Кіріспе

Хьюз XH 17 "Flying Crane" – Hughes Aircraft Company компаниясының вертолет бөлімшесінің алғашқы вертолет жобасы болды. 134 фут (41 метр) диаметрі бар екі қанатты негізгі ротор жүйесіне ие XH 17 әлі күнге дейін ең ірі ротор жүйесімен ұшу бойынша әлемдік рекордты сақтап тұр. Ол жалпы салмағы көп болатын, бірақ прототиптің өзінен артық көлемде өндіруге тиімсіз және қиын болып шықты.

Жобалау және әзірлеу

XH 17 – 15 тоннадан асатын жүк көтеруге арналған ауыр жүк көтеру роторшафты. Құрылысты жеделдету үшін XH 17 ұшағының бөліктері басқа ұшақтардан алынды. Алдыңғы дөңгелектер North American B-25 Mitchell, ал артқы дөңгелектер Douglas C-54 Skymaster ұшақтарынан алынған. Отын бакі – Boeing B-29 Superfortress бомбалық бөлімшесіне орнатылған. Кабинасы Waco CG-15 әскери планерінен, ал құйрық роторы Sikorsky H-19 Chickasaw тікұшағынан алынып, иілуді басқару үшін қолданылды. 1940 жылдардың соңында Хьюз тікұшақтарға қызығушылық танытты. 1947 жылдың тамызында тікұшақ өндіруші Келет өзінің алып XH 17 Sky Crane жобасын Хьюзге сатты, ол XH 17 Flying Crane зерттеу машинасының әзірленуін тапсырды. 1948 жылы XH 17 пішінін ала бастады. Алып тікұшақ 1952 жылдан бастап үш жыл бойы Калифорния штатының Калвер-Сити қаласында сынақтан өтті. XH 17 1953 жылы ұшқанда жалпы салмағы белгілі бір шектен асты. Ол әлі күнге дейін әлемдегі ең үлкен роторлық жүйемен ұшу рекордын сақтап тұр. Ұшақ тым ауыр және тиімсіз болғандықтан, одан әрі дамытуға қажеттілік туғызбайтын бір ғана дана салынды. Жетектейтін жүйе ерекше болды. Екі General Electric J35 турбореактивтік қозғалтқышы қолданылды, олар қысылған ауаны ротордың ортасына жіберді. Лопастар қуыс болды, ал ыстық қысылған ауа лопастар арқылы өтіп, ұшқыштарға жетіп, онда отын қосылды. Ұшу кезінде негізгі ротор минутына 88 айналыммен айналды, бұл әдеттегі тікұшақ роторларының жылдамдығынан кем. Ротор орталық бөлігінен емес, ұштарынан қозғалғандықтан, айналу моментін өтеуге көп қажеттілік болмады, көбінесе негізгі ротор подшипнігіндегі үйкелістен туындады. Осылайша, XH 17 негізгі роторына қарағанда өте кішкентай құйрық роторына ие болды. Бұл жетектеу жүйесі тиімсіз болды, сынақ ұшағының қашықтығы 64 шақырымға (40 миль) дейін шектелді. XH 28 – жобаның ағаш макеті жасалған, ең көп салмағы болған, бірақ бағдарлама тоқтатылды және ол салынбады.