Кіріспе

Уилбур Чарльз "Вейб" Эвбанк (6 мамыр 1907 – 17 қараша 1998) – американдық кәсіби футбол жаттықтырушысы. Ол «Балтимор Колтс» командасын 1958 және 1959 жылдары NFL чемпионатына, ал «Нью-Йорк Джетс» командасын 1969 жылғы қаңтарда «Супер Боул III» жеңісіне жетектеді. Ол Ұлттық футбол лигасы (NFL) және Америка футбол лигасы (AFL) екеуінде де чемпионат жеңіп алған жалғыз жаттықтырушы. Индиана штатында өскен Эвбанк Огайодағы Майами университетінде оқыды, онда ол бейсбол, баскетбол және футбол командаларын штатының чемпионаттарына жетектеген көптеген спорт түрлерінің жұлдызы болды. Бітіргеннен кейін ол бірден жаттықтырушылық мансабын бастады, 1928-1943 жылдар аралығында Огайо штатының жоғары мектептерінде жұмыс істеді, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, қызмет етті. Әскери қызметте Эвбанк Чикагодан тыс жердегі «Ұлы көлдер» әскери-теңіз базасындағы футбол командасында Пол Браунның ассистенті болды. 1945 жылы запасқа шыққаннан кейін Эвбанк үш жыл бойы колледж спортында жаттықтырушы болып жұмыс істеді, содан кейін «Кливленд Браунс» командасының ассистенті ретінде Браунмен қайта қосылды, ол «All-America Football Conference» (AAFC) кәсіби командасы еді. «Браунс» AAFC чемпионатының төртеуінде де жеңіске жетті. Лига біріккен кезде олар NFL-ге қосылды және сол жылы чемпионатты жеңіп алды. Эвбанк 1953 жылғы маусымнан кейін «Браунс» командасынан кетіп, алғашқы маусымында күрескен жас NFL командасы «Колтс» командасының бас жаттықтырушысы болды. 1956 жылы Эвбанк Джонни Юнитас қақпашысын шақырды, ол тез жұлдызға айналды және 1958 жылы NFL чемпионатына кең қабылдаушы Раймонд Берри және фулбек Алан Амечеден тұратын қуатты шабуылды жетектеуге көмектесті. «Колтс» 1959 жылы да чемпион атанды, бірақ команданың өнері келесі үш маусымда төмендеді және Эвбанк 1962 жылғы маусымның соңғы ойынынан үш апта өткен соң жұмыстан босатылды. Ол көп ұзамай жаңадан құрылған AFL командасы «Джетс» командасымен келісім жасады. Алғашқы бірнеше жылы сәтті болмаса да, Эвбанк 1965 жылы Алабама қақпашысы Джо Наматпен келісімге келгеннен кейін «Джетс» командасын бәсекеге қабілетті етуге көмектесті. «Джетс» 1968 жылы AFL чемпионатын жеңіп алды, содан кейін NFL тарихындағы ең үлкен сенсациялардың бірінде «Супер Боул III» жеңімпазы атанды. Шамалы мінезді, бірақ қарапайым, әрі тиімді стратегияларды ұнататын жаттықтырушы Эвбанк 1973 жылғы маусымнан кейін зейнеткерлікке шығып, Огайо штатының Оксфорд қаласында қоныстанды. Ол 1998 жылы Профутбол Даңқы залына енгізілді және «Хейди ойынының» 30 жылдығында, 1998 жылғы 17 қарашада Оксфордта қайтыс болды.

Алғашқы жылдар

Индиана штатының Ричмонд қаласында туған Эвбанктің әкесі шағын қалада екі дүкені бар азық-түлік сатушы болған. Ол Мортон орта мектебінде оқыды және футбол командасында квотербек ретінде ойнады, бейсболда сыртқы ойыншы болды және баскетбол командасының құрамында болды. Жасөспірім шағында Эвбанк әкесімен бірге Огайо штатының Дейтон қаласына ерте футбол жұлдызы Джим Торп пен «Кантон Булдогс» командасының ойынын көруге барды. Эвбанк бойы шағын болғанмен – бойы 1 метр 83 сантиметр (2 метр) және салмағы ... – ол Майамидің ең жақсы спортшыларының бірі болды. Майамидің бейсбол командасы оның екінші курсында Огайо конференциясын жеңіп алды, ал жоғары сыныпта «Buckeye Атлетика Ассоциациясы» титулын иеленді.

Жаттықтырушылық мансап

1928 жылы Майамиді бітіргеннен кейін көп ұзамай Эвбанк өзінің алғашқы жаттықтырушылық қызметін Огайо штатының Ван Верт қаласындағы Ван Верт орта мектебінде бастады, онда футбол, баскетбол және бейсбол командаларын басқарды. Ол 1930 жылға дейін онда қалды, содан кейін Оксфордқа оралып, Майами университеті басқаратын McGuffey орта мектебінде футбол және баскетбол жаттықтырушысы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ 1946–1947 маусымда баскетбол командасының бас жаттықтырысы болды, Браун университетіндегі оның жалғыз маусымы. Эвбанктың келесі жұмысы 1947 және 1948 маусымдарында Вашингтон университетінің бас футбол жаттықтырысы болды. Эвбанк Браунс командасының шабуыл сызығын бақылау үшін шақырылды, өйткені арқадағы жаттықтырушы Джон Брикелс Майами университетінде жұмыс істеуге кетті, ал шабуыл шебінің жаттықтырушысы Билл Эдвардс Вандербильт университетінің бас жаттықтырысы болды. Браунс 1951 және 1953 жылдар аралығында әр жыл сайын NFL чемпионатына өтті, бірақ бір рет «Рамс» командасына және екі рет «Детройт Лайонс» командасына есе жіберді.

Балтимор колтлары

Эвбанк өзінің алғашқы кәсіби бас бапкерлік жұмысын 1954 жылдың басында NFL-дің «Балтимор Колтс» командасында бастады, бұл команда өткен жылы құрылған болатын. Бұл Эвбанк үшін маңызды қадам болғанымен, Браун оны жұмысқа алудан бас тартуға кеңес берді және оның сәтті бола алмайтынын айтты. Эвбанк жұмысты қабылдағаннан кейін Браун оны «Браунс» командасының драфтталатын ойыншылары туралы ақпаратты «Колтс» командасына бергені үшін айыптады. Браун 1954 жылғы драфтқа дейін Эвбанктың «Браунс» командасында қалуын талап етті, және NFL комиссары Берт Белл оған келісті. Драфт кезінде Эвбанк Браунға ұнайтын ойыншылардың тізімін, соның ішінде ұзақ және сәтті мансапқа жеткен Реймонд Берридің есімін Балтиморлық спорт жазушысы Джон Стэдман арқылы «Колтс» командасына жіберген деген күдік туды. Эвбанктың бас бапкер ретінде алғашқы жылдары команда күреске тап болды, 1954 жылы 3–9, ал 1955 жылы 5–6–1 нәтижелер көрсетті. Алайда, 1956 жылы команда «Питтсбург Стийлерс» командасынан шығарылған квотербек Джонни Юнитаспен келісім жасады. «Колтс» командасы 1956 жылғы маусымды 3–3 есебімен бастады, және Эвбанктің жұмыстан босатылуы туралы талаптар күшейді – өткен жылғы жағдай қайталанды. Бірақ келесі жылы команда жақсарып, 7–5 есебін көрсетті, бірақ NFL-дің Батыс дивизионында «Сан-Франциско 49ers» және «Детройт Лайонс» командаларынан кейін үшінші орынға ғана қол жеткізді. 1958 жылы команда одан да жақсы өнер көрсетіп, 9–3 есебімен Батыс дивизионында жеңіске жетті және «Нью-Йорк Джайентс» командасына қарсы NFL чемпионатында өнер көрсетуге мүмкіндік алды. Юнитас, Берри және Амече бастаған команда ойынды 23–17 есебімен, қосымша уақытта жеңіске жеткізді. «Ең ұлы ойын» деп аталған чемпионатты көптеген көрермендер телеарнадан тамашалады, бұл кәсіби футболдың АҚШ-тағы ең танымал спорт түрлерінің біріне айналуына көмектесті. Маусымнан кейін Эвбанк Associated Press және United Press International ұйымдарының таңдауы бойынша жылдың жаттықтырушысы атанды. Алайда, келесі жылдары команданың көрсеткіштері төмендеді, және 1962 жылы 7–7 есебін көрсеткеннен кейін Розенблум үш аптадан кейін Эвбанкті жұмыстан босатты. Оның орнына бұрынғы ойыншы, 33 жастағы «Лайонс» командасының көмекші жаттықтырушысы Дон Шула келді. Өзінің автобиографиясында, ол бір бөлігін Уиб Эвбанкқа арнады, атақты футболшы Арт Донован өзінің бұрынғы жаттықтырушысы туралы былай деді: «Уиб және Джо Томас келгенде, жылдамдыққа және ойыншылардың қарсыластың тактикасын оқу қабілетіне негізделген қорғаныс жүйесін енгізді – сол кезде мен бақытқа толы болдым. Уиб Эвбанк Артур Дж. Донованды футбол тарихындағы ең үздік ойыншылардың қатарына қосты. Мен оны осы үшін жақсы көремін, және әрқашан жақсы көретін боламын. Шындығында айтсам, Уиб Эвбанк менің өмірімдегі ең маңызды, ең қымбат адам болды және болып қала береді. Осыны айтқаннан кейін, Уибтің ашушаң, ұзақ бойға созылатын наразылықтарын ұстайтын, мен маңызсыз деп санайтын ойынның ерекшеліктеріне тым көп көңіл бөлген, өзін Құдайдан да ақылды санаған, ал іштей жаман адам болғанын да айта аламын». Эвбанк «Колтс» командасының тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен бас бапкер болып қалды (112 ойын), оның рекордын үш онжылдықтан кейін Тед Марчиброда жаңартты.

Нью-Йорк Джетс

Сони Верблин бастаған бес адамнан тұратын синдикат 1963 жылы банкроттық рәсімдер аясында, NFL-дің бәсекелесі – Америка футбол лигасының (AFL) «Нью-Йорк Титанс» франшизасын сатып алды. Ұзақ өтпей команда өз атын «Нью-Йорк Джетс» деп өзгертті және сәуір айында Эвбанкті бас бапкер және бас менеджер ретінде жұмысқа алды. Эвбанк алғашқы үш жылында жеңіске жетпеген команданы қабылдады және болашақ бас бапкерлер Чак Нокс, Уолт Майклс және Клайв Раш сияқты жаттықтырушылар құрамын жасады. Жұмысқа орналасқан кезде Эвбанк Балтиморда табысқа жету үшін бес жылдық жоспары бар екенін айтты және «Біз бес жылда мұнда жеңімпаз құра алмайтынымызды түсінбеймін» деді. «Джетс» командасы Эвбанк басшылығымен алғашқы үш ойында жеңіске жетсе де, оның алғашқы жылдары сәтсіз болды. Команда, сондай-ақ, Нью-Йорк спорт командалары арасындағы екінші деңгейлі статусынан туындаған көптеген логистикалық мәселелермен күресуге мәжбүр болды. «Джетс» 1963 жылғы маусымнан кейін Манхэттендегі «Поло Граундс» стадионынан Куинстегі жаңа «Ши» стадионына көшті, бірақ оны бейсболдың «Нью-Йорк Метс» командасымен бөлісті. Стадионның табиғи шөбіне зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылық туындағандықтан, «Метс» командасы «Джетс» командасына «Ши» стадионында жаттығулар өткізуге рұқсат бермеді, нәтижесінде команда Райкерс аралы түрме кешенінде жаттығулар өткізуге мәжбүр болды. «Джетс» үш маусым қатарынан (1963–1965) 5–8–1 есебін көрсетті. Эвбанктің алғашқы жылдарындағы алаңдағы жетістіктер шектеулі болғанына қарамастан, «Джетс» жеңімпаз команданың бөліктерін жинауға кірісті. 1964 жылы олар Огайо штатынан шыққан үздік қақпашысы Мэтт Снелл үшін «Нью-Йорк Джайентс» командасынан басым түсті. Қорғаушы Ларри Грантэм тұрақты «All-Pro» таңдауына ие болды, ал қорғаушы Дайнард Полсон 1964 жылы 12 рет допты ұстап алды, бұл командалық рекорд болып қала береді. 1965 жылы «Джетс» командасы «Алабама» клубының бас бапкері Бэр Брайанттың шақыруымен Джо Наматпен келісімшарт жасасты. Сент-Луис «Кардиналс» командасы Наматты NFL драфтында он екінші нөмірмен таңдады, бірақ Намат кейіннен «Джетс» командасын таңдағанын айтты, өйткені ол Эвбанкпен жақсы қарым-қатынаста болды және «Колтс» командасында Юнитасты қалай дамытқанына қатты әсерленді. Намат тез арада «Джетс» командасының жұлдызына айналды. Команда 1966 жылы 6–6–2 және 1967 жылы 8–5–1 көрсеткіштеріне жетті, ол кезде Намат бір маусымда 4000-нан астам ярдқа лақтыратын алғашқы ойыншы болды. 1968 жылы Эвбанктің командасы AFL-дің үздік командаларының біріне айналды. Барлық негізгі ойыншылар өткен жылдан оралды, ал «Джетс» «Хьюстон Ойлерс» командасынан «All-Pro» қорғаушысы Боб Таламиниді шақырды. «Джетс» 3–2 есебімен бастады, бірақ тоғыз ойынның сегізін жеңіп, тұрақты маусымды 11–3 есебімен аяқтады және AFL Шығыс дивизионын төрт ойынмен жеңіп алды. 1968 жылы «Джетс» командасының жеңілістерінің бірі қараша айының ортасында «Оукленд Рейдерс» командасына қарсы өткен ойын болды, ол кейіннен «Хейди ойыны» деп аталды. Джим Тернер «Джетс» командасына 32–29 есебімен басымдық бергеннен кейін, ойынға бір минуттан аз уақыт қалғанда, NBC ойыннан балалар фильмі «Хейди» бағдарламасын көрсетуге кетіп қалды. «Рейдерс» командасы ойынды жеңіп, соңғы 42 секундта екі гол соқты. Эвбанктің әйелі Люси киім ауыстыратын бөлмеге қоңырау шалып, жеңісімен құттықтады, бірақ команданың жеңілгенін біліп қалды. 1968 жылы дивизионында бірінші орын алған «Джетс» командасы AFL чемпиондары және AFL Батыс дивизионының жеңімпаздары «Рейдерс» командасымен реванш матчын өткізді. Намат үш тачдаун жіберді, нәтижесінде «Джетс» 27–23 есебімен жеңіске жетіп, үшінші әлем чемпионатының ойындарына, AFL және NFL жеңімпаздары арасындағы матчқа, қазір «Супербоул III» деп аталатын матчқа жолдама алды. «Джетс» командасы «Колтс» командасынан 19 ұпайға кем болды, олар Дон Шула бас бапкер ретінде Эвбанктің кетуінен кейін және Юнитас квотербек ретінде қызмет көрсеткеннен кейін табысқа жетуді жалғастырды, бірақ 1968 жылғы маусымда Эрл Морралл Юнитастың ауырған терісінің салдарынан стартер ретінде ойнады және Морралл сол жылы лиганың ең құнды ойыншысы атағын жеңіп алды. Дегенмен, Намат ойын алдында «Джетс» командасының жеңіске жететініне кепілдік берді, бұл Эвбанкті ренжітті. Эвбанк «Колтс» командасының жеңіске жетуіне үміттенді, өйткені бұл оларды жайқалыпты етеді, және ол «Джетс» командасының мүмкіндіктері туралы мақтанып, оларды ашуландырмағысы келмеді. Эвбанк пен «Джетс» командасы «Колтс» командасына қарсы әдеттегідей емес ойын ойнатты, өйткені жұлдызды қанатты Дон Мейнард жамбас сүйегінің жарақаттануын емдеп жатты. Сонымен қатар фильмде «Джетс» командасы «Колтс» командасының қорғаныста дарынды, өте болжамды екенін байқады. Олар бір рет жақтап шақырылған қорғаныстан ауыспады. Сондықтан Намат «Колтс» командасының қорғанысын қарап, шабуылдағы ойынды шақырудың орнына, шабуыл сызығында ойнаған ойынды шақырды. Бұл тактика «Колтс» командасына қарсы жұмыс істеді, ал «Джетс» командасы Снеллдің жүгіруіне және Наматтың қысқа пас беру қабілетіне сүйене отырып, ойынның төртінші ширегіне дейін 16–0 есебімен көшбасшылықты сақтап қалды. Снелл 30 қадаммен 121 ярд жүгірді. «Джетс» командасының қорғанысы, сондай-ақ, команданың 15–1 тұрақты және плей-офф маусымында 460 ұпай жинаған «Колтс» командасының шабуылын тоқтатты. «Нью-Йорк» командасы Эрл Морралл тастаған үш және Юнитас тастаған бір допты ұстап алды, ол ойынның екінші жартысында алаңға шықты. «Джетс» командасы 16–7 есебімен жеңіске жетті, Эвбанктің «Колтс» командасының көптеген ойыншыларымен және стратегияларымен таныс болуына байланысты. «Джетс» командасы 1969 жылы 10–4 есебін көрсетті, бірақ «Канзас-Сити Чифс» командасына қарсы дивизионаралық плей-оффта жеңіліске ұшырады. Эвбанк маусымнан кейін AFL-дің жыл бапкері атанды, бірақ команда келесі төрт жылдың ешқайсысында жеңіске жетпеді. 1972 жылдың желтоқсанында Эвбанк 1973 жылғы маусымнан кейін бас бапкерліктен кетпекші екенін хабарлады, өйткені ол әйелімен көбірек уақыт өткізгісі келді. Алайда ол бас менеджерлігін жалғастырды және команда вице-президенті болып тағайындалды. 1973 жылғы «Джетс» маусымы Пол Зиммерманның «Weeb Ewbank’s Last Season» кітабының тақырыбы болды. Команда 1974 жылы алғашқы сегіз ойынының жетісінде жеңіліске ұшырағаннан кейін Эвбанк вице-президент және бас менеджерліктен кетті. 1975 жылы ол «Колумбия университетінде» квотербектерді баптап беруге келісті.

Кейінгі өмірі мен атақтары

Евбанк зейнетке шыққаннан кейін Оксфордқа оралды және 1977 жылы «Футбол ұлылары» атты кітап жазды. 1978 жылы ол Кәсіби футбол даңқы залына енгізілді, бірақ сол жылы жаттықтырушылықтан кеткеніне қуанғанын айтты. Оның сөзіне қарағанда, НФЛ-дің кеңеюімен таланттар сиреп, жақсы команда құру қиын болды. «Вейб тартымды емес стильді ең керемет жетістіктерге жетуге қабілеттілікпен үйлестірді», - деді 1998 жылы бұрынғы NFL комиссары Пол Таглиабу. «Ол кәсіби футболдың ең қарқынды өскен кезеңінде екі легендарлы команданы басқарды. Бірақ ол көшбасшылықты қаламай, ойыншылардың еңбегін бағалауды жөн көрді». 1970 жылы Эвбанк AFL-дің барлық уақыттағы командасының бас бапкері болып таңдалды. Кәсіби футбол даңқы залынан басқа, ол 1969 жылы Майами университетінің спорт даңқы залына, 1974 жылы Индиана футбол даңқы залына және 1999 жылы Талаванда мектеп округінің спорт даңқы залына енгізілді. Сондай-ақ ол 1987 жылы Уолтер Кэмптың Ең көрнекті американдық сыйлығын жеңіп алды және 2010 жылы «Джетс» клубының құрмет залына қосылды. Эвбанк 1968 жылы «Джетс» командасының АФЛ чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін жамбасын шығарып алды және кейінгі жылдары денсаулығына қатысты басқа да мәселелер болды. Ол әйелі Люсимен үш қызын өрбіткен: Луанна, Нэнси және Ян.

AFL/NFL

Команда Жыл Регулярлық Маусым Плей-оффЖеңісЖеңілісТең %ОрынЖеңісЖеңіліс%НәтижеBAL1954390.250 6-шы NFL Батыс – – – –BAL1955561.455 4-ші NFL Батыс – – – –BAL1956570.417 4-ші NFL Батыс – – – –BAL1957750.583 3-ші NFL Батыс – – – –BAL1958930.750 1-ші NFL Батыс 1 0 1.000 NFL Чемпионаты Нью-Йорк Гиантс-ты жеңдіBAL1959930.750 1-ші NFL Батыс 1 0 1.000 NFL Чемпионаты Нью-Йорк Гиантс-ты жеңдіBAL1960660.500 4-ші NFL Батыс – – – –BAL1961860.571 3-ші (тең) NFL Батыс – – – –BAL1962770.500 4-ші NFL Батыс – – – –BAL Барлығы59521.532 201.000NYJ1963581.385 4-ші AFL Шығыс – – – –NYJ1964581.385 3-ші AFL Шығыс – – – –NYJ1965581.385 2-ші AFL Шығыс – – – –NYJ1966662.500 3-ші AFL Шығыс – – – –NYJ1967851.615 2-ші AFL Шығыс – – – –NYJ19681130.786 1-ші AFL Шығыс 2 0 1.000 Super Bowl III чемпионыNYJ19691040.714 1-ші AFL Шығыс 0 1 .000 Interdivisional плей-оффта Канзас-Сити Чифс-ке жеңілдіNYJ19704100.286 3-ші AFC Шығыс – – – –NYJ1971680.429 3-ші AFC Шығыс – – – –NYJ1972770.500 2-ші AFC Шығыс – – – –NYJ19734100.286 4-ші AFC Шығыс – – – –NYJ Барлығы71776.480 2 1 .667 Барлығы1301297.502 4 1 .800 Дереккөз: Pro Football Reference