Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морфалаксия – әр түрлі организмдерде тірі ұлпаның жоғалуы немесе өлімі салдарынан белгілі бір ұлпаның қайта жаңаруы. Бұл сөз грек тіліндегі “allazein” (αλλάζειν) сөзінен шыққан, ол "өзгерту" дегенді білдіреді. Морфалаксияның классикалық мысалы – қызыл теңіз жұлдызы (Cnidarian) гидрасы, онда жануар екіге бөлінген кезде (мысалы, хирургиялық пышақпен белсенді кесіп тастау арқылы) қалған бөлінген бөліктер екі толыққанды және тәуелсіз гидраға айналады. Морфалаксияның ерекшелігі – жаңартылған ұлпаның көп бөлігі ағзада бұрыннан бар ұлпадан құралады. Яғни, гидраның бір бөлігі бастапқы гидраның кіші нұсқасына айналады, шамамен бөлінген бөліктің мөлшерінде болады. Сондықтан, ұлпалардың "алмасуы" жүреді. 1930 жылдар шамасында Уилсон мен Чайлд зерттеушілері гидраны ұнтақтап, ажыратылған қоректік заттарды іріктеп алғанда, осы жасушаларды сулы ерітіндіге салса, барлық дифференциацияланған ұлпалары дұрыс орналасқан бастапқы организмге қайта құрылатынын көрсетті. Морфалаксия көбінесе эпиморфозбен салыстырылады, ол жасушалық көбеюдің айтарлықтай жоғары дәрежесімен сипатталады. Екі процесте де жасушалық дифференциация белсенді болғанымен, морфалаксияда жаңарудың көп бөлігі ұлпаларды қайта ұйымдастырудан немесе алмасудан жүреді, ал эпиморфозда – жасушалық дифференциациядан. Осылайша, екеуін де дәрежесі бойынша ажыратуға болады. Эпиморфоз – организмнің бөлігінің кесілген бетінде көбейіп жаңаруы. Мысалы, Планарияда необластар жаңаруға көмектеседі.
Morphallaxis is the regeneration of specific tissue in a variety of organisms due to loss or death of the existing tissue. The word comes from the Greek allazein, (αλλάζειν) which means to change. The classical example of morphallaxis is that of the Cnidarian hydra, where when the animal is severed in two (by actively cutting it with, for example, a surgical knife) the remaining severed sections form two fully functional and independent hydra. The notable feature of morphallaxis is that a large majority of regenerated tissue comes from already present tissue in the organism. That is, the one severed section of the hydra forms into a smaller version of the original hydra, approximately the same size as the severed section. Hence, there is an "exchange" of tissue. Researchers Wilson and Child showed circa 1930 that if the hydra was pulped and the disassociated food passed through a sieve, those cells then put into an aqueous solution would shortly reform into the original organism with all differentiated tissue correctly arranged. Morphallaxis is often contrasted with epimorphosis, which is characterized by a much greater relative degree of cellular proliferation. Although cellular differentiation is active in both processes, in morphallaxis the majority of the regeneration comes from reorganization or exchange, while in epimorphosis the majority of the regeneration comes from cellular differentiation. Thus, the two may be distinguished as a measure of degree. Epimorphosis is the regeneration of a part of an organism by proliferation at the cut surface. For example, in Planaria neoblasts help in regeneration.
Тарих
Бұл сөз грек тіліндегі allazein сөзінен шыққан, ол "алмасу" дегенді білдіреді.
The word comes from the Greek allazein, which means to exchange.
Книдариялық гидраларда регенерация
Гидралар – шамамен 0,5 см ұзындығындағы тұщы сулы книдарийлер тобы. Гидраның денесі қысқа, түтікше тәрізді болады. Гидраның басы гипостома аймағынан және аяғы базалық дискіден тұрады. Гидраның бас бөлігінде ауыз және шоғырлар орналасқан, олар тамақты ұстап, жеуге мүмкіндік береді. Гидраның аяқ бөлігінде базалық диск болады, ол гидраның тастар мен басқа да элементтерге жабысуына мүмкіндік береді. Гидра екіге бөлінген кезде, бас бөлігі жаңа аяқ пен базалық дискіні қайта жасай алады, ал аяқ бөлігі гипостома аймағымен жаңа бас құрай алады. Егер гидра кішірек бөліктерге бөлінсе, ортаңғы бөліктері де гидраның тиісті аймақтарында бас және аяқ құрайды. Бұл морфолаксис арқылы жаңадан пайда болған, жасушалық бөлінусіз өтетін кіші гидраға әкеледі. Морфолаксистің тағы бір түрі бар, онда бөлінген тіндер "аналық" тіннің немесе организмнің кішірек, бірақ ұқсас нұсқасына айналады. Бөлінген тіндер градиенттерді (мысалы, бета-катенин градиенті) пайдаланып өзін қайта құрылымдайды, соның арқасында жасушалар қайтадан жиналып, "аналық" нысанын жасай алады. Мысалы, осыған книдарий гидрасын қарастыруға болады.
Hydras are a group of freshwater Cnidarians that are about 0.5 cm long. A hydra has a short, tubular shaped body. Hydras have a head that consists of a hypostome region and a foot that consists of a basal disc. The head portion of the hydra contains the mouth and tentacles, which allows for the catching and eating of food. The foot portion of the hydra contains the basal disc, which allows for the hydra to stick to rocks and other elements. When a hydra is cut in half, the head portion can regenerate and form a new foot with the basal disc, and the foot portion can regenerate and form a new head with the hypostome region. If a hydra was severed into smaller pieces, the middle pieces would still form a head and foot at the appropriate regions of the hydra. This results in a smaller hydra that was regenerated by morphallaxis and occurs without cellular division. A second type is morphallaxis, where severed tissue will regrow into a smaller but similar version of the “parent” tissue or organism. The severed tissue does this by repatterning itself through the use of gradients (such as the beta catenin gradient) so cells can reaggregate and reform the “parent” form. An example of this is a Cnidarian hydra.