Кіріспе

Ниспорень – Молдованың батыс-орталық бөлігінде орналасқан аудан (район), әкімшілік орталығы Ниспорень қаласы. 2014 жылғы халық санауы бойынша халқы 53 154 адамды құрайды; олардың көп бөлігі (82,8 пайызы) – молдаван.

Тарих

Вярзарешти монастыры алғаш рет 25 сәуір 1420 жылы айтылған. Ауданның ең көне елді мекендері (Бэлурешти, Чутешти, Селиште, Ниспорень және Вярзарешти) 1420-1425 жылдары алғаш рет тілге алынған. 15-18 ғасырларда экономикалық (сауда және ауыл шаруашылығы) және мәдени даму (монастырлар мен шіркеулер салу) және халық санының өсуі байқалды. Ниспорень қаласы алғаш рет Гаспар Грацианидің 4 қаңтар 1618 жылғы кітабында еске алынған. Грацианидің сөзіне қарағанда, сол кезде Ниспореньді Фарима Николай II басқарған, ол Фарима әулетінің ұрпағы және Михаил Батырдың туысы болған. Николай II – Молдованың ұлттық қаһармандарының бірі. Жергілікті халық негізінен шаруашылықпен (жүзім және басқа жеміс-жидектер өсіру) және аң аулаумен айналысқан. 1812 жылы орыс-түрік соғысының (1806-1812) нәтижесінде Ресей империясы Бессарабияны басып алды; 1812-1917 жылдар аралығында жергілікті тұрғындардың қарқынды русификациясына ұшырады. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бессарабия Румыниямен бірікті; осы кезеңде (1918-1940, 1941-1944) Ниспорень ауданы Кишинев округінің құрамына кірді. 1940 жылы Молотов-Риббентроп келісімінен кейін Бессарабия КСРО тарапынан басып алынды. 1991 жылы Молдова тәуелсіздік алғаннан кейін Ниспорень ауданы Унгень округінің құрамына кірді (1991-2003); 2003 жылы ол жеке әкімшілік бірлік болып құрылды.

География

Ниспорен ауданы Молдова Республикасының орталық бөлігінде орналасқан. Солтүстік-батысында Унгень ауданы, солтүстік-шығысында Калараш ауданы, шығысында Страшень ауданы, оңтүстігінде Хынчешти ауданымен және Прут өзені арқылы Румыниямен шектеседі. Аудан Молдавия үстіртінің орталық бөлігінде жатыр. Жер бедері терең шатқалдармен тілімделген, сондай-ақ тік жарлар мен көшкінге бейімді құламалар бар. Ниспорен ауданы үстірттің ең биік бөлігінде орналасқан, және Кодри орманды қамтиды. Бұл аймақ "Басарабия Швейцариясы" деп аталады. Қайшылығы, орманды Кодри эрозия мен көшкінге ең осал. Кодридің батыс бөлігінде Молдованың ең биік нүктесі – Баланешть төбесі орналасқан, биіктігі .

Климат

Ниспорен ауданы, республика сияқты, орташа континенталды климатқа ие, оның жұмсақ, қысқа қыстары және жылы, ұзақ жаздары бар. Молдованың орталық бөлігінде күндізгі сәуле 2195 сағатқа жетеді. Желтоқсан айында күн сәулесі 43-65 сағатты құраса, шілде айында 300-340 сағатқа дейін жетеді. Жылдық орташа температурасы – Айлық температуралар наурыздан қарашаға дейін жылдық орташадан жоғары, ал желтоқсаннан ақпанға дейін төмен болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 500-600 мм аралығында. Күзгі жаңбырлар өте өзгермелі.

Фауна

Фауна Еуропа ормандарына тән және түлкі, елік, қызыл елік, дақты елік, борсық, жабайы шошқа, енотот, қасқыр және жабайы мысықтарды қамтиды. Құстардың ішінде бүркіт, сүңгір, көкек, аққу және лелек бар.

Флора

Ауданның 34 пайызын орман алып жатыр, оның ішінде емен, бук, мүйізжапырақ, ағылшын емені, липа, жапырақ және ақжапырақ ағаштары бар. Жабайы гүлдерге көктемгі шөп, тамыржоғарғы, қызылша, қоңырау және бетеге жатады.

Өзендер

Батыста ауданды кесіп өтетін Прут өзені Румыниямен шекаралас; оның ірі салалары – Нырнова және Лапушна. Қара теңізге құятын Когальник өзені осы ауданнан бастау алады. Бұдан өзге 45 тоған бар, олардың жалпы ауданы .

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарына қарай аудан халқы 66 600 адамды құрады, оның 21,8 пайызы қалалық, ал 78,2 пайызы ауылдық тұрғындарды құрады. Туғандар саны (2010): 744 (1000 адамға шаққанда 11,1)
Өлім-жүртім саны (2010): 884 (1000 адамға шаққанда 13,2)
Табиғи өсім (2010): 140 (1000 адамға шаққанда 2,1)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдавияның жалпы санының %-ы * 84,0 румындар * 14,4 ромдар 0.8 украиндер 0.2 орыстар 0.3 басқалар 0.1 жарияланбаған 1.51
Ескерту: * Молдаван мен румындардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар 99,4%
Православ христиандар 98,8%
Протестанттар 0,6%
Баптистер 0,2%
Пентикосталдар 0,2%
Жетінші күн адвентистері 0,1%
Евангелистер 0,1%
Басқалары 0,5%
Дінсіздер 0,1%

Экономика

Аудан бойынша барлығы 21 956 тіркелген кәсіпорын бар. Ауыл шаруашылығы жерлері жалпы жер ауданының 61,5 пайызын құрайды. Өндірістегі жерлер (жалпы жер ауданының 34,5 пайызы) былай бөлінеді:

Бау-бақшалар: (6,3 пайыз)
Жүзімдіктер: (9,7 пайыз)
Жайлаулар: (10,8 пайыз)

Басты егістерге жүзім, дәнді дақылдар (бидай және сұлы), бау-бақшалар (персик, алма және өрік), күнбағыс және рапс кіреді.

Білім

Аудан бойынша 36 білім беру мекемесі бар, олардың жалпы студент саны 9300 (оның ішінде 350 магистрант). Оқытушылардың жалпы саны 731, оның ішінде 144 магистрлік деңгейде.

Саясат

Орталық оң саяси партиялар, әсіресе АЕИ, ауданда танымал; керісінше, ПЦРМ-нің танымалдығы Молдованың кез келген ауданында ең төмен. Соңғы үш сайлауда АЕИ-ге берілген дауыс 74,5 пайызға өсті. + Парламент сайлауының нәтижелері Жыл АЕИ ПЦРМ 2010 21 193 (75,20%) 5 352 (18,99%) 2009 жылғы шілде 19 674 (69,73%) 7 670 (27,18%) 2009 жылғы сәуір 12 143 (47,16%) 9 587 (36,16%)

Мәдениет

Ауданда екі мұражай, 112 өнер мұражайы, 13 музыкалық топ, 34 халық кітапханасы және 30 мәдени орталық бар.

Денсаулық

Ауданның 200 төсектік жалпы ауруханасы бар. 13 отбасылық медицина кабинеті, 9 денсаулық сақтау орталығы және 8 емхана бар. Ниспорен ауданында 73 дәрігер, 267 медбике және 240 қосымша медициналық қызметкер бар.