, ол 1960 жылдан 1974 жылға дейін «Даллас Тексанс» және «Канзас-Сити Чифс» командаларын жаттықтырды). Гиллман 1963 жылы АФЛ және НФЛ чемпиондарының бір соңғы ойын өткізу туралы идеясымен НФЛ комиссары Пит Розэллге жүгінді. Маусымды бес жеңіліспен бастағаннан кейін Гиллман Питерсонды жұмыстан босатып, жаттықтырушылыққа өтті, осыдан кейін олар қалған ойындардың біреуін жеңді. 1974 жылы Гиллман Бум Филлипсті (1967–71 жылдардағы «Чарджерс» командасының қорғаныс координаторы) қорғаныс координаторы ретінде жұмысқа алды. 1974 жылғы команда ашылу күнінде жеңіске жеткеннен кейін бес ойынды қатарынан ұтылды. Маусымның ортасында Гиллман мен «Ойлерс» командасы «Канзас-Сити Чифс» командасынан қорғаныс шебері Керли Калпты және 1975 жылғы бірінші раундтың таңдауын алды (әр ойыншы «Дүниежүзілік Футбол Лигасына» өтуге қаупі бар еді). Содан кейін олар қатарынан төрт ойынды жеңіп, 5–5 көрсеткішке жетті, содан кейін жылдың соңғы төрт ойынында жеңіс пен жеңілісті кезектестірді, оның ішінде «Кливленд Браунс» командасымен жеңіске жетіп, маусымды 7–7 (.500) көрсеткішпен аяқтады, бұл төрт жылдан бері жеңіліссіз маусым болды. Маусымнан кейін ол UPI агенттігінен «Жылдың АФЛ жаттықтырушысы» сыйлығын алды, содан кейін бас менеджер лауазымына оралды, ал Филлипс бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Персонал мәселелері Гиллманның кетіп қалуына себепкер болды. Филлипс Гиллман қалағанда, оның жасаған әрекеттеріне соңғы бекіту құқығын беретін шартты қол қойды, бірақ Гиллман қалаға келмеген кезде Адамс пен Филлипс арасындағы кездесуде бұл шартты алып тастау туралы өтініш жасалды, және ол қабылданды. Кейін Адамстың қолдауымен Гиллманға жаттығуға қатысуға немесе құрама бөлмесіне кіруге тыйым салынды. Гиллман Адамсқа өзгерістер туралы шағымданып, Адамс Филлипстің жағына шыққанда, ол жұмыстан кетті, кейін «Мен команданы бақыладым. Мен таңдау, босату, сауда жасау құқығына ие болдым. Мен қажетті бақылауға ие болдым. Осыны [Гиллман] маған берді. Мен Сидке осыны қаладым деп айттым, ол жарайды деді. Бізде осы мәселе бойынша дау болған жоқ. Көрінеді, дау Будпен болды», – деді. «Уолтер Пейтон жүгіру көрсеткіштері бойынша жеңіске жеткенімен (1852 ярд), «Берс» командасы 9 ойынды жеңіп, 14 жылдан бері алғашқы рет плей-оффқа қатысты, бірақ дивизиондық раундта жеңіліске ұшырады. Алайда, Гиллман жыл соңында шабуылды ашу туралы идеялары қайтадан...
Through Gillman's tenure as head coach, the Chargers went 87–57–6 and won five AFL Western Division titles. The 1960 and 1961 teams wetr led by Jack Kemp at quarterback to go with Paul Lowe and Keith Lincoln as backs and Lance Alworth as star receiver. They narrowly lost each time in the AFL Championship Game to the Houston Oilers. Injuries to Kemp and Alworth saw the only losing season by the Chargers in their AFL tenure, and when Kemp was put on waivers to try and hide him, Buffalo bought his rights and made him their starting quarterback from 1963 until his retirement in 1969. John Hadl had been drafted in 1962 as quarterback, but the 1963 season would have 35 year old Tobin Rote as the primary starter. Thar year, under an MVP season from Rote, they captured the only league championship the franchise ever won by outscoring the Boston Patriots, 51–10, in the American Football League championship game in Balboa Stadium. Gillman crafted a game plan, "Feast or Famine", that used motion, then seldom seen, to negate the Patriots' blitzes. His plan freed running back Keith Lincoln to rush for 206 yards. In addition to Lincoln, on Gillman's teams through the '60s, were these notable players: wide receiver Lance Alworth; offensive tackle Ron Mix; running back Paul Lowe; quarterback John Hadl; and defensive linemen Ernie Ladd and Earl Faison (Alworth and Mix are Hall of Famers). Gillman was one of only two head coaches to hold that position for the entire 10 year existence of the American Football League (the other being fellow Hall of Fame coach Hank Stram, who coached the Dallas Texans and Kansas City Chiefs from 1960 through 1974). Gillman approached NFL Commissioner Pete Rozelle in 1963 with the idea of having the champions of the AFL and the NFL play a single final game, After a fifth straight loss to start the season, Gillman took over as coach by firing Peterson, which saw them win once the rest of the way. In 1974, Gillman hired Bum Phillips (the defensive coordinator for the 1967 71 Charger teams) to serve as defensive coordinator. The 1974 team won on opening day before going on a five game losing streak. Midway through the season, Gillman and the Oilers acquired defensive tackle Curley Culp and a first round draft choice in 1975 from the Kansas City Chiefs for John Matuszak (each player had threatened to jump to the World Football League). They then won four games in a row to get to 5–5 before trading wins and losses in the last four games of the year, which included a win over the Cleveland Browns to close the season at 7 7 (.500), their first non losing season in four years. He was awarded the AFC Coach of the Year by UPI after the season before electing to move back to the GM position while Phillips was promoted to head coach. The matter of who would do what for personnel proved to key in the eventual departure of Gillman. The contract that Phillips had signed with Gillman had a clause that gave him final approval of the moves that Phillips wanted to make, but this clause was asked to be removed by Phillips in a meeting between him and Adams when Gillman was out of town, which was accepted. Later, with the support of Adams, Phillips had Gillman barred from being able to attend practice or be in the locker room. Gillman appealed to Adams about the changes but resigned when Adams sided with Phillips, who was later quoted as stating "I had control of the team. I had the right to draft, waive, trade. I had the control I needed. That’s what [Gillman] gave me. I told Sid that’s what I wanted, and he said that was fine. We didn’t have any disagreement over that. Evidently, the disagreement was with Bud. “There was a whole lot of stories running around, I guess. Believe me, I’m telling you what happened. I worked for [Gillman] for six years, and I enjoyed it for six years. If he wanted to draft somebody that I didn’t want to draft, we wouldn’t have drafted him. I had no problem with knowing my responsibilities." The Bears, with Walter Payton leading the way in rushing yards (1,852), won 9 games and earned their first postseason appearance in 14 years, which ended in a loss in the Divisional Round. However, Gillman resigned after the year when his ideas about opening up the offense was rejected. For four months of 1978, Gillman was the coach of the football team at United States International University; one of the coaches he hired was Tom Walsh, who would coach the team when Gillman left in early 1979. Philadelphia Eagles coach Dick Vermeil hired Gillman in 1979 to take over an offense ranked 27th, 19th, and 18th the previous three seasons. In Gillman’s three years under Vermeil, the Eagles scored the 3rd most points in the NFL, won the 2nd most games, reached the playoffs all three seasons, and reached their first Super Bowl in 1980, with Vermeil stating that the appearance in the Super Bowl would not have happened without the "encylcopedia" knowledge of Gillman. He had retired after the 1980 season as “Physically and mentally drained" before returning in 1982. In July 1983, at age 71, Gillman came out of retirement after an offer from Bill Tatham, Sr. and Bill Tatham, Jr., owners of the United States Football League (USFL) expansion team the Oklahoma Outlaws. Gillman agreed to serve as director of operations and signed quarterback Doug Williams, who later led the Washington Redskins to victory in Super Bowl XXII. Although Gillman signed a roster of players to play for the Tulsa, Oklahoma based franchise, he was fired by Tatham six months later in a dispute over finances. Gillman then served as a consultant for the USFL's Los Angeles Express in 1984. He later did work for the Eagles in 1985 before serving as an unpaid consultant to the University of Pittsburgh football team (as coached by Mike Gottfried) in 1987. Even when he was out of coaching by 1991, Gillman was still at the helm of looking at tapes of game film, with a number of teams regularly sending him coaching tapes for him to view through multiple VCRs.
Коучинг ағашы
Қашаңдағы сандар – Гиллманның шәкірттерінің бас жаттықтырушы ретінде жеңіп алған 29 Супер Боул. Сан-Диего мемлекеттік университетінің жаттықтырушысы Дон Кориелл, Гиллман Сан-Диего Чарджерс командасын жаттықтырып жүргенде, өз командасын Гиллман жаттығуларын қалай өткізетінін көру үшін Чарджерс жаттығуларына әкелетін. Кориелл NFL-де жаттықтырушы болды, ал Гиллман стиліне ықпал еткен оның көмекшілерінің арасында Джо Гиббс, Эрни Зампез, Том Басс және Рас А. Молзан жаттықтырушылары болды. Сид Гиллманның жаттықтырушы ағашының кеңейтілген және толыққанды нұсқасын, оны кейбір жағдайларда орман деп те атауға болады, мына жерден табуға болады.
Құрмет пен марапаттар
Гиллман 1983 жылы Профутбол даңқы залына, ал 1989 жылы Колледж футбол даңқы залына енгізілді. 1990 жылы Оңтүстік Калифорния еврей спортшыларының даңқ залына енгізілді.
Жеке өмір және өлім
Гиллман мен әйелі Эстердің төрт баласы болды және 67 жыл (өліміне дейін) бірге өмір сүрді. 2003 жылдың 3 қаңтарында Гиллман 91 жасында ұйықтағанда көз жұмды. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Хиллсайд еске алу паркі зиратында жерленді.
AFL/NFL
Команда Жыл Маусым (Регулярлық) Маусым (Кейінгі)Жеңіс Жеңіліс Тең Ойын Жеңіс % Орын Жеңіс Жеңіліс Жеңіс % НәтижеLA1955 8 3 1 .727 1-ші (NFL Батыс конференциясы) 0 1 .000 Кливленд Браунсқа қарсы чемпионатта жеңілісLA1956 4 8 0 .333 5-ші (NFL Батыс конференциясы) LA1957 6 6 0 .500 4-ші (NFL Батыс конференциясы) LA1958 8 4 0 .667 2-ші (NFL Батыс конференциясы) LA1959 2 10 0 .200 6-шы (NFL Батыс конференциясы) LA Барлығы 28 31 1 .475 0 1 .000 LA Chargers1960 10 4 0 .714 1-ші (AFL Батыс бөлімі) 0 1 .000 Хьюстон Ойлерсқа қарсы чемпионатта жеңілісSD1961 12 2 0 .857 1-ші (AFL Батыс бөлімі) 0 1 .000 Хьюстон Ойлерсқа қарсы чемпионатта жеңілісSD1962 4 10 0 .286 4-ші (AFL Батыс бөлімі) SD1963 11 3 0 .786 1-ші (AFL Батыс бөлімі) 1 0 1.000 Бостон Патриотсты жеңіп, AFL чемпионатын ұттыSD1964 8 5 1 .615 1-ші (AFL Батыс бөлімі) 0 1 .000 Буффало Биллсқа қарсы чемпионатта жеңілісSD1965 9 2 3 .818 1-ші (AFL Батыс бөлімі) 0 1 .000 Буффало Биллсқа қарсы чемпионатта жеңілісSD1966 7 6 1 .538 3-ші (AFL Батыс бөлімі) SD1967 8 5 1 .615 3-ші (AFL Батыс бөлімі) SD1968 9 5 0 .643 3-ші (AFL Батыс бөлімі) SD1969 4 5 0 .444 3-ші (AFL Батыс бөлімі) SD1971 4 6 0 .440 3-ші (AFL Батыс бөлімі) LA/SD Барлығы 86 53 6 .619 1 4 .200 HOU1973 1 8 0 .111 4-ші (AFC Орталық бөлімі) HOU1974 7 7 0 .500 2-ші (AFC Орталық бөлімі) HOU Барлығы 8 15 0 .348 Барлығы (Кәсіби) 122 99 7 .552 1 5 .167