Кіріспе
1945 жылы Солтүстік-Шығыс Қытайға Кеңес Одағының басып кіруі
Маньчжукооны эвакуациялау 1945 жылғы тамыздағы кең Маньчжурия стратегиялық шабуыл операциясының аясында совет Қызыл Армиясының жапондық марионеттік мемлекеті Маньчжукооны басып алу кезінде жүзеге асты. Кеңес әскері 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысында Жапония басып алған жерлерді қайтарып алды және Маньчжурияның өнеркәсіптік инфрақұрылымын жойды. Бұл Чан Кайшидің әскерлерін Қытайдың маңызды аймағынан айырды, ал Мао Цзэдунның Сегізінші армиясына Солтүстік-Шығыс Қытайда базалар құруға мүмкіндік берді.
Квантун әскерінің күші
1945 жылдың 10 тамызында 17-ші жапон майданының (Кореяда) және Бесінші әуе армиясы Квантун армиясының бағынысына көшті. Осы кезде жапондық Квантун армиясының құрамында шамамен 750 000 офицер мен сарбаз болды. Армияда 1155 танк және өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы, 1800 әскери ұшақ, сондай-ақ 30 әскери кеме мен канонерлік қайықтар болды. Маньчжурия, Ішкі Моңғолия және Кореядағы жапон күштерінің жалпы саны бір миллионнан астам офицер мен сарбазды құрады.
Кеңестердiң Маньчжуко мен Кореядағы әскери операциялары
Совет армиясы жапондықтардан 1,7 есе көп жаяу әскерге, 4,5 есе көп бронетехникаға және 2,8 есе көп авиацияға ие болды. Теңіз майданында, Жапониядан айырмашылығы, совет теңіз күштерінде ұшақ тасымалдағыштар мен линкорлар болған жоқ. Дегенмен, осы кемелер Корея шығанағында немесе Жапон теңізінде пайда болуының ықтималдығы төмен болды, себебі совет әуе үстемдігі толық болды. 1931 жылдан бері Маньчжурияда орналасқан жапондық Квантун армиясы советтік шабуылмен алғаш рет кездесті. 1945 жылы бұл армия 713 000 адамнан тұрды, олардың шамамен жартысы жасөспірімдер мен қарттар еді, өйткені тәжірибелі әскерлер бұрыннан Қытай мен Тынық мұхитында одақтас күштермен күресуге жіберілген. Ал советтер Еуропадағы соғыстағы тәжірибесіне сүйене отырып, белгілі бір жер бедері мен жау қорғанысына қарсы тиімді формацияларын таңдады. Жапон әскерлерінде отын жетіспеді, нәтижесінде, содан кейінгі шайқаста 900-ден астам ұшақтан ешқайсысы ұша алмады, ал 600 жапондық танкты совет әскері тіпті қолдануға үлкермей тұтқынға алды. 1945 жылдың 9 тамызында совет армиясы Сунгари шабуылын бастады. Амур флотилиясы екінші Қиыр Шығыс майданының әскерлеріне жапондық Квантун армиясын талқандауға көмектесті. Амур және Уссури өзендерін Амур флотилиясының көмегімен кесіп өткеннен кейін екі совет армиясының әскерлері мен жаяу әскер корпусы екі өзен арқылы көпір басын басып алды. Жапон армиясы Қызыл Армияны тоқтату үшін түрлі далалық артиллерияны қолданды, бірақ майдан шебінде оқ-дәрі жетіспеді және советтік Алыс Шығыс пен Монғолиядан Маньчжурия мен Мэнцзянға ағылып келген советтік жаяу әскері мен бронетехникасына қарсы маңызды нәтижелерге қол жеткізе алмады. Сол уақытта, канонерлік қайықтардың қолдауымен совет десанттары Фуюаньға кірді және қаланы тез басып алды. Амур флотилиясының өзендік канонерлік қайықтарының бірінші бригадасы кеме қатынасы арналарын тазартып, Сунгари өзенінің сағасына кіріп, артиллерия оғымен қоныс аударған әскерлерді қолдады. 10 тамызда совет әскерлері Сунгари бекініс ауданын және Тунцзян қорғаныс орталығын басып алды. Осы жерде "Сунь Яцень" канонерлік қайығының экипажы ерекше көзге түсті. Совет әскерлері Фуцин бекініс ауданын басып алған кезде, бронетехникалық ұшырулар жасағымен бірлесіп әрекет еткен канонерлік қайық бес тұрақты орналасуды, оқ-дәрі қоймасын және дәл артиллериямен жабдықталған алты миномет батареясын жойды. Сол уақытта "Сунь Яцень" десанттық топтарды өзен арқылы жеткізіп, олардың құрлықтағы операцияларын артиллерия оғымен қолдады. 18 тамызда 15-ші армия әскерлері Суньу бекініс ауданын және Суньу қаласын басып алды, 20 000 жапондық офицер мен сарбазды тұтқынға алды. 19 тамызда советтік жер әскерлері мен Амур флотилиясының теңізшілері Сансиндуйды басып алды. 20 тамызда Харбинде, совет десанттары ұрыс қимылынан кейін, бірінші және екінші Амур флотилиясы бригадалары Жапонияның Сунгари флотилиясының капитуляциясын қабылдады. Совет әуе күштері толыққанды үстемдік құрды. Бірде Қызыл Армияның 17 IAP-тің пилоты Мирошниченко P-63 Кингкобра ұшағымен Трансбайкал майданында Монғолиядан Ki-43 немесе Ki-27 истребителін атып түсірді. Егер жапондық әскер ұшақтары әуеайлақтардан ұшып шығуға тырысса, советтік истребительдер оларды бірден атып түсірді. 900 ұшақтан тұратын флоттың бірде-бір ұшағы совет әуе күштері мен совет әскери-әуе қызметінің авиаторларының жапондық жер базалары мен Маньчжурия және Корея жағалауларындағы порттарға жасаған шабуылдарынан кейін жанармай тапшылығынан ұша алмады. Тек кейбір бөлімшелер, мысалы, 5-ші әуе армиясының 90-шы әуе полкі (Хэбэйде, Солтүстік Қытайда орналасқан), Кавасаки Ki-48-мен жабдықталған, Маньчжурияда Қызыл Армиямен күресуге арналған Солтүстік Қытайдағы бірнеше жапондық әуе бөлімшелерінің бірі болды, бірақ басқалары дайындалу барысында алға жылжыды. Әуе бөлімшесі 1945 жылдың 14 тамызында совет әскеріне қарсы 20 рет ұшып шықты. Әскери-десанттық жасақтардың құрамына әскери кемелердің экипаждары мен Тынық мұхиты флотының жағалаулық бөлімшелері кірді. 25 тамызда Владивосток маңындағы Суходол әуежайынан бес сағат ұшып шыққан 17 ГСТ гидроұшағы Тынық мұхит теңізшілері құрамындағы десанттық топтармен Рёджунь шығанағына қонды. Сол күні Рёджундағы және Даляндағы жапон гарнизондары қаруларын тастады, ал Ресейдің Тынық мұхиты флоты Рёджун қамалының үстінде совет әскери-теңіз байрағын көтерді. Осылайша, советтік Тынық мұхиты флотының авиациялық тобы жаушылық әрекеттерді...
Маньчжуконың тағдыры
9 тамызда Квантун армиясының жоғарғы қолбасшысы генерал Отозо Ямада Пуйиге Кеңес Одағының совет-жапон бейтараптық келісімін бұзғанын және Маньчжукоу шекарасынан басып кіргенін хабарлады. Генерал Ямада жағдайдың бақылауда екеніне сендіргенімен, сол күні Синьцзиньге соғыстың алғашқы әуе шабуылы жасалды, ал Пуйи Вэй Хуан Гонг сарайының маңында құлаған бомбалардың жарылысына куә болды. 10 тамызда генерал Ямада Пуйиге армия "қатты қарсылық көрсеткенмен" астана уақытша Тунхуаға көшіріліп жатыр деп мәлімдеді. Пуй Синьцзиньді тастап кетуден бас тартты, бірақ егер кетпесе, Қызыл Армия әскерлері оны бірінші болып өлтіреді деп ескертті. Пуй өз әскерлеріне деген сүйіспеншілігінің белгісі ретінде Маньчжуко императорлық армиясының бас қолбасшысының киімін киді. 11 тамызда Пуйи және император сарайындағы басқа да мүшелер Синьцзиньнен пойызбен кетті. Хиро Сага жергілікті халықтың Қызыл Армияны қарсы алуға дайындалып, балға мен орақпен байрақ жасауды көрді. Кеңес әскерлерінің жылдам ілгерілеуінен кейін, Тунхуаға жету мүмкін болмады, сондықтан Талицзуға қарай бағытын өзгертіп, түнде жетті. Жолда олар жапондық әскери конвойлардың оңтүстікке қашып бара жатқанын көрді, бұл генерал Ямаданың "жапон армиясы көптеген жау ұшақтары мен танкілерін жеңіп, жойып жатыр" деген уәдесіне қайшы келеді. Талицзу станциясында үрейлі жағдай болды, адамдар толы соңғы пойызға отыруға тырысып, "аяулап, күзетшілерге кіруге рұқсат беру үшін пара берді, күзетшілер арасында ұрыс-керіс болды". Сонымен қатар, Жапония билігі Ресей эмигранттарымен жұмыс істейтін бюроның қызметкерлерінің қауіпсіздігіне қамқорлық жасады. 13 тамызда Харбиннен BREM мүшелерімен арнайы пойыз шықты, бірақ келесі күні пойыз Мукденге бұрылды, өйткені Кореяға жол жабық еді. Талицзуда Пуи мен оның әміршілері екі қабатты әкімшілік ғимаратта тұрақты. Пуи өзінің болашағы туралы жапон кеңесшілерімен сөйлесіп, оны одақтастар әлі басып алмаған Кореяға, одан Жапонияға алып бару жоспарланды. Пуи қай жерде тұрғанын білмесе де, Киотоға көшті. 15 тамызда топ радиоқабылдағыштың айналасында жиналып, Жапония императоры Хирохитоның Жапонияның шартты түрде капитуляциясын жариялағанын тыңдады. Пужи топ үшін баяндаманы аударды. Хиро екеуінің қол алысып, жылағанын айтты. Екі күннен кейін, 17 тамызда Пуй Маньчжукоо тағынан ресми түрде бас тартты және Маньчжукоо үкіметінің таратылуын жариялады. Символикалық дауыс беру барысында барлық қатысушылар мақұлдады, ал Пуи 13 жыл бес айдан кейін Маньчжукоу үкіметін тоқтатып, заң қабылдауға өзінің мөрін басып қойды. Бір қызығы, Пуйидің ата-бабасы Нурхачи Мин әулетін жеңу жорығын 350 жыл бұрын Талицзуда бастаған. Коммунистік партизандар аймақты қауіпсіз деп санамай, топ бөлініп кетті. Бір бөлігі бұрынғы премьер-министр Чжан Цзинхуэймен бірге Чианг Кайшекемен соңғы радио байланысқа шығып, Совет Одағының басып алуына жол бермеу үшін Маньчжуконың бақылауын Гоминьданға беруге тырысты. Қатардағы әйелдер Кореяға қарай пойызбен жеке жіберілді, өйткені олар тікелей қауіпке ұшырамайды және Кеңес немесе Қытай күштерінің саяси нысанасы емес деп ойланды. Пойыз кетіп бара жатқанда Хиро Пуйидің жылап жатқанын көрді. Талицзу әуежайында Пуйидің қашуына арналған "Тачикава Ки 54" ұшағы дайындалды. Пуйи сегіз адамды ғана таңдады, оның ішінде оның ағасы Пуджи, Юян, Үлкен Ли және жеке дәрігері. Кішкентай ұшақ императордың ертегіні Мукденге алып барды, онда үлкен ұшақ, "Мицубиши Ки 57" оларды Кореяға алып келуге тиіс еді. Алайда, Мукденде күтіп тұрған кезде, Трансбайкал майданының кеңес әскерлері әуежайды басып алып, жапон гарнизонының қаруын түсірді. Германияның капитуляциясынан кейін Генрих Самойлович Люшков 1945 жылы 20 шілдеде Токиодан Маньчжукоодағы Жапон Квантун армиясының арнайы барлау органдарында жұмыс істеуге жіберілді. 1945 жылы 9 тамызда Кеңес Одағының Маньчжурияға басып кіруі басталды, ал Люшков шабуылдың шатастығына ұшырап, жоғалып кетті. Ол Даляндағы әскери миссияның басшысы Ютака Такеокаға шақырылған, ол оған өзін-өзі өлтіруді ұсынған. Люшков бас тартты да, Такеока оны атып өлтірді. Оның денесі жасырын түрде өртелді (үш күннен кейін Даляньды Кеңес әскері басып алды). Пуи мен оның серіктері түнде әуежайда күзетпен болды, ал келесі күні таңертең оларды ресейлік ұшаққа отырғызды. Мукден мен Хабаровск арасында ұшақ май құю үшін қонды, онда Пуи совет командиріне "жапондық соғыс қылмыскерлерімен бір ұшақта болуды ұнатпайтынын" және жапондықтар ұшақ алаңында қалды, ал Пуи жалғастыра берді. Хабаровскіге жеткен соң Пуи алдымен тұруға арналған қонақүйге жіберілді, ол уақытша ұстау орталығына айналды. Кейін ол сол қаладағы мектеп ғимаратындағы "№45 ұстау орталығына" жіберілді. 1945 жылы Маньчжурияға кеңес әскерлерінің басып кіруі кезінде Маньчжуко Фильм Индустриясының басшысы Масахико Амакасу калий цианидін ішіп өзіне қол жұмсады. Өмірінің соңғы күні Амакасу тыныш болды, қызметкерлеріне төленбеген жалақысын төлеп, Синьцзиньді дереу тастап кетуге кеңес берді, кеңсесінде өлім хатын жазып, цианид таблеткасын жұтты.