Кіріспе
Эдинец – Молдованың солтүстік-батысындағы аудан (район), әкімшілік орталығы Эдинец қаласы. Басқа ірі қала – Купчини. 2011 жылдың 1 қаңтарына қарай халық саны 82 900 адамды құрады.
География
Ауданның шекарасы солтүстікте Бричени ауданымен, солтүстік-шығыста Очница ауданымен, шығыста Дондушени ауданымен, оңтүстікте Ришкани ауданымен және батыста Прут өзені арқылы Румыниямен шектеседі. Ауданды кесіп өтетін ең маңызды өзендер: Цюхур (90 км), Раковац (68 км) және Драгиште (67 км), соңғысы Раковацтың негізгі саласы болып табылады. Ауданның барлық өзендері Прут өзеніне құяды. Молдавия үстірті аудан аумағының көп бөлігін алып жатыр. Оның рельефі жазық және аз бөлінген. Эдинец ауданының ең биік нүктесі ауданның солтүстік-шығысындағы Клишкаути ауылының жанында орналасқан, биіктігі 275 метрге жетеді. Ауданның орталық-батыс бөлігінде тольтр деп аталатын коралл жолағы орналасқан. Олар 15-20 миллион жыл бұрынғы Сармат теңізінің түбінде пайда болған органогенді әктастардан тұрады. Қазір олар 80-100 метрлік биіктіктегі алып рифтер сияқты жер бетіне шығып жатыр. Бұл тау жыныстарында тас дәуіріндегі адамдар паналаған көптеген үңгірлер бар.
Фауна
Жануарлар дүниесі Шығыс және Орталық Еуропаға тән болып, мыналармен ұсынылған: түлкі, бұғы, қабан, енот иті, күзен, қоян. Сирек кездесетін – мысық, қасқыр, жабайы мысық. Құстардан: тоқылдақ, тілме, көкек, майлытабан, шырық. Сирек кездесетін – бөдене, кескілең және батпақ бүркіті.
Флора
Аудан аумағының 8,5% орманды алып жатыр және емен, каштан, жапырақ, күл, жабайы алмұрт ағаштарымен сипатталады. Өсімдіктердің ішінде бетеге, шалғын, сарымсақ, құбылыс бар.
Ресурстар
Ауданда табиғи ресурстар жоқ, тек Интернетке қатысты ұлттық силиренді шифер және құмтас кешенінің ұсақ-түйектері бар. Мұнда шифер өнеркәсібінің шағын ошағы орналасқан. Сондай-ақ, бұл жерде әктас пен кремний де кездеседі.
Климат
Солтүстік Молдова аймағының климаты қоңыржай континенттік, жылдық температурасы орташа есеппен [температура мәні] градусқа жетеді, шілде айындағы орташа температура [температура мәні] градус, ал қаңтар айында [температура мәні] градус. Кей жылдары жауын-шашын 850 мм-ге дейін жетеді, бұл зиян келтіреді, ал кей жылдары 300 мм-ден аз жауын-шашын құрғақшылыққа себеп болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері 550–750 мм. Аймақтағы желдің орташа жылдамдығы 3–5 м/с.
Демография
2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқының саны 82 500 адамды құрады, оның ішінде 31,5% қалалық, ал 68,5% ауылдық тұрғындар. Туу саны (2010): 888 (10,7 мыңға шаққанда) Өлім саны (2010): 1345 (16,2 мыңға шаққанда) Өсім қарқыны (2010): 457 (-5,5 мыңға шаққанда)
Deaths (2010): 1345 (16.2 per 1000)
Growth rate (2010): 457 (−5.5 per 1000)
Этностық топтар
Этникалық топтар Молдова азаматтарының жалпы санының %-ы * 72,0 украиндықтар 17,5 орыстар 5,4 румындар * 3,8 цыгандар 0,9 гагауздар 0,1 болгарлар 0,1 басқалар 0,3 жарияланбаған 0,47
Түсініктеме: * Молдовалықтар мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.
Footnote: * There is an ongoing controversy regarding the ethnic identification of Moldovans and Romanians.
Дін
Христиандар 91,0%
Православ христиандар – 87,5%
Протестанттар – 3,3%
Жетінші күн адвентистері – 1,1%
Пятидесятниктер – 1,1%
Евангелистер – 0,7%
Баптистер – 0,4%
Ескі діндарлар – 0,2%
Басқалары – 7,3%
Дінсіздер – 1,5%
Атеистер – 0,2%
Orthodox Christians – 87.5%
Protestant – 3.3%
Seventh day Adventists – 1.1%
Pentecostal – 1.1%
Evangelicals – 0.7%
Baptists – 0.4%
Old Believers – 0.2%
Other – 7.3%
No Religion – 1.5%
Atheists – 0.2%
Экономика
Молдованың Ұлттық даму кешеніндегі Эдинец ауданы аграрлық-өнеркәсіптік аудан ретінде таныстырылады. Ауданның ауыл шаруашылығы жері 74 556 гектарды құрайды. Аудан бойынша экономика, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп (2006 жылғы 1 қазанға дейін) 20 946 белсенді кәсіпкерді қамтиды (2005-2012 жылдардың сәйкес кезеңінде). 2005 жылы барлық меншік түріндегі кәсіпорындар өндірген өнеркәсіптік өнімнің құны өткен жылғы орташа бағамен 377,41 миллион лейді құрады, бұл 2004 жылғы көрсеткіштен 135 пайызға артық. Өнеркәсіптік өндірістің ағымдағы бағалардағы көлем индексі өткен жылмен салыстырғанда 131,1% болды. 2004 жылы өнеркәсіптік өндірістің құны 236,89 миллион лей болса, 2005 жылы өндіріс көлемі 310,623 миллион лейге жетті, бұл 73 миллион лейге немесе 734 000 лейге көп. Өнеркәсіптік өндірістің жалпы көлемінің 99 пайызы өңдеу және қайта өңдеуден тұрады. Басты кәсіпорындар: Cupcini Cristal, InLac, Tipografia, Natur Bravo, Astra, Apromaș және тағы да басқалары.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығы аудан экономикасының басты саласы болып табылады. 2005 жылы барлық шаруашылық санаттары бойынша ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы көлемі салыстырмалы бағалармен 378,3 млн. лейді құрады, бұл өткен жылдан 28,3 млн. лейге немесе 8%-ға көп. 2000 жылмен салыстырғанда ауыл шаруашылығы өндірісі 18,5%-ға өсті. 2005 жылы ауыл шаруашылығы өнімінің (қазіргі бағалар бойынша) көлемі 415,1 млн. лейді құрады, бұл өткен жылдан 8,6%-ға және 2000 жылдан 24,5%-ға артық. Ауыл шаруашылығы өнімінің құрылымында егін шаруашылығы басымдық құрайды – 75,1% (бұл 2000 жылмен салыстырғанда 14% артық). 2005 жылы астық пен дәнді бұрқақтан 108235 тонна өнім алынды, бұл 18,4 мың тоннаға немесе 20,4%-ға көп. Гектарға шаққандағы орташа өнімділік: қышқыл бидай – 35 центнер, арпа – 31 центнер, бұршақ – 22 центнер, жүгері – 30 центнер. Өнім көлемінің өткен жылмен салыстырғанда 5850 тоннаға артуы, өнімділіктің гектарға 19-дан 15 центнерге дейін өскенін көрсетеді. Сондай-ақ картоп пен көкөністер 8,7% және 11,3% өсті.
Көлік
Аудан бойынша 53 тұрақты жолаушылар бағыты ашылған, оның ішінде 9 – Кишинев, 15 – ауданаралық, 3 – халықаралық (Мәскеу, Санкт-Петербург, Ботошани), 26 – ауылдық (ауданның барлық елді мекендерін қамтиды). Жергілікті аудандық бюджеттен жолдарды күтіп-жөндеу жұмыстары жүргізілді. Жоспарланған 493,3 мың лейлік жолдарды күтіп-жөндеу жұмыстарының барлығы осы бапта 493,3 мың лейге бағаланды, оның 160,7 мың лейі 2005 жылғы қысқы маусымда жолдарды күтіп-ұстауға жұмсалды.
Саясат
+ Парламент сайлауының нәтижелері Жыл AEI PCRM201041.87% 16,39152.52% 20,561Жыл 200938.29% 14,52657.29% 21,734Сәуір 200927.66% 10,52358.20% 21,583 "Солтүстік Қызыл" аймағының басқа аудандары сияқты, 2001 жылы коммунистер 50%-дан астам дауыс жинағанда саясатта үстемдік құрды. Бірақ соңғы екі жылда коммунистердің көрсеткіштері үздіксіз төмендеп келеді, 2010 жылы олар 52,52% дауысқа ие болды. Ал АЕИ соңғы үш сайлауда нәтижені 55,7%-ға арттырды.
As in other districts of "North Red" Communist Party dominates politics in 2001 when the Communists gather over 50%. But in the last two years the Communists are in a continuous decrease in the 2010 adding together 52.52% of votes. While the AEI during the last three elections has increased the result by 55.7%.
Білім беру
Аудан бойынша 38 балабақша және 44 оқу орны жұмыс істейді, оның ішінде 8 бастауыш мектеп, 8 негізгі мектеп, 28 орта мектеп. Мектепке дейінгі білім беруге 3008 бала қатырады, бұл аудандағы мектепке дейінгі жастағы 4815 баланың 61,2% құрайды. Сонымен қатар, 835 баладан тұратын 38 дайындық сыныбы бар. Аудан мектептерінде 10 777 оқушы білім алып жатыр, барлығы дерлік оқуға қабылданған. Орта білім беру жүйесінде 1040 мұғалім жұмыс істейді, оның ішінде 119 зейнеткер, ал жас мамандар шілде айында жұмысқа орналастырылды. Жас мамандар заңмен бекітілген жеңілдіктерден пайдаланды. Оқыту Білім және ғылым министрлігінің жоспарына сәйкес, білім берудің барлық пәндерін қамтиды. "SALT" президенттік бағдарламасын іске асыру жұмыстары жалғастырылуда.
Мәдениет
Аудандық кітапханашылар өлең оқу кештерін, кітаптарды талқылауды, конкурстарды ұйымдастыруда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Әрбір кітапханада кітап көрмелері ұйымдастырылады. Жыл сайын аудан республикалық "Даналық көздері" акциясына қатысады. Өнер білімі саласындағы үш мектепте 342 бала оқып, 37 мұғалім жұмыс істейді. Көптеген түлектер колледждерде білім алып, музыкалық мамандықтарды меңгереді. Эдинецтегі көркемсурет мектебінің студенттері халықаралық көрмелерге қатысып, медальдар мен сыйлықтар жеңіп алды. Мектептерде оқу шаралары үшін жағдайлар қанағаттанарлық. Музей өзінің туған жерінде Эдинец тарихы, халықтық өнер және табиғат бөлімдерімен үлкен танымалдылыққа ие. Қазіргі таңда мұражайда 24 500 артефакт сақталуда. Балабақшалар мен мектеп оқушылары, аудан тұрғындары, сондай-ақ республиканың және басқа елдерден келген қонақтар музейге үнемі келіп тұрады.
Денсаулық
Аудан бойынша 14 денсаулық сақтау орталығы, 21 отбасылық дәрігерлер кабинеті, 8 медициналық орталық және аудандық аурухана бар. 2005 жылы 10 976 адам емделді, оның ішінде 10 209 науқас ауруханаға жатқызылды. Дәрі-дәрмектер 1 923 500 лей сомасына берілді. Отбасылық дәрігерлер орталықтарына емделушілердің барлығы 253 662 рет келді, оның ішінде 227 994 рет аудандық емханаға. 84 720 тұрғынның ішінде 59 456 адамға медициналық көмек қажет болды. Соңғы жылдары әлеуметтік-экономикалық жағдайдың жақсаруы денсаулық жағдайы мен медициналық демографиялық көрсеткіштерге оң әсер етті. Мысалы, 2010 жылы 888 бала дүниеге келді. Алайда, табиғи өсім теріс: туыс 10,7% (1000 адам) ал өлім-өлтім 16,2% құрайды.