Росарио көтерілісі: 1969 жылғы наразылық қозғалысы
Rosariazo
Росариазо: 1969 ж. Аргентинадағы Росарио қаласындағы үкіметке қарсы наразылықтар мен ереуілдер. Әлеуметтік теңсіздік пен жұмысшылар наразылығының салдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1969 жылы Росариода үкіметке қарсы наразылық қозғалысы, Санта-Фе, Аргентина.
1969 anti government protest movement in Rosario, Santa Fe, Argentina
Росариазо (rosaˈɾjaso) – 1969 жылдың мамыр және қыркүйек айлары аралығында Росарио қаласында, Аргентинаның де-факто президенті генерал Хуан Карлос Онганияның әскери диктатуралық билігі тұсында өткен демонстрациялар мен ереуілдерден құралған наразылық қозғалысы. Росариазо Аргентинаның басқа өңірлеріндегі оқиғалардың нәтижесінде туындады, сонымен қатар өзі де ұқсас наразылықтарға себеп болды.
The Rosariazo (rosaˈɾjaso) was a protest movement that consisted in demonstrations and strikes, in Rosario, , between May and September 1969, during the military dictatorial rule of de facto President General Juan Carlos Onganía. The Rosariazo was caused by events in other parts of Argentina, and in turn triggered similar protests itself.
Кіріспе
Елдегі әлеуметтік әділетсіздік салдарынан жалпы алақандаушылық ахуал қалыптасты. 1969 жылдың 13 мамырында Тукуман қаласында қант фабрикасының бұрынғы жұмысшылары фабриканы және оның директорын кепілге алып, өтеусіз қалған жалақыларын талап етті. 14 мамырда Кордобада автомобиль өнеркәсібінің жұмысшылары сенбі күнгі демалыстың жойылғанына қарсылық білдірді. 15 мамырда Корриентес университеті асханасындағы тағам билеттерінің бағасын бес есеге өсірді, ал одан кейін болған наразылықта полицияның қолынан Хуан Хосе Кабрал атты бір студент қаза тапты.
There was a general climate of unrest caused by social injustice in the country. On 13 May 1969, in Tucumán, former workers of a sugar mill took the factory and its manager as hostage, asking for overdue payments. On 14 May, in Córdoba, automobile industry workers protested the elimination of the Saturday rest. On 15 May the University of Corrientes increased the price of food tickets in its cafeteria fivefold, and the ensuing protest ended up with one student, Juan José Cabral, killed by the police.
Бірінші Росариасо
1969 жылғы 16 мамырда Росарио Ұлттық Университеті Медицина факультетінің студенттері осындай әрекеттерге наразылық білдірді; оларға басқа факультеттер де қосылды. Ректор келесі дүйсенбіге дейін университет жұмысын тоқтатты. Келесі күні UNR кафетерийінде наразылық акциясы басталды. Полиция демонстрацияны таратып, студент Адольфо Беллоны қаза қылды. CGT кәсіподақ ұйымы "сақтандыру режимін" жариялауға шақырды, ал Беллоның өлімі жұртшылық тарапынан айыпталып, сотталды. 20 мамырда Росарио студенттері жалпыұлттық ереуіл жариялады (осыған ұқсас наразылықтар басқа провинцияларда да өтті). 21 мамырда университет студенттері мен орта мектеп оқушылары CGT-мен бірлесіп 4000 адамды жинаған үнсіз шеру ұйымдастырды. Наразылықты басуға жіберілген полиция кері шегінуге мәжбүр болды, бірақ 15 жасар студент Луис Бланконы өлтірді. Бұл кейіннен бірінші Росариязо деп аталды. Сол күні кешке қала әскери билік астындағы төтенше жағдай аймағы деп жарияланды. 23 мамырда Росариода және жақын жердегі Индустриалды дәлізde жұмысшылардың жаппай ереуілі жарияланды. Бланконың жерлеу рәсіміне 7000-нан астам адам қатысты. 29 мамырда Кордоба қаласында жалпы ереуіл болды, ол полицияның репрессиясына және азаматтық көтеріліске әкелді, бұл оқиға кейіннен Кордобазо деп аталды. Келесі күні CGT жалпыұлттық ереуілге шақырды. 25 мамырдағы мамыр революциясының еске алу іс-шаралары Росариода және жақын маңдағы қалаларда көптеген дін қызметкерлерінің дәстүрлі Те Деумды өткізуден бас тартуымен белгіленді. Ұлттық Ту күнін (20 маусым) тойлау барысында Президент Онгания әдеттегідей Росариоға сапар шекті және ол қала үшін немесе қажет емес адам деп жарияланды.
On 16 May 1969 the students of the Faculty of Medicine of the Universidad Nacional de Rosario expressed their rejection of such actions; other faculties joined them. The rector suspended university activities until next Monday. The next day a protest started at the cafeteria of the UNR. The police put down the demonstration and killed student Adolfo Bello. The CGT labour union called for a "status of alert", and Bello's murder was denounced by the public. On 20 May, the students of Rosario announced a national strike (similar protests took place in other provinces). On 21 May, university student groups and secondary school students, along with the CGT, organized a silent march, which gathered 4,000 people. The police sent to put down the protest had to retreat, but killed 15 year old student Luis Blanco. This was later known as the first Rosariazo. That evening the city was declared an emergency zone under military jurisdiction. A massive worker strike was declared on 23 May in Rosario and the nearby Industrial Corridor. Blanco's funeral was attended by more than 7,000 people. On 29 May there was a general strike in the city of Córdoba, which brought police repression and a civil uprising, an episode later termed the Cordobazo. The next day the CGT called for national strike. The May Revolution commemoration on 25 May was marked by the refusal of many priests to celebrate the traditional Te Deum in Rosario and nearby towns. In the celebration of the National Flag Day (20 June), President Onganía customarily visited Rosario and was declared persona non grata.
Екінші Розариязо
Бірнеше айлық салыстырмалы тыныштықтан кейін, Росарио университетінің студенттері 1969 жылдың 7 қыркүйегінде мемлекеттік репрессияның құрбандарын еске алу үшін наразылықтар мен естелік шараларын бастады. Теміржолшылар кәсіподағының өкілі Марио Хоратты қызметтен шеттетуге байланысты, Росарио теміржол қызметкерлері 8 қыркүйекте ереуілге шықты; 12 қыркүйекте кәсіподақ бүкіл ел бойынша мерзімі белгісіз ереуіл жариялады. Үкімет репрессия үшін әскерді тартты. Кордобада бірнеше зауыттар басылып алынды, ал Рио-Негро облысының Чиполетти қаласында кең ауқымды көтеріліс болды. 15 қыркүйекте Росарионың CGT ереуіл жариялады, ал ертесі күні таңда жұмысшылар қалаға шеру тартты. Қала бойынша көшедегі шайқастар мен репрессия кеңінен тарады. 100 000 мен 250 000 адам аралығы наразылыққа қатысқан деп есептеледі, бұл наразылықтар кейіннен Екінші Росариязо (немесе Пролетарлық Росариязо) деп аталды. Жұмысшылар CGT штаб-пәтеріне жиналды, ал оларға бұрын факультеттерде жиналған студенттер қосылды. Полиция наразылық білдірушілерге тойтарыс бере алмады, наразылар кедергілер орнатып, қаланың әртүрлі жерлерінде қайта топтасты. Қоғамдық көлік құралдары өртенді. Полиция бақылауы Екінші армия корпусының бас штабы, полиция басқармасы, соттар және ірі радиостанциялар сияқты бірнеше маңызды ғимараттармен шектелді. Содан кейін қақтығыс Росарионың шеткі аймақтарындағы елді мекендерге тарады. Жағдайдың нашарлауына байланысты, 17 қыркүйекте Армия басқаруды өз қолына алды. Полковник Леопольдо Галтиери (кейіннен 1981 жылы әскери режимнің президенті болған) репрессияға қатысқан Армия офицерлерінің бірі болды. Сол күні кешке ІІ армия корпусының командирі, генерал-майор Герберт Робинсон мынадай мәлімдеме жасады: "Халыққа ескерту: осы міссияда менің әскерлеріме ескертусіз атуға рұқсат берілді, кез келген бұзушылыққа немесе шабуылға жауап ретінде." (Антенор 2004) Осы сәттен бастап, наразылық білдірушілер үшін күрес мәнсіз болды. Росариязо жүздеген адамның қаза табуына немесе жаралануына, сондай-ақ көптеген адамдардың қамауға алынуына әкелді. Росариязо мен Кордобазо Президент Онганияның билігін әлсіретті, осыған байланысты үстем әскери фракция одан отставкаға кетуін сұрады, бірақ ол бас тартты. 1970 жылдың 8 маусымында әскери хунта оны қызметтен кетуге мәжбүр етті.
After a few months of relative calm, Rosario university students started a series of protests and memorials commemorating the victims of state repression on 7 September 1969. Upon the suspension of a railroad labour union deputy, Mario Horat, the railroad workers of Rosario went on strike on 8 September; on 12 September the union declared a nationwide indefinite strike. The government enlisted the military for repression. Several factories were occupied in Córdoba, and there was a massive uprising in Cipolletti, Río Negro. On 15 September the CGT of Rosario declared a strike, and on the morning of the next day the workers marched on the city. Street fighting and repression were widespread throughout the city. Between 100,000 and 250,000 people are estimated to have taken part in the protests, which later came to be known as the Second Rosariazo (or the Proletarian Rosariazo). The workers converged on the seat of the CGT and were joined by students, who had previously gathered at the faculties. The police were eventually overwhelmed by the protesters, who set up barricades and re grouped in many different points throughout the city. Public transport vehicles were set on fire. Police control was limited to a few important buildings such as the Command Seat of the Second Army Corps, the Police Headquarters, the courts and the major radio stations. The conflict then spread to the barrios on the outskirts of Rosario. In light of the deteriorating situation, on 17 September the Army took charge. Colonel Leopoldo Galtieri (who would later become president of the military regime in 1981) was among the Army personnel involved in the repression. That evening, the Commander of the II Army Corps, Brig Gen. Herbert Robinson released the following statement: "The public is warned that in this mission, my troops are under orders to fire without warning on any outrage or attack." (Antenore 2004) From that point forward, the fight was effectively lost for the protesters. The Rozariazo ended with hundreds dead or wounded, and many arrested. The power of President Onganía was weakened by the Rosariazo and the Cordobazo, to the point that the dominant military faction asked him to resign, which he refused to do. He was forced out of office by a military junta on 8 June 1970.