Кіріспе

Американдық теннис төрешісі және ойыншы, ақын, музыкант, баспагер, қоғамдық қайраткер және әңгімеші Джеймс Генри Ван Ален II (19 қыркүйек 1902 – 3 шілде 1991) – американдық теннис төрешісі және бұрынғы ойыншы. Ван Ален ақын, музыкант, баспагер, қоғамдық қайраткер және әңгіме айту шебері болған. Ол тенниске, әсіресе тай-брейкке тигізген әсерімен және Ньюпорт казинодағы Халықаралық теннис даңқы залының негізін қалаушы және оның негізгі демеушісі ретінде танымал. Бұл әлемдегі ең ірі теннис мұражайы, ол 1954 жылы АҚШ Теннис қауымдастығына табысталды, соның арқасында ұлттық маңызы бар ескерткіш жоспарланған автотұрақтан құтылды.

Өмірбаян

Ван Ален 1902 жылғы 19 қыркүйекте АҚШ-тың Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласында Джеймс Лоуренс Ван Ален (1878–1927) мен Маргарет Луиза Пост (1876–1969) отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің ата-анасы – Джеймс Джон Ван Ален (1848–1923) және Эмили Астор (1854–1881), Астор әулетінің өкілдері болған. 1924 жылы Кембридж университетінің Крайст колледжін бітірген, сондай-ақ "Lawn Tennis" түрі бойынша жеңімпаз атанған. Ол Кембридждегі "Хокс" клубының мүшесі болды, ал клубтың бас залдары "Джимми Ван Ален залы" деп аталды. Ол тенниспен әуесқой болған және кордағы теннисте жеке және жұптық сында ұлттық чемпион атанған. 1954 жылы Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Ньюпорт казиносында Халықаралық Теннис Даңқының құрылуына мұрын қойған. Оның ойынға қосқан ең маңызды үлесі – Ван Аленнің оңайлатылған есептеу жүйесі (VASSS) болды, ол ұзақ сеттер мен матчтарды аяқтау үшін кенеттен шешілетін тай-брейк жүйесін ұсынды. Ван Ален жүйесін белсенді түрде насихаттады және 1970 жылы АҚШ ашық турнирі (U.S. Open) тай-брейк жүйесін сынақ ретінде енгізген алғашқы «Үлкен дулыға» турнирі болды. Алғашқыда бұл тоғыз ұпайдан ең жақсысы есептелді, кенеттен шешілетін тай-брейк екі ойыншыға да бірдей матч-пойнт мүмкіндігін берді. Кейбір аралық қадамдардан кейін бұл жүйе 12 ұпайдан ең жақсысы тай-брейкке айналды. 1965 жылы Халықаралық Теннис Даңқына енгізілді. Ол Клемент К. Мурдың әйгілі «Николайдан келген сапар» өлеңінің жанкүйері болды, ол көбінесе «Рождество қарсаңындағы түні» деп аталады. Ол Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Кэтрин көшесіндегі Клемент К. Мур үйін сатып алып, жаңартты және Рождество маусымында балаларға өлеңді оқып беретін. 1991 жылғы 3 шілдеде үйінің террасасынан құлап, басын соққаннан кейін қайтыс болды. Әйелімен бірге Род-Айленд штатының Миддлтаун қаласындағы Сент-Колумба шіркеуінің жанындағы Беркли мемориалдық зиратына жерленген.

Мұра

Ван Аленнің қайтыс болғаннан екі күн өткен соң, 1991 жылдың 5 шілдесінде Уимблдон жартылай финалында Стефан Эдберг Майкл Стихқа 6–4, 6–7(5–7), 6–7(5–7), 6–7(2–7) есебімен ұтылды, матч бойында бірде-бір сервісін жоғалтпады. Кейінірек Ван Аленнің қайтысы туралы естігеннен кейін Эдберг: "Егер ол тірі болмағанда, Майкл мен біз, мүмкін, әлі де ойнап жатар едік" деді. 2010 жылғы Уимблдон чемпионатының бірінші турында америкалық Джон Иснер мен француздық іліккен Николя Маут теннис тарихындағы ең ұзақ матчты өткізді, ол уақыт және ойын саны бойынша өлшенді. Үш күнге созылған, 11 сағат 5 минутқа дейін жалғасқан матчта Иснер Махутты 6–4, 3–6, 6–7(7–9), 7–6(7–3), 70–68 есебімен жеңіп шықты, бұл 183 ойынды құрады. Екі ойыншының бірлескен соққыларының саны 2198-ге жетті. Өзінің қатаң пікірлеріне сүйене отырып, Ван Ален теннис ойындарында 15, 30 және 40 емес, 1, 2 және 3 ұпайларын пайдаланатын қарапайым ұпай санау жүйесін ұсынды. Ойын барысында 4 ұпайға жеткен ойыншы жеңімпаз деп жарияланатын болды. Сондай-ақ, ол матчты аяқтау ережелерін жоюды ұсынды. Егер ойын тең түссе, ол тоғыз ұпайлық тай-брейк ұсынды, ал бірінші болып бес ұпай жинаған ойыншы матчтың жеңімпазы атанды. VASSS немесе Van Alen Streamlined Scoring System – теннис спортында қолданылатын, тай-брейкте жеңімпазды анықтауды жылдамдатуға бағытталған ұпай санау жүйесі. Бұл жүйе ұпайлар тең болғандықтан ұзаққа созылатын матчтардың болмауына кепілдік береді. VASSS 1965 жылы ойлап табылды. Оның ең танымал инновациясы – 1958 жылы ойынды жылдамдату үшін енгізілген тай-брейк. Бұл үстел теннисі ережелеріне негізделген жаңа ұпай санау жүйесінің бөлігі болды және әр ойын мен сетте шектеулі ұпай саны болды.