Америкалық қылмыстық профильдеуші Джон Эдуард Дуглас

Кіріспе

Американдық қылмыстық профильдеуші

Джон Эдвард Дуглас (18 маусым 1945 жылы туған) – АҚШ Федералдық тергеу бюросының (ФБР) зейнеткер арнайы агенті және бөлім бастығы. Ол алғашқы қылмыстық профильдеушілердің бірі болды және қылмыстық психология, нағыз қылмыс романдары мен өзінің өмірбаяны туралы кітаптар жазған және жазуға бірлесіп атсалысқан.

Ерте өмір және білім

Дуглас Бруклинде, Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Нью-Йорктің Хемпстед қаласында өсті. Ол Корнелл университетінде ветеринарияны оқығысы келді, бірақ жеткілікті бағалары болмағандықтан, 1963 жылы Монтана университетінің ветеринария бағдарламасына қабылданды. 1965 жылы Дуглас нашар баға алғаннан кейін оқуын тоқтатты, ал 1966 жылы АҚШ Әуе күштеріне төрт жылға әскери қызметке түсті. Әскери қызметте жүргенде Дуглас Шығыс Нью-Мексико университетінде бакалавр дәрежесін аяқтады. Кейіннен Дуглас 1977 жылы Висконсин университетінде білім беру психологиясы бойынша магистр дәрежесін, ал 1989 жылы Нова университетінде білім беру саласында доктор дәрежесін алды.

Мансап

Дуглас 1970 жылы ФБР-ге қосылды және оның алғашқы тағайындамасы Мичиган штатының Детройт қаласында болды. Ол жергілікті ФБР-дің жедел тобында снайпер ретінде қызмет етті, кейіннен келіссөзші болып жұмыс істеді. 1977 жылы ол ФБР-дің Мінез-құлық ғылым бөліміне (BSU) ауысты, онда ФБР академиясында, Вирджиния штатының Квантико қаласында жаңа ФБР арнайы агенттеріне, далалық агенттеріне және АҚШ-тың барлық аймақтарынан келген полиция қызметкерлеріне келіссөз жүргізу және қолданбалы қылмыстық психологияны оқытты. Ол ФБР-дің Қылмыстық профильдеу бағдарламасын құрып, басқарды, қазіргі таңда Мінез-құлықты талдау бөлімі (BAU) деп аталады, содан кейін ФБР-дің Зорлық қылмыстарын талдау ұлттық орталығының (NCAVC) бөлімшесі – Тергеуді қолдау бөлімінің басшысы болып тағайындалды. Елді аралап полицияға оқу курстарын өткізе отырып, Дуглас түрлі түрмелерде сериялық кісі өлтірушілер және басқа да зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлермен сұхбаттаса бастады. Ол Дэвид Берковиц, Тед Банди, Джон Уэйн Гейси, Чарльз Мэнсон, Линнетт Фромм, Сара Джейн Мур, Эдмунд Кемпер, Джеймс Эрл Рэй, Сирхан Сирхан, Ричард Спек, Дональд Харви және Джозеф Пол Франклин сияқты соңғы жылдардағы ең танымал қылмыскерлердің кейбіреулерімен зерттеу мақсатында сұхбат жүргізді. Ол осы сұхбаттардан алған ақпаратты "Сексуалды кісі өлтіру: үлгілер мен себептері" кітабында пайдаланды, одан кейін "Қылмысты жіктеу нұсқаулығы" (CCM) жарық көрді. Кейін Дуглас Вирджиния университетінен зерттеу жұмысы үшін екі Томас Джефферсон сыйлығын алды.

Профильдеу

Дуглас қылмыс орындарын қарастырып, қылмыскерлердің психологиялық портреттерін жасады, олардың мінез-құлқын сипаттап, келесі қадамдарын болжауға тырысты. Оның жұмысы қылмыскерлерді ұстауға көмектескен жағдайларда, оларды сұраққа тартып, сотқа беру үшін стратегиялар жасады. Қылмыстық профильдеудің пайда болу кезеңінде Дуглас өзінің әріптестерінен күмән мен сынға ұшырағанын айтты. Профильдеудің тиімділігі күмәнді және талқыланып жүр, себебі көптеген зерттеулер оның толыққанды қылмыстық портрет құру үшін жеткілікті дәлдікке ие еместігін көрсетіп тұр.

Жеке жағдайлар

Дуглас алғаш рет 1979–1981 жылдардағы Атлантадағы кісі өлтірулерге қатысуымен танымал болды. Ол People журналына берген сұхбатында әлі анықталмаған күдіктінің жас, қара нәсілді ер адам екенін айтты. Уэйн Уильямс тұтқындалғаннан кейін Дуглас, Уильямстың «көптеген кісі өлтірулерге кінәлі болу ықтималы зор» екенін мәлімдегені жарияланды. Бұл цитатаның контекстен тыс алынғанын түсіндірген Дуглас, «Мен оның профильге сәйкес келетінін айттым және егер ол кінәлі болып шықса, көптеген кісі өлтіруге кінәлі болуы мүмкін екенін қостым. Бұл жаңалықтарға тарады, келесі күні мен елдің барлық жаңалық бағдарламаларында, ірі газеттерде, тіпті Атланта Конституциясы газетінде «ФБР қызметкері: Уильямс көптеген адамды өлтірген болуы мүмкін» деген тақырыппен жарияланды». Осыдан кейін Дуглас ФБР директорынан ресми сөгіс алды. Бірақ ол келесі сот отырыстарына қатысып, прокуратураға Уильямстың ашуын оятуға көмектесті, бұл қазылар алдында Уильямстың кінәлі екенін көрсетуде маңызды рөл атқарды. Дугластың жасаған профилі Роберт Хансенді ұстауға және соттауға зор үлес қосты. Дуглас, кісі өлтірушінің тәжірибелі аңшы, өзіне сенімсіз, әйелдерден жиі бас тартыс көріп, өлтіргендерінен «еске алу үшін» заттар сақтайтынын (мысалы, құрбандардың әшекейлерін) ойлады. Ол сондай-ақ, күдіктінің сөйлеу кесірі болуы мүмкін екенін болжады. Осы профиль бағытында тергеушілер Хансенге жетті, ол профильге толық сәйкес келіп, сөйлеу кесірі де болды. Тінту кезінде оның үйінен құрбандардың әшекейлерінен құралған «еске алу заттары» табылды. Дугластың берген ақпараты 1980-ші жылдары Луизиана штатының Шривпорт қаласындағы сериялық кісі өлтірушінің ісін ашуға көмектесті. Дуглас 1985 жылдың шілде айында Чейни/Кулберт отбасының төрт мүшесі өлтірілгеннен кейін ақпарат берді, ол қылмыс орнындағы іздерді бір жыл бұрын өлтірілген Дебра Фордтың ісінен алынған дәлелдермен салыстырды. Кейін Натаниел Код осы қылмыстар үшін тұтқындалды. Дуглас Аманда Ноксты қолдап, оның кінәсіздігін растайтын дәлелдерді «Естен кеткен кісі өлтіруші» атты кітабында жариялады. Сонымен қатар, Дуглас ДжонБеннет Рамси ісін талдап, Рамсидің әкесі Джон, анасы Пэтси және ағасы Берк оның өліміне жауапты емес деген қорытындыға келді.

Douglas first made a public name for himself with his involvement in the Atlanta murders of 1979–81, through an interview he did with People about his profiling of the as yet unidentified killer as a young Black man. When Wayne Williams was arrested, Douglas was widely reported as stating that Williams was "looking pretty good for a good percentage of the killings." Believing that the quote was taken out of context, Douglas later clarified, "I said he fit the profile and added carefully that if it did turn out to be him, I thought he looked pretty good for a good percentage of the killings. The story hit the news wire, and the next day I was being quoted all over the country, on all the network news programs, in all the major newspapers, including a story in the Atlanta Constitution with the headline "FBI Man: Williams May Have Slain Many"." Douglas received an official letter of censure from the FBI Director for this. However, he attended the subsequent legal proceedings and helped the prosecution trap Williams into showing anger, which was key in showing the jury that Williams was the murderer. Douglas' profile was instrumental in the arrest and conviction of Robert Hansen. Douglas thought the killer would be an experienced hunter with low self esteem, have a history of being rejected by women, and would feel compelled to keep "souvenirs" of his murders, such as a victim's jewelry. He also suggested that the assailant might stutter. This profile led investigators to Hansen, who fit the profile down to the stutter. Upon executing a search warrant, "souvenirs" in the form of his victim’s jewelry were found at his residence. Douglas's information was crucial to exposing an active serial killer in Shreveport, Louisiana in the 1980s. Douglas provided information after four members of the Chaney/Culbert family were murdered in July 1985, comparing similarities discovered at the crime scene to evidence found at the homicide of Debra Ford a year earlier. Nathaniel Code was later arrested for these crimes. Douglas has written extensively in support of Amanda Knox, presenting evidence supporting her innocence in his book The Forgotten Killer. In addition, Douglas provided an analysis in the JonBenet Ramsey case and concluded that neither Ramsey's father John, her mother Patsy, nor her brother Burke were responsible for her death.

Кейінгі мансап

2022 жылдың қазанында Masterclass Дугласпен ынтымақтастыққа түсетінін хабарлады, онда ол ФБР профильдеу әдісі бойынша сабақ өткізеді. Дуглас көпшілік сөйлейтін спикер және кейде қоғамдық шараларға қатысады. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де Дуглас қылмыстық тергеулер мен сот отырыстарына ақылы және тегін консультант ретінде, сондай-ақ сарапшы куәгер ретінде қызмет көрсетуді жалғастыруда.

Танымал мәдениетте

2015 жылдың қаңтар айында Criminal Minds телешоуының авторлары ФБР профильдеушілері Джейсон Гидеон және Дэвид Росси тұлғалары Дугласқа негізделгенін мәлімдеді. "Mindhunter: Inside the FBI's Elite Serial Crime Unit" кітабынан бейімделген сценарий Netflix арнасымен сатып алынды. Mindhunter сериалында Джонатан Грофф түседі, ол Дуглас прототипіндегі арнайы агент Холден Форд рөлін сомдайды. Netflix сериалынан бұрын Mindhunter теледокументалдық нұсқасы MSNBC арнасында көрсетілді, онда Дуглас Джозеф Кондро және Дональд Харви сияқты басқа да жақсы танымал серийлі кісі өлтірушілермен сұхбаттасты. Дугластың Mindhunter жобасына қатысты көптеген сұхбаттары кейіннен оның кітаптарында жарияланды, соның ішінде "The Killer Across the Table" кітабында, онда Дуглас психопатияны егжей-тегжейлі сипаттады, әсіресе Кондро мен Джозеф МакГоуэннің істерінде, олар жеке танысқан және достарының немесе көршілерінің қыздары болған жасөспірім қыздарға шабуыл жасады, сондай-ақ Харвидің ісін, ол елдегі ең көп серийлі кісі өлтірушілердің бірі болып, ауруханада санитар болып жұмыс істеген кезінде ондаған науқасты өлтіру үшін лауазымын пайдаланды.

Шығармашылық емес

Дуглас, Джон Е., Энн В. Берджесс, Р. Н., Д. Н. С., Аллен Г. Берджесс, Роберт К. Ресслер. Қылмысты жіктеу нұсқаулығы: Зорлық-зомбылық қылмыстарын тергеу және жіктеудің стандартты жүйесі. Лексингтон, Массачусетс: Лексингтон кітаптары. 1992 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Қараңғыға саяхат. Нью-Йорк: Скрибнер. 1997 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Obsession: ФБР-дің әйгілі профильдеушісі қылмыскерлер, зорлаушылар мен аңшылардың және олардың құрбандарының психикасын зерттейді және қалай күресу керектігін айтады. Нью-Йорк: Скрибнер. 1998 жыл. Дуглас, Джон Е. ФБР-дегі мансап туралы нұсқау. Нью-Йорк: Саймон және Шустер. 1998 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Мотивтің анатомиясы: ФБР-дің аңызы бойынша ақыл-ой аулаушы зорлық-зомбылық қылмыскерлерін түсіну мен ұстауға арналған кілтті зерттейді. Нью-Йорк: Скрибнер. 1999 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Бізді қинайтын істер. Нью-Йорк: Скрибнер. 2000 жыл. Дуглас, Джон Е., Джон Дугластың полиция қызметкері емтиханы туралы нұсқаулығы. Каплан баспасы. 2000 жыл. Дуглас, Джон Е., Стивен Сингуляр. "Сен мені кім болғым келсе, солай бол" - Интернеттегі жыныстық қатынас пен өлім туралы шынайы оқиға. Нью-Йорк: Скрибнер. 2003 жыл. Дуглас, Джон Е. Құқық қорғау саласында мансап құруға арналған нұсқаулық. МакГроу Хилл. 2004 жыл. Дуглас, Джон Е., Энн В. Берджесс, Р. Н., Д. Н. С., Аллен Г. Берджесс, Роберт К. Ресслер. Қылмысты жіктеу нұсқаулығы: зорлық-зомбылық қылмыстарын тергеу және жіктеудің стандартты жүйесі, 2-ші басылым. Сан-Франциско: Джосси Бас. 2006 жыл. Дуглас, Джон Е., Джонни Додд. "БТК-ның санасының ішінде: Вичитадағы аты шулы сериялық өлтірушінің 30 жылдық аңшылықтың шынайы тарихы". Сан-Франциско: Джосси Бас. 2007 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Заң және тәртіпсіздік. Нью-Йорк: Кенсингтон. 2013 жыл. Mindhunter: ФБР-дің Сериалдық қылмыстар жөніндегі элиталық бөлімі, 24 қазан, 2017 жыл, Марк Олшекермен бірге. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. "Кестедегі кісі өлтіруші: сериялық қылмыскерлер мен жыртқыш аңдардың құпиясын ашу" ФБР-дің алғашқы ақыл-ой аулаушысы. Нью-Йорк: Харпер Коллинз. 2019 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. "Қылмыскердің көлеңкесі: ФБР-дің ақ нәсілді сериялық қылмыскерді іздеуі". Нью-Йорк: Харпер Коллинз. 2020 жыл. Дуглас, Джон Е., Марк Олшекер. Қылмыскер қоңырау шалғанда: Кішкентай қаладағы кісі өлтіру, қылмыстық профильдеу және әділдік туралы қорқынышты оқиға. 2022 жыл.

Douglas, John E., Ann W. Burgess, R. N., D. N Sc., Allen G. Burgess, Robert K. Ressler. Crime Classification Manual: A Standard System for Investigating and Classifying Violent Crimes. Lexington, Massachusetts: Lexington Books. 1992. Douglas, John E., Mark Olshaker. Journey into Darkness. New York: Scribner. 1997. Douglas, John E., Mark Olshaker. Obsession: The FBI's Legendary Profiler Probes the Psyches of Killers, Rapists and Stalkers and Their Victims and Tells How to Fight Back. New York: Scribner. 1998. Douglas, John E. Guide to Careers in the FBI. New York: Simon and Schuster. 1998. Douglas, John E., Mark Olshaker. The Anatomy of Motive: The FBI's Legendary Mindhunter Explores the Key to Understanding and Catching Violent Criminals. New York: Scribner. 1999. Douglas, John E., Mark Olshaker. The Cases That Haunt Us. New York: Scribner. 2000. Douglas, John E., John Douglas' Guide to the Police Officer Exams. Kaplan Publishing. 2000. Douglas, John E., Stephen Singular. Anyone You Want Me to Be: A True Story of Sex and Death on the Internet. New York: Scribner. 2003. Douglas, John E. John Douglas's Guide to Landing a Career in Law Enforcement. McGraw Hill. 2004. Douglas, John E., Ann W. Burgess, R. N., D. N Sc., Allen G. Burgess, Robert K. Ressler. Crime Classification Manual: A Standard System for Investigating and Classifying Violent Crimes, 2nd Edition. San Francisco: Jossey Bass. 2006. Douglas, John E., Johnny Dodd. Inside the Mind of BTK: The True Story Behind the Thirty Year Hunt for the Notorious Wichita Serial Killer. San Francisco: Jossey Bass. 2007. Douglas, John E., Mark Olshaker. Law & Disorder. New York: Kensington 2013. Mindhunter: Inside the FBI's Elite Serial Crime Unit, October 24, 2017, with Mark Olshaker. Douglas, John E., Mark Olshaker. The Killer Across the Table: Unlocking the Secrets of Serial Killers and Predators with the FBI's Original Mindhunter. New York: HarperCollins. 2019. Douglas, John E., Mark Olshaker. The Killer's Shadow: The FBI's Hunt for a White Supremacist Serial Killer. New York: HarperCollins. 2020. Douglas, John E., Mark Olshaker. When a Killer Calls: A Haunting Story of Murder, Criminal Profiling, and Justice in a Small Town. 2022.

Көркем әдебиет

Дуглас, Джон И., Марк Олшекер. Бүлінген қанаттар (Ақыл-ой саятшылары). Атрия. 1999 жыл. Дуглас, Джон И. Адам құлдырады: Бүлінген қанаттар триллері. (басқа атау: Адам құлдырады, 2-том) Атрия. 2002 жыл.