Кіріспе

Унгени – Молдованың орталық бөлігінде орналасқан аудан (район), Румыниямен шектесетін және әкімшілік орталығы Унгени қаласы. Ірі қалалардың бірі – Корнешти. 2011 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша, халық саны 117 400 адамды құрады.

Тарих

Ежелгі тарихи дәлелдері бар ауылдар – Буциумені, Бусила және Унгени, олар 1428–1430 жылдары құжаттамаға алынған. Осы аумақты билеген ақсүйек отбасылары туралы мәліметтер келесідей: 1462 жылы Процельник ұлы Пан Братул мұнда билік еткен. Осы Процельник – Александр ИІ патшалығы тұсында кеңесші дворян болған, сондай-ақ 1422 жылы Грунвальд шайқасына қатысқан Стоян еді. Осы батырдың басқа туыстары 1490 жылы қоныс аударып, 17 ғасырға дейін өмір сүрген. Василий Лупу билік құрған кезеңнен бастап, оның туысы, маршал Иорга мұндағы жерлердің бір бөлігін сатып алады. Ол қайтыс болғаннан кейін, ауылды әпкелері Александра мен Креатаға мұра қалдырды. Олардың Унгенидегі өмірі 18 ғасырдың соңында аяқталды. 1812 жылғы Бухарест шарты бойынша, Бассарабия Ресей империясының билігіне өтті (1812–1917), осы кезеңде жергілікті халықтың қарқынды русификациялануы жүзеге асты. 1876–1877 жылдары Унгени (Молдавия) мен Унгени (Румыния) арасында Прут өзені арқылы Густав Эйфель жобалаған Эйфель көпірі салынды, осы Густав Эйфель Париждегі Эйфель мұнарасын да салған болатын, ол осы кезеңде Унгениге сапар шекті. 1918 жылы Ресей империясы құлағаннан кейін Бассарабия анасы – Румынияға қосылды, осы кезеңде (1918–1940 жж., 1941–1944 жж.) Яссы округінің құрамына кірді. 1940 жылы Молотов-Риббентроп пактісінен кейін Бессарабия КСРО тарапынан басып алынды. 1991 жылы Молдованың тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, Унгени округінің (1991–2003) бір бөлігі және резиденциясы болды, ал 2003 жылы Молдованың әкімшілік бірлігіне айналды.

География

Унгень ауданы Молдова Республикасының орталық бөлігінде орналасқан. Солтүстікте Фэлешти және Сынгерей аудандарымен, шығыста Теленешти және Кэлэраши аудандарымен, оңтүстік-шығыста Ниспорени ауданымен шектеседі және 80 км қашықтықта Румыниямен мемлекеттік шекарасы бар. Жер бедері, Орталық Молдавия үстірттігінің еңістігіне байланысты сылғақ, ал батысында Прут өзенінің аңғарында Унгень деп аталатын төмендік орналасқан. Аудан негізінен Кодри орманында жатыр. Топырақ құрамы: өзен аңғарлары мен жазықтардағы қара топырақ (75%) және үстірттегі қоңыр топырақ. Ауданның ең биік нүктесі – Веверица төбесі, 408 метр биіктікте.

Климат

Жылы континенттік климат. Жылдық орташа температура, шілдедегі орташа температура және қаңтардағы орташа температура. Жылдық жауын-шашын 500–650 мм. Желдің орташа жылдамдығы 3–5 м/с.

Фауна

Жануарлар фаунасы: түлкі, жабайы шошқа, қасқыр, елік, қызыл елік, ит-мышық, кірпі, барс, жабайы мысық және басқалары. Құстар: бүркіт, лелек, аққу, бөдене, қарға, тырналар, торғайлар және басқалары.

Флора

Ауданның 26,6% аумағын орман алып жатыр, оған емен, шырша, шомырқұрақ, жапырақ, акация, липа және басқалары тән. Өсімдіктерден: қызылқос, қара бидағай, дала бидағайы, бетеге, қырыққабық және басқалары.

Өзендер

Аудан Прут өзенінің алабында орналасқан, Прут өзені ауданның батысынан өтеді және Румыниямен 80 шақырымға созылған шекараға ие. Басты саласы – Делия. 132 тоған бар. Ауылдық жерлерде тұрмыстық ішу суының негізгі көзі – жер асты сулары. Олар 6170 ұңғыма (70 бұлақ) және 67 көз арқылы жер бетіне шығады. Көбісі күтіліп, абаттандырылған.

Демография

2012 жылдың 1 қаңтарында аудан халқы 117 200 адамды құрады, оның ішінде 34,5% қалалық, ал 65,5% ауылдық тұрғындар. Туу көрсеткіші (2010): 1517 (1000 адамға шаққанда 12,9) Өлім көрсеткіші (2010): 1417 (1000 адамға шаққанда 12,1) Өсім қарқыны (2010): 100 (1000 адамға шаққанда 0,8)

Этностық топтар

Этникалық топ Молдовалықтардың жалпы санының %-ы * 87,9 украиндықтар 5,4 румындықтар * 4,6 орыстар 1,7 болгарлар 0,1 басқалар 0,3 жарияланбаған 0,5
Ескерту: * Молдовалықтар мен румындықтардың этникалық идентификациясына қатысты пікір қақтығыстары әлі де жалғасуда.

Дін

Христиандар – 98,2%
Православ христиандар – 97,0%
Протестанттар – 1,2%
Баптистер – 0,9%
Жетінші күн адвентистері – 0,2%
Евангелистер – 0,1%
Басқалары – 1,1%
Дінсіздер – 0,6%
Атеистер – 0,1%

Экономика

Қазіргі уақытта 16 600-нан астам кәсіпорын тіркелген. Заңдық формасы бойынша ең көп кездесетіні – ірі шаруа қожалықтары, жеке кәсіпкерлер және жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер. Ауыл шаруашылығы жері жалпы жер ауданының 49 970,8 га (46,1%) құрайды. Егістік жерлердің жалпы ауданы 45 181,3 га (41,7%), оның ішінде: жеміс бақтары – 2951,7 га (2,7%), жүзімдіктер – 1534,1 га (1,4%) құрайды. Басты егістер: дәнді дақылдар (бидай, сұлы), жүгері, күнбағыс, рапс және соя.

Өнеркәсіп

Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу өнеркәсібі – шикізатты ұнтақтау, нан пісіру және құрама жемшөп өндіретін, сондай-ақ ет өнімдері, консервіленген жеміс-көкөністер, алкогольді және газдалған сусындар шығаратын кәсіпорындарды қамтиды. Ауданның өнеркәсіп саласының 80 пайызы талшық дайындау, иіру, кілем және кілемше өндірісіне тиесілі. Аудан керамика өндірісімен дәстүрлі түрде айналысады. Унгеньде жарты ғасырдан бері көркем керамика зауыты жұмыс істеп келеді.

Телекоммуникациялар

Телекоммуникациялар және ақпарат көздері – жыл сайын дами түсетін және жаңа жетістіктерге қол жеткізетін сала. Осы қызметтердің әртүрлілігі мен сапасы едәуір артты. Банктік жүйе Молдовада 11 банк филиалы арқылы ұсынылған.

Саясат

Саяси және сайлау тұрғысынан алғанда, Унгень ауданында Молдованың оңшыл-орталық партиялары AEI арқылы ұсынылған. Ал ПТРМ үздіксіз құлдырауда. Соңғы үш сайлауда AEI-нің көрсеткіші 79,5%-ға өсті.

+ Парламент сайлауының нәтижелері
Жыл AEI PCRM
2010 51.70% 26,287 42.35% 21,535
2009 жылдың шілдесі 48.55% 23,309 46.68% 22,408
2009 жылдың сәуірі 30.15% 14,644 53.83% 26,142

Мәдениет

Ауданда: 62 үй және мәдени орталық, "үлгілі" деген құрметті атағы бар 28 әуесқой өнер тобы, 3 мұражай (Унгени, Пирлита, Скулени), 51 қоғамдық кітапхана, музыка мектебі, көркемсурет мектебі, кинотеатр, дискотекалар, спорт залдары, фитнес орталықтары мен бассейн жұмыс істейді.

Денсаулық

Медициналық мекемелерді былай табуға болады: ауруханалар – 375 төсек-орны бар екі бірлік, денсаулық сақтау орталықтары – 16 бірлік, отбасылық дәрігерлер кабинеті – 24 бірлік, дәріханалар – 24 бірлік, жедел жәрдем станциясы – бір бөлімше.