Кіріспе

Американдық саясаткер (1860–1929)

Лерой Перси (9 қараша 1860 – 24 желтоқсан 1929) – американдық адвокат, плантатор және 1910 жылдан 1913 жылға дейін Миссисипи штатынан АҚШ сенаторы болып қызмет еткен демократ саясаткер. Перси Чарльз "Дон Карлос" Персидің немересі болған. Ол 1879 жылы Севанидегі Оңтүстік университетін және 1881 жылы Вирджиния университетінің құқық мектебін бітірді, онда ол Чи Фи бауырластығының мүшесі болды. Ол сол жылы адвокаттық практикамен айналысып, байлыққа ие болды. Көбінесе жермен төленгені үшін, Миссисипи дельтасының орталығындағы Гринвилл қаласында ірі плантаторға айналды. Оның Trail Lake плантациясы ақырында 20 000 акр жерді алып, онда афроамерикандық жалдамалы жұмысшылар мен итальяндық иммигранттар еңбек етті. Ол сонымен қатар Арканзас штатының дельтасындағы Чикотт округінде жерді жалға алды. Персидің беделі оны саясатқа белсенді түрде қатысуға итермеледі. Ол 1910 жылы штаттық заң шығарушы орган арқылы АҚШ Сенатына сайланды. 1912 жылы ол штаттың тарихында АҚШ сенаторының алғашқы халық сайлауында ақ нәсілшіл популист Джеймс К. Вардаманнан жеңілді. Вардаман Персиді нәсілдік мәселелерде салыстырмалы түрде либералды болғаны және штаттың плантаторлық элитасының мүшесі болғаны үшін сынады. Вардаман, сондай-ақ демократ, жалпы сайлауда қарсы кандидатсыз қатысты. 1922 жылы Перси Гринвиллде Ку-клукс-клан ұйымдастырушыларына қарсы тұрып, жергілікті халықты оларға қарсы біріктірді. 1927 жылғы Ұлы Миссисипи су тасқыны кезінде Перси ұлы Уильям Александр Персиді Гринвилл маңындағы бөгеттердегі мыңдаған афроамерикандық жұмысшылардың жұмысын басқаруға тағайындады.

Өсімдік отырғызушы

Перси Миссисипи дельтасындағы Миссисипи штатының Вашингтон округіне қарасты Гринвилл қаласында адвокат болды. Алғашқы жылдары кейбір клиенттер атпен, ал кейбіреулері жермен төледі, соның нәтижесінде Перси барлығы 20 000 акр жерге ие болды. Оның Трейл-Лейк плантациясында қара нәсілді шаруалар жұмыс істеді, олар аймақтағы барлық плантациялардағы еңбек күшінің басым бөлігін құрады және Америка Азамат соғысынан бұрын округтегі халықтың көпшілігін құраған. Перси оларға көптеген басқалардан жақсы жағдай жасады, балалар үшін мектептер ашып, жалдамаға алған шаруаларға жер сатып алуға мүмкіндік берді. Ол плантацияда бірлестік құруға тырысты.

Неке және отбасы

Перси заңгерлік тәжірибасын бастағаннан кейін көп ұзамай француз католик әйелі Камилге үйленді. Олардың екі ұлы болды, олардың тек біреуі ересек жасқа жетті – Уильям Александр Перси (1885–1942). Уильям әкесінің қадамын басып, заңгер болды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста өзгелерден ерекше көзге түсті және «Левидегі шамдар: Планттор ұлының естеліктері» атты мемуарларымен танымал болды, сонымен қатар өлеңдер де жариялады. Уильям Перси ешқашан үйленбеді, ол ағайындысының үш ұлын (әкесі өзіне-өзі қол жұмсағаннан және анасы автокөлік апатында қаза болғаннан кейін) жетім қалғанда өсінді және қабылдады. Осы ұлдардың арасында белгілі романистке айналған және өзінің алғашқы кітабы «Киноға барушы» үшін Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алған Уокер Перси де болды.

Пионаж және Джим Кроу

Перси басқа плантацияларға да қызығушылық танытты, мысалы, Миссисипи өзенінің арғы бетіндегі Арканзас штатының Чикот округіндегі Саннисайд плантациясын жалға алу арқылы. Еңбек күші жетіспегендіктен, округ 1895 жылы итальяндық иммигранттарды бөліскен еңбекпен жұмыс істеу үшін шақырды. Олар жағдайдың өте қолайсыз екенін анықтағандықтан, көптегені Солтүстік-Батыс Арканзасқа көшіп кетті. Басқалары қалды, бірақ олар мәңгілік қарызға түсіп алғандай көрінетін бөліскен еңбек жүйесімен шектелген сезімде болды. Олар өз консулдығына шағым түсірді. 1907 жылы Теодор Рузвельт әкімшілігі АҚШ Әділет министрлігіне плантацияны тергеуді тапсырды. Оның тергеушісі Мэри Грейс Куакенбос жағдайдың қанаушылық екенін анықтады, бірақ Персидің штаттық үкіметке және Рузвельтке ықпалынан кейін есеп жасырылып, плантаторға қарсы ешқандай шара қолданылмады. Ақ демократтар қаралардың дауысын басуды жалғастырды және 1880 жылдарда болғандай, республикашылар мен популистермен тағы бір екі нәсілдік коалицияның құрылуын болдырмауға тырысты. 1890 жылы ақ нәсілділер басымдылық танытқан штаттық заң шығарушы орган жаңа штаттық конституцияны қабылдады, онда сайлау салығы, сауаттылық сынақтары және «бабалар ережесі» сияқты құралдар арқылы көптеген қаралардың сайлау құқығынан айырылатын ережелер қамтылды. Қаралар 1965 жылдан кейін ғана, АҚШ Конгресі «Дауыс беру құқығы туралы» заңды қабылдағаннан кейін, толық дауыс беру құқығына ие болды.

Сенатор

Сенатор Джеймс Гордонның орны бос қалғаннан кейін, Миссисипи штатының заң шығарушы органы оны толтыру үшін шақырылды. Заң шығарушылардың көп бөлігі (сол кезде барлығы ақ нәсілді) ақ нәсілшіл Джеймс К. Вардаманды қолдады, бірақ қалғандары бөлініп, оның экстремалды нәсілдік саясатын тоқтатуға тырысты. Көпшілік Персиді қолдап, Вардаманның тағайындалуына қарсылық көрсетті. 1910 жылы Перси Миссисипи штатының заң шығарушы органы таңдаған соңғы сенатор атанды. Бұл АҚШ Конституциясына сенаторларды халық сайлау арқылы тағайындауға арналған Он жетінші түзету қабылдауға дейін болды. Перси 1913 жылға дейін қызмет етті. 1912 жылы жаңа жүйе бойынша Демократиялық партиясының ішкі сайлауында популист Вардаман оған қарсы шықты. Науқанды Теодор Билбо басқарды, ол әлеуметтік теңсіздіктерді және нәсілдік сегрегацияны күшейтті. Осы тактикалар Персидің жеңілісіне әкелді, оны штат аристократиясының өкілі деп шабуылдады және нәсілдік қатынастардағы прогрессивті ұстанымы үшін сынады. Ол афроамерикалықтардың білім алуын жақтады және плантаторлардың асыл сүйіспеншілігіне сүйеніп, нәсілдік қатынастарды жақсартуға тырысты. Афроамерикалықтардың сайлау құқығынан айырылуы Миссисипи штатындағы мемлекеттік және жергілікті лауазымдар үшін Демократиялық партияның ішкі сайлауын шешуші жарысқа айналдырды.

Кейінгі мансап

Жеңіліске ұшырағаннан кейін Перси саясаттан шығып, Трейл-Лейктегі үлгілі шаруашылығын басқарды және теміржолдар мен банктер үшін заңгерлік қызмет көрсетті. Британдық инвесторлар оны елдегі ең ірі мақта плантациясын басқаруға тартты; ол кірістің 10 пайызын алды.

Ку-клукс-кланның айыпталуы

1922 жылы Перси Ку-Клукс-Кланға қарсы шығып, Оңтүстікте қайта жандану және Орта Батыста өсу кезеңінде Вашингтон округінде ұйымдастыруға тырысқанда ұлттық деңгейде танымал болды. 1922 жылдың 1 наурызында Клан Гринвилл сот үйінде жаңа мүшелерді қабылдау жиынын жоспарлады. Перси Клан басшысы Джозеф Г. Кэмптің қара нәсілділерге, еврейлерге және католиктерге шабуыл жасайтын сөйлемін тыңдады. Кэмп сөзін аяқтаған соң, Перси трибунаға жақындап, Кэмптің сөзін күдіретті қолдаумен сынға алып, былай деді: "Достар, осы Клан біздің қоғамға зиян келтірмейтін басқа жерге кетсін. Егер бізден де аз біріккен қоғам болса, онда олар онда дау-жанжал тудырсын". Перси трибунадан түскеннен кейін, көрермендердің бірі, Перси құпия жазған Кланды айыптайтын резолюцияны ұсынды. Резолюция қабылданды, ал Кэмп Вашингтон округінде Кланды құруға тырысуын тоқтатты. Персидің сөйлеген сөзі мен жеңісі елдің барлық газеттерінде мақтауға ие болды.

1927 жылғы Миссисипи су тасқынымен күресу

1927 жылы Миссисипиде болған қырыпты су тасқыны миллиондаған гектар егістік жерді жауып, зор зиян келтірген кезде, Дельта аймағының тұрғындары өз қалаларын және жерлерін қорғау үшін тығырықтан шығуға тырысты. Олар көптеген афроамерикандық жұмысшыларды пайдаланып, өзен бойындағы бөгеттерді биіктету үшін құм қаптарын бұрыннан бар бөгет қабырғаларының үстіне үйіп қойды. Бұрынғы сенатор өзінің ұлы Уильям Александр Персиді Гринвилл маңындағы бөгеттердегі мыңдаған афроамерикандық еңбекшілердің жұмысын басқаруға тағайындады. Перси бөгет бұзылған кезде афроамерикандық жұмысшыларды аймақта бөгеттің үстінде оқшаулап ұстады. Одан бөлек, олар Қызыл Крест ұйымының көмек көлігін түсіруде ешқандай төлемсіз жұмыс істеуге мәжбүр болды, себебі ұйым жұмыстың "еріктілер" арқылы жасалуын талап етті. Әкесі мен ұлы екеуі де мәжбүрлі еңбекке салғандары үшін сынға ілікті. Персидің қызметкері Чарльз Уильямс, Дельтадағы ең ірі мақта шаруашылықтарының бірінде, Гринвиллді қорғаған бөгет үстінде лагерьлер құрды. Ол лагерьлерді далалық асханалармен және көптеген афроамерикандық отбасыларға арналған шатырлармен жабдықтады, ал ер адамдар бөгетте жұмыс істеді.

Өлім және мұра

Перси 1929 жылғы Рождество қарсаңында 69 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Жаңа Орлеан қаласындағы «Бостон клубының» мүшесі болған. Миссисипи штатындағы Лерой Перси атындағы мемлекеттік саябақ оның құрметіне аталған.