Солтүстік Американың Оңтүстік-Шығысындағы Кейінгі Ормандар мәдениеттері

Кіріспе

Солтүстік Американың оңтүстік-шығысындағы соңғы орман кезеңінде өмір сүрген мәдениеттер – Уиден аралы мәдениеттері Солтүстік Американың оңтүстік-шығысындағы соңғы орман кезеңінде (500–1000 жж.) болған, бір-бірімен байланысты археологиялық мәдениеттер тобы. Бұл мәдениеттер тобының атауы Пинеллас округіндегі Олд-Тампа шығанағындағы Уидон аралынан шыққан (әріптемесі басқа болғанымен).

Тарих

Уиден аралы мәдениеттері керамика арқылы анықталады, олар екі санатқа бөлінеді, кейде олар дінсіз және қасиетті деп аталады. Қасиетті керамика көбінесе үйінділерде, ал дінсіз керамика көбінесе тұрақтар мен үйлердің орналасқан жерлерінде табылады. Керамиканың екі түрі де жеке тарихқа ие, ал дінсіз керамика аймақтар арасында айқын айырмашылықтарды көрсетеді. Миланич және авторлар тобы Уиден аралының қасиетті кешенін Хопвелл және Миссисиппі кешендерімен, яғни бірнеше мәдениеттерде кездесетін рәсімдік кешенмен салыстырады. Ғалымдар Уиден аралы мәдениеттерінің дінсіз элементтері Орта орман кезеңінде (шамамен б.з.б. 200 – 500 ж.ж.) Чаттахучи-Апалачикола өзендері бассейнінде, Алабама, Флорида және Джорджия штаттарының қиылысында пайда болды деп санайды. Уиден аралының оңтүстігіндегі дінсіз элементтер Дептфорд мәдениетінен дамыды, ал одан Свифт-Крик мәдениеті де пайда болған. Уиден аралының қасиетті немесе рәсімдік компоненті Йент және Грин-Пойнт дәстүрлеріне негізделген Хопвелл дәстүрінен өркендеді. Ол кейбір аймақтарда орман кезеңінің соңына дейін, шамамен 1200 жылға дейін сақталды. Уиден аралының іздері Мобил шығанағынан Окефеноки батпағына дейін, Тампа шығанағының оңтүстігінен Чаттахучи өзенінің құлау сызығына дейін, Колумбус, Джорджия қаласына дейін табылған. Уиден аралы топтарының географиялық түрлері жергілікті ортаға байланысты сәл әртүрлі тіршілік ету стратегияларын қолданды (кейбір аймақтарда шағын ауыл шаруашылығын қоса алғанда), бірақ жалпы алғанда, қатты ағаштан жасалған тоғайларды және жағалау/өзендік теңіз ресурстарын жартылай көшпенді аңшы-жинаушылардың пайдалану тенденциясы Уиден аралының тіршілік ету қызметін дәл сипаттайды. Уиден аралындағы қасиетті керамика алғаш рет сипатталған орынды Смитсондар институтының археологы Дж. Уолтер Фьюкс 1923 және 1924 жылдары қазды. Археологтар қазір Уиден аралының Уиден аралы мәдениетінің орталық аймағынан тыс екенін мойындайды. Уиден аралының орны Уиден аралымен байланысты кеш Манасота мәдениетінің бір бөлігі болды. Манасота мәдениеті шамамен б.з.б. 500 жылы, Уиден аралының қасиетті кешенінің дамуынан 700 жыл бұрын қалыптасты. Манасота мәдениетінің дінсіз компонентінің Уиден аралы мәдениетінің орталық аймағының дінсіз компоненттерімен ешқандай байланысы болған жоқ.

Weeden Island cultures are defined by ceramics, which fall into two categories, sometimes called secular and sacred. Sacred ceramics are found primarily in mounds, while secular ceramics are found primarily in middens and house sites. The two types of ceramics have separate histories, and the secular ceramics show considerable variation between regions. Milanich, et al. compare the Weeden Island sacred complex to the Hopewell and Mississippian complexes, i. e., a ceremonial complex practiced by several cultures. Scholars believe that the secular components of Weeden Island cultures emerged from the Swift Creek culture during the Middle Woodland Period (ca. 200 500 CE) in the lower Chattahoochee Apalachicola river drainage, where Alabama, Florida and Georgia meet. To the east of this Weeden Island heartland, Weeden Island secular components developed out of the Deptford culture, from which the Swift Creek culture had also developed. The sacred or ceremonial component of Weeden Island developed out of the Hopewell tradition based Yent and Green Point traditions. It persisted in some areas until the end of the Woodland period ca. 1200. Weeden Island sites have been found from Mobile Bay to the Okefenokee Swamp, and from south of Tampa Bay to the fall line on the Chattahoochee River at Columbus, Georgia. Although the multiple geographic variants of Weeden Island groups used slightly different subsistence strategies dictated by local environment (including small scale agriculture in some areas), a trend toward the semi sedentary hunter gatherer exploitation of hardwood hammock areas and coastal/riverine marine resources accurately characterizes Weeden Island subsistence activities in general. The site on Weedon Island where Weeden Island sacred ceramics were first described was excavated by Smithsonian Institution archaeologist J. Walter Fewkes in 1923 and 1924. Archaeologists now recognize that the Weedon Island site is well outside the heartland of the Weeden Island culture. The Weedon Island site was part of the Weeden Island related late Manasota culture. The Manasota culture developed around 500 BCE, 700 years before the development of the Weeden Island sacred complex. The secular component of the Manasota culture had no connection with the secular components of heartland Weeden Island cultures.

Солтүстік жағалаудағы Мексика шығанағының жағалауы

Уиден аралы мәдениетінің солтүстік жағалаудағы шығанақ жағалауы Флориданың Мексика шығанағы жағалауында Ауцилла өзенінен оңтүстікке қарай қазіргі Паско округіне дейін орналасқан. Бұл аймаққа Витлакоучи шығанағы (Цитрус округінде) және Гальф Хаммак (оңтүстік Леви округінде) сияқты ішкі сулы аймақтар, сондай-ақ Кристалл өзені сияқты жағалау участалары да кірді. Бұл аймаққа археологтар Уиден аралы мәдениетінің басқа түрлеріне қарағанда аз көңіл бөлген. Көптеген нысандар зерттелгенімен, аймақтағы көптеген үйінділер мен қабық жинағыштар артефакт іздеушілер мен жол салуға материал алушылардың салдарынан бұзылған немесе жойылған, және аймақта ірі қазба жұмыстары жүргізілмеген. Басқа Уиден аралы аймақтарындағыдай, жерлеу үйінділерінде негізінен табылған салтанатты/престижді керамика мен ауылдық жерлерде және қабық жинағыштарда кездесетін тұрмыстық керамика арасында айырмашылық бар. Керамиканың әшекейсіз болуы және ірі қазба жұмыстарының болмауы Уиден аралы мәдениетінің солтүстік жағалаудағы хронологиясының жақсы түсінілмеуіне себеп болады. Уиден аралы мәдениеті солтүстік жағалаудың шығанақ жағалауында біртекті болған жоқ. Swift Creek мәдениетіне қатысты керамика аймақтың барлық ерте нысандарында шашырап орналасқан, бірақ әсіресе аймақтың ең солтүстік бөлігіндегі Тейлор округінде көптеп кездеседі. Тейлор округінің кейінгі нысандары Форт-Уолтон мәдениетінің ықпалын көрсетеді. Тейлор округінің оңтүстігіндегі Дикси округінде кейінірек пайда болған нысандар Уиден аралы мәдениетінің Кейдс Понд нұсқасынан дамыған Алачуа мәдениетінің ықпалына ұшыраған сияқты. Аймақтың оңтүстік бөлігіндегі кейінгі нысандар Сафти Харбор мәдениетінің ықпалын көрсетеді. Негізгі тұрақты елді мекендер жағалау бойында шоғырланған, ал ішкі су жолдарына жақын кішкентай нысандар орналасқан. Тұрғындар көптеген қабық жинағыштарды қалдырған, олар негізінен устрица қабықтарынан, сондай-ақ қабық, шелпек, бұрғы және конх қабықтарынан тұрады. Балықтың түрлі түрлері де диетаның маңызды бөлігі болған. Теңіз тасбақалары, тасбақалар, аллигаторлар және бұғылар да тұтынылған. Егіншілік болмаған немесе кейінірек енгізілген, бірақ аймақтың оңтүстік шетіндегі тұрғындар (Паско және Эрнандо округтері) алғашқы еуропалық байланыс кезінде жүгері өсірген.

The north peninsular Gulf coast variant of the Weeden Island culture existed along the Gulf of Mexico coast of Florida from the Aucilla River southward to what is now Pasco County. It also included such inland wetland areas as the Cove of the Withlacoochee (in Citrus County) and Gulf Hammock (in southern Levy County), as well as coastal sites such as the Crystal River site. This region has not received as much attention from archeologists as have other variants of the Weeden Island culture. While a number of sites have been surveyed, most of the mounds and shell middens in the area have been disturbed or destroyed by artifact hunters and "borrowing" for road building material, and there have been no major excavations of sites in the region. As in other Weeden Island areas, there is a difference between ceremonial/prestige pottery, found primarily in burial mounds, and the utilitarian pottery found in village sites and shell middens. The prevalence of undecorated pottery and the lack of major excavations means that the chronology of the Weeden Island culture in the north peninsular Gulf coast is poorly understood. The Weeden Island culture was not uniform over the north peninsular Gulf coast. Ceramics related to the Swift Creek culture are found scattered at early sites throughout the area, but particularly so in Taylor County, the northernmost part of the region. Later sites in Taylor County show some influence from the Fort Walton culture. In Dixie County, to the south of Taylor County, later sites appear to have been influenced by the Alachua culture, which developed out of the Cades Pond variant of the Weeden Island culture. Later sites in the southern part of the region show influence from the Safety Harbor culture. Primary habitation sites were concentrated along the coast, with smaller sites adjacent to inland waterways. The inhabitants left numerous shell middens, composed primarily of oyster shells, but also including clam, scallop, whelk and conch shells. Fish of various kinds were another important component of the diet. Sea turtles, tortoises, alligators and deer were also consumed. Horticulture was absent or a late introduction, although the inhabitants of the southern end of the region (Pasco and Hernando counties) were growing maize at the time of first European contact.

Маккитен Уиден арал мәдениеті

Маккитен Уиден аралы мәдениеті – Флориданың солтүстігіндегі ертедегі Уиден аралы мәдениетінің аймақтық түрі. Маккитен Уиден аралы мәдениетінің аумағы Санта-Фе өзенінің солтүстігінде, Ауцилла өзенінен шығысқа қарай Сент-Джонс өзенінің су жинау алабының батыс жиегіне дейін созылған. Ол шамамен 500 жылға созылған, 200 жылдан 700 жылға дейін. Оның орнына Суанни аңғары мәдениеті келді. Маккитен мәдениетінің атауы жер иесіне берілген, ол археологтарды вандалдар оларды бұрын жоймас бұрын, өз жеріндегі бірнеше үйінділерді қазуға шақырған. Маккитен орны – өзен жағасындағы үш үйіндісі бар ауыл. Бұл үш үйінді теңқабырлы үшбұрыш түрінде салынған, үшбұрыштың басты осі жазғы күн тоғысының көтерілуіне қарай бағытталған. Үйінділер біздің заманымыздың 350-475 жылдары аралығында салынған. Ауылдың қоныстанғандығына көптеген дәлелдер табылды. Үш үйінді алаңның үш жағын қоршап тұрды. Ауылда табылған ағаш пен көмірдің радиокөміртектік жасы 200-750 жылдар аралығында екенін көрсетті. Үйінділердің әрқайсысының әртүрлі мақсаты болған. Кездейсоқ түрде "Б" деп аталған үйіндіде тіктөртбұрышты ғимарат болған, ол ғибадатхана немесе өлгендерге арналған рәсімдерді өткізген дін қызметкерінің тұрғын үйі деп жорылған. Осы лауазымды иеленген адам ғимараттың ішінде жерленген. Жануарлардың кейбір сүйектерді шайнаған іздері, мәйітті жерлеуден бұрын біраз уақытқа сыртқа шығарғандығын көрсетеді. Қабірдің үстіне ағаштан және топырақтан жасалған құрылыс орнатылған. Содан кейін қабір мен ғимарат өртелген, ал күлі шашыратылған. Қабірдің табанына құстың керамикалық басы тығылып, үйіндінің барлық бетіне топырақ жабылды. Осы оқиғаға қатысты үш радиокөміртектік жас орташа есеппен 354 жылды көрсетті. "А" үйіндісі – мәйіттерді тазарту және уақытша жерлеу үшін пайдаланылған жерлеу орны. Ауылдан қабірлерді жасыру үшін тіректерден қабырға салынған. Диаметрі екі футқа жететін тіректер қабірлерді белгілеу үшін қолданылған болуы мүмкін. Шіріген денелер кейін алынып, сүйектер жиналып "С" үйіндісіне көшірілген. Денелерді өңдеумен байланысты рәсімдердің куәсі ретінде көптеген қыш сынықтары мен көптеген шағын от орындары табылды. 354 жылы бос қабірлердің үстіне тіректер мен басқа да тіректер үйіліп, өртелген. "С" үйіндісі – сүйектердің жинағы сақталған, әдетте бас сүйектері мен аяқ сүйектерінен тұратын мәйітхана. Біраз уақыттан кейін жинақтар үйіндінің шетіне көмілген. 475 жылы шамамен 36 сүйек жинағы мәйітханадан алынып жерленген. Мәйітхана өртелген, содан кейін үстіне мейрамдық от жақылған. Төменгі жағы бұзылған, жануарлардың бастары жиектерінде орналасқан үлкен тостаған оттың қалдықтарында қалдырылған, бұл тостаған рәсімдік сусындарды, мысалы қара сусынды беру үшін қолданылған болуы мүмкін. Сүйек жинақтарының қабірлерінің үстіне кем дегенде 17 керамикалық ыдыс, оның ішінде жануарлардың мүсіндері сындырылып тасталған. Содан кейін бүкіл үйінді алты фут қалыңдықтағы топырақпен жабылған. Маккитен орнындағы қыш ыдыстар тұрмыстық, мәртебелі және қасиетті деп жіктеліп сараланған. Тұрмыстық ыдыстар әшекейленбеген немесе минималды әшекейленген, олардың барлығы жергілікті балшықтан жасалған. Мәртебелі ыдыстар сызықтармен, нүктелермен әшекейленген және кейде қызыл балшықпен "боялған". Бұл мәртебелі ыдыстар көбінесе үйінділерде, бірақ кейде ауылдың басқа жерлерінде де табылған. Тек үйінділерде ғана табылған қасиетті ыдыстар тегіс әшекейленген және кейде жануарлар пішінде жасалған. Кейбір қасиетті ыдыстар сырттан әкелінген болуы мүмкін, бірақ жануарлар пішіндес ыдыстар көбінесе жергілікті балшықтан жасалған.

The McKeithen Weeden Island culture was a regional variant of early Weeden Island culture in north Florida. The area of the McKeithen Weeden Island culture was north of the Santa Fe River, extending east from the Aucilla River to the western edge of the St. Johns River drainage basin. It lasted about 500 years, from 200 to 700. It was succeeded by the Suwannee Valley culture. The McKeithen culture is named after a landowner who invited archaeologists to excavate some mounds on his property before vandals destroyed them. The McKeithen site was a village next to a stream with three mounds. These three mounds were created in an isosceles triangle, with the main axis of the triangle pointing towards the summer solstice sunrise. The mounds were likely built between 350 475 CE. Abundant evidence of occupation was found in a crescent around a presumed plaza, which was essentially bare of artifacts. The three mounds flanked the plaza on three sides. Wood and charcoal found in the village have yielded radiocarbon dates of AD 200 to 750. The mounds served different purposes. The one named (arbitrarily) 'B' had a rectangular building on it that has been interpreted to be a temple or the residence of the priest who conducted ceremonies for the dead. The presumed holder of that office was buried inside the building. Evidence of animals chewing on some bones indicate that the body was exposed for a while after death before burial. A tomb of wood and earth was erected over the grave. The tomb and building were then burned, and the ashes scattered. After a ceramic bird head was pushed into the ground at the foot of the grave, a layer of dirt was spread over all of the mound. Three radiocarbon dates for this event average to 354. Mound 'A' was a charnel area where bodies were cleaned and buried temporarily. A wall of posts screened a number of burial pits from the village. Posts up to two feet in diameter apparently were used to mark graves. The decomposed bodies were later removed, and bones were bundled and moved to mound 'C'. Numerous potsherds and many small fire pits are interpreted as evidence of ceremonies connected with processing the bodies. In 354 the wall of posts and other posts were piled up over the empty grave pits and burned. Mound 'C' held a charnel house where bundled bones, typically a skull and limb bones, were stored. After some period of time, the bundles were buried around the periphery of the mound. In about 475, approximately 36 bone bundles were removed from the charnel house and buried. The charnel house was burned, then a fire was built of top of it for a feast. A large bowl with animal heads on its rim, which may have been used for serving ceremonial drinks such as the black drink, was left on the remains of the fire after its bottom was knocked out. At least 17 ceramic vessels, including hollow figurines of animals, were broken and left atop the graves of the bone bundles. The whole mound was then covered with a six foot layer of earth. Pottery at the McKeithen site has been classified as secular, prestige, and sacred. Secular pots were undecorated, or had minimal decoration, and were all made with clay from local sources. Prestige ware was decorated with lines and dots and sometimes 'painted' with red clay. This prestige ware was found most often in the mounds, but occasionally elsewhere in the village. The sacred vessels, which were found only in the mounds, were elaborately decorated and sometimes were in the shape of animals. Some of the sacred vessels apparently were imported, but the ones with animal shapes usually were made from local clay.