Кіріспе

Pinkerton – 1850 жылы шотланд туған американдық шебер Аллан Пинкертон мен Чикаго адвокаты Эдвард Раккердің құрған жеке күзетші және детективтік агенттік, бастапқыда Солтүстік-Батыс полиция агенттігі ретінде іргеленді. Кейіннен ол Пинкертон & Co., ал соңында Пинкертон Ұлттық детективтік агенттігі болып өзгерді. 1870-1890 жылдар аралығындағы өркендеу кезеңінде әлемдегі ең ірі жеке құқық қорғау ұйымы еді. Қазіргі таңда Швециядағы Securitas AB компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады. Пинкертон 1861 жылы президент сайланған Авраам Линкольнге жасалған Балтимор қастандық жоспарының жолын кестім деп мәлімдегеннен кейін танымал болды. Линкольн кейіннен Пинкертон агенттерін Конфедерацияға қарсы тыңшылық жүргізуге және Америка Азамат соғысы кезінде жеке күзетшісі ретінде жұмыс істеуге тартты. Азамат соғысынан кейін Пинкертондар ұйымдасқан еңбекке қарсы операциялар жүргізе бастады. 1892 жылғы Хоумстед ереуілі кезінде Пинкертон агенттері Эндрю Карнегидің атынан әрекет ететін өнеркәсіпші Генри Клей Фриктің ереуілді тоқтату шараларын күшейту үшін шақырылды. Жұмысшылар мен ереуілді бұзушылар арасындағы шиеленіс зорлыққа ұласып, үш Пинкертон агенті мен тоғыз теміршінің қаза болуына әкелді. XIX ғасырдың соңында Пинкертондар Иллинойс, Мичиган, Нью-Йорк, Пенсильвания және Батыс Вирджиния штаттарында көмір, темір және ағаш дауларында күзетшілер ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ 1877 жылғы Ұлы Теміржол ереуілі сияқты басқа да ереуілдерге қатысты. 20-ғасырда Пинкертон өзін жеке қауіпсіздік және тәуекелдерді басқару компаниясы ретінде қайта құрды. Компания түрлі форматтарда қазірге дейін жұмыс істеп келеді және қазір шведтік Securitas AB қауіпсіздік компаниясының бөлімшесі болып табылады, Pinkerton Consulting & Investigations, Inc. ретінде, Pinkerton Корпоративтік тәуекелдерді басқару ретінде жұмыс істейді. Бұрынғы Pinkerton Үкіметтік қызметтер бөлімі, PGS, енді Securitas Critical Infrastructure Services, Inc. ретінде жұмыс істейді.

Шығу тегі

1850 жылдары шотланд иммигранты Аллан Пинкертон Чикаголық адвокат Эдвард Раккермен жергілікті масондық залда кездесті. Екі адам Солтүстік-Батыс полиция агенттігін құрды, кейіннен Пинкертон агенттігі деп аталды. Пинкертон тыңшылық дағдыларын клиенттерді тартуға және агенттікті дамытуға пайдаланды. Тарихшы Франк Морн былай деп жазады: "1850-ші жылдардың ортасына қарай бірнеше кәсіпкерлер өз қызметкерлерін қатаң бақылау қажеттігін түсінді; олардың шешімі жеке детективтік жүйенің демеушілігі болды. 1855 жылдың ақпанында Аллан Пинкертон алты орталық-батыс теміржолымен кеңескеннен кейін Чикагода осындай агенттік құрды". Пинкертон агенттігі құрылғаннан кейін көп ұзамай әйелдер мен ұлт азаматтарын жұмысқа алды, себебі олар тыңшылыққа пайдалы болды, бұл сол кезде сирек кездесетін жағдай еді.

Құпия қызметтегі алғашқылар

Компанияның алғашқы операцияларының бірі – АҚШ-тың жаңа сайланған президенті Авраам Линкольнге жасалған қастандық қаупіне байланысты оны Вашингтон қаласына қауіпсіз жеткізу болды. Пинкертон детективі Кейт Уорн Линкольнді түрлі маскировкалар мен тактикалық амалдар арқылы АҚШ астанасына сәтті жеткізді, бұл үшін ол бүкіл ұзақ сапар бойы ояу болуға мәжбүр болды. Осы жетістіктің көпшілікке белгілі болуы нәтижесінде компания логотипі ретінде ашық көзді бейне және «Біз ешқашан ұйықтамаймыз» деген ұранды қабылдады. Аллан Пинкертон осы кезеңде АҚШ Соғыс департаменті деп аталған ведомствоның «Құпия қызмет» барлау бөлімінде қызмет етті. Бұл іс-әрекеттер АҚШ Құпия қызметінің құрылуына алғышарт болды, ол бүгінгі күнге дейін қазіргі және бұрынғы АҚШ президенттерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті. Ресми Құпия қызмет 1865 жылдың 5 шілдесінде, Авраам Линкольн қастандық құрбаны болғаннан кейін үш айдан кем уақыт өткен соң құрылды.

АҚШ үкіметінің мердігері

1871 жылы Конгресс жаңа Әділет департаментіне «федералды заңдарды бұзғандарды анықтау және соттау» үшін 50 000 доллар бөлді (1871 жылғы 50 000 доллар шамамен қазіргі кезде <есептелген сома> тең). Бұл сома ішкі тергеу бөлімін құруға жеткіліксіз болғандықтан, қызметтерді Пинкертон Ұлттық детективтік агенттігіне тапсырды. Бірақ Пинкертонның ереуілдерді тоқтатуға қатысы бар екені жайлы хабарлар тарағаннан кейін, заң шығарушылар Пинкертонмен жасалған үкіметтік келісімшарттарға қарсы шыға бастады. Пинкертон агенттігі 1870-ші және 80-ші жылдардағы өркендеу кезеңінде ереуілдегі жұмысшыларға қарсы зорлық қолданумен жиі айналысты. Бұған ең айқын мысал – Пинкертонның 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуіліне қатысуы. Алайда, 1892 жылы Пенсильвания штатының Хоумстед қаласындағы қақтығыс Пинкертон детективтік агенттігіне қарсы жалпыұлттық наразылыққа әкелді. Ереуілден кейін Конгресс Пинкертонға қарсы шаралар қабылдап, 1893 жылы Пинкертонға қарсы заң шығарды, ол федералды үкімет пен агенттік арасындағы қарым-қатынасты күрт шектеді. Заңда «Пинкертон детективтік агенттігі немесе осыған ұқсас ұйымда жұмыс істейтін адамдар АҚШ үкіметіне немесе Колумбия округі үкіметіне жұмысқа қабылданбауы тиіс» делінген.

Молли Магуайрс

1870 жылдары Филадельфия және Рединг темір жолының президенті Франклин Б. Гоуэн компанияның шахталарындағы еңбек одақтарын "зерттеу" үшін агенттікті жалдады. Пинкертон агенті Джеймс Макпарланд "Джеймс МакКенна" деген лақап атымен 19 ғасырдағы, негізінен ирланд-американдық көміршілерден құралған құпия қоғам – Молли Магуайрлерге еніп, еңбек ұйымының күйреуіне себеп болды. Осы оқиға Артур Конан Дойлдың "Қорқыныш аңғары" романына (1914–1915 жж.) шабыт берді. Пинкертон агенті 1911 жылғы Холмс туралы "Қызыл шеңбер" әңгімесінде де шағын рөлде пайда болады. 1970 жылы түсірілген "Молли Магуайрс" фильмі осы оқиғаға шала-шала негізделген.

Үй шаруалары ереуілі

1892 жылғы 6 шілдеде "Хомстед" ереуілі кезінде Карнеги Стил компаниясының Генри Клей Фрик Нью-Йорк пен Чикагодан 300 Пинкертон агентін шақырып, Питтсбург ауданындағы зауытты қорғауға және ереуілді бұзуға тырысты. Бұл салдарынан қақтығыс пен қоршау болып, 16 адам қаза тауып, 23-і жараланды. Осы оқиғадан кейін Пенсильвания штатының губернаторы Роберт Паттинсон мемлекеттік құқық қорғау органдарын және Ұлттық гвардияны жұмылдырды. Жеке және мемлекеттік күштер ереуілді тоқтатты, ал жұмысшылар темір зауытына қайта оралды. Америкалықтар Пинкертон агенттерінің әрекеттеріне және ереуілшілерге қараған тәсіліне наразылық білдірді. 1892 жылғы "Хомстед" ереуілі американдық еңбек тарихындағы маңызды кезең саналады және Конгресс Пинкертон агенттеріне қарсы күреске кірісуге себеп болды. Пинкертон агенттерінің қатысуын еске алу үшін, Питтсбург қаласының жанындағы Мунхолл және Ранкин елді мекендерін байланыстыратын көпірге "Пинкертонның қонуы" деген ат берілді.

Штуненбергті өлтіру және соттың қаралуы

Гарри Орчардты Айдахо полициясы тұтқындады және ол 1905 жылы Айдахоның бұрынғы губернаторы Франк Штуенбергті өлтіргенін Пинкертон агенті Джеймс Макпарландқа мойындады. Орчард (сәтті болмаған) куәлік берді, асылу қорқынышымен, Батыс тау-кеншілер федерациясының президенті Биг Билл Хейвудқа қарсы, оны кісі өлтіруге жалданған деп айыптады. Кларенс Дарроудың шегелеп айтқан қорғау сөзімен Хейвуд және WFM-нің басқа да айыпталушылары жалпыұлттық жариялылыққа ие сот процесінде ақталды. Орчардқа өлім жазасы берілді, бірақ ол жеңілдетілді.

Заңсыздық пен бәсекелестік

Пинкертон агенттері батыс заңсыздары Джесси Джеймс, Рено бандасы және Жабайы банданы (Буч Кэссиди мен Санденс Кидті қоса алғанда) іздеу үшін жалданып алынды. 1874 жылдың 17 наурызында екі Пинкертон детективі мен шериф орынбасары Эдвин П. Дэниелс Янгер ағайындыларымен (Джеймс-Янгер бандасының серіктестері) кездесті; Дэниелс, Джон Янгер және бір Пинкертон агенті қаза тапты. Миссури штатының Юнион қаласында Джордж Коллинз, сондай-ақ Фред Льюис және Билл Рэндольф банк тонады; Пинкертон детективі Чейс Шумахер оларды қуды да, қаза тапты. Коллинз 1904 жылдың 26 наурызында, ал Рэндольф 1905 жылдың 8 мамырында Юнионда дарға асылды. Пинкертондар қалалар мен кенттер арасында ақша және басқа да құнды заттарды тасымалдауға да жалданатын, бұл оларды заңсыздыққа бейім ететін. Пинкертон агенттері көбінесе жақсы жалақы алып, жақсы қаруланған. Джордж Тиль, бұрынғы Пинкертон қызметкері, Миссури штатының Сент-Луис қаласында Пинкертон агенттігіне бәсекелес Тиль детективтік қызметтер компаниясын құрды. Тиль агенттіктері АҚШ, Канада және Мексикада жұмыс істеді.

Қазіргі заман

Еңбек одақтарымен болған қақтығыстарға байланысты, "Пинкертон" сөзі еңбек ұйымдастырушылары мен одақ мүшелері арасында ереуілдерді тоқтатумен байланыстырылып келеді. Пинкертон 1937 жылы Ла Фоллетт комитетінің жариялаған тыңдауынан кейін еңбекке қатысты тыңшылықтан бас тарды. Фирманың қылмыстық істерді тергеу жұмысы полицияны жаңғырту қозғалысынан зардап шекті, бұл Федералдық Тергеу бюросының құрылуына және қоғамдық полицияның детективтік бөлімдері мен ресурстарын күшейтуге әкелді. Пинкертон ондаған жылдар бойы сәттілікке жеткен еңбек және қылмыстық тергеу жұмыстарының көлемі азайғандықтан, компания көбірек қорғау қызметтеріне қатысты, ал 1960 жылдары агенттіктің мөр басындағы "детектив" сөзі тіпті жойылды. Қазіргі кезде компания қауіп-қатер туралы ақпарат, тәуекелдерді басқару, басшыларды қорғау және белсенді атысқа жауап беруге бағытталған. 1999 жылы компанияны 384 миллион долларға шведтік "Securitas AB" қауіпсіздік компаниясы сатып алды, содан кейін ұзақ жылдар бойы "Пинкертонның" басты бәсекелесі болған "Уильям Дж. Бернс детективтік агенттігін" (1910 жылы құрылған) сатып алып, "Securitas Security Services USA" құрды (аналық компанияның бөлімшесі ретінде). Бүгінде компанияның бас кеңсесі Мичиган штатының Энн-Арбор қаласында орналасқан. 2018 жылдың желтоқсанында "Securitas AB" "Red Dead Redemption 2" ойынында "Пинкертон" атауын және логотипін пайдаланғаны үшін "Take Two Interactive" видео ойын компаниясына тоқтату туралы талап қойды. Олар ойынның сатылған әрбір данасы үшін роялти талап етті, әйтпесе сотқа жүгінетінін мәлімдеді. "Take Two" компаниясы "Пинкертон" атауының "Жабайы Батыспен" тығыз байланысты екенін және осы терминді пайдалану "Пинкертонның" сауда таңбасын бұзбайтынын айтты. 2019 жылдың сәуірінде "Securitas AB" өзінің талаптарын кері қайтарып алды. 2020 жылы "Amazon" компаниясы оларды қойма жұмыскерлері арасында кәсіподақ қозғалысының белгілерін анықтау үшін тыңдау үшін жалдады. 2022 жылы "Starbucks" компаниясының кәсіподақтарға қарсы күресінің аясында "Пинкертонның" бұрынғы қызметкерін жалдағаны хабарланды. 2020 жылы "Пинкертон" арқылы шарт жасасқан лицензиясы жоқ күзетші Мэтью Доллофф Колорадо штатының Денвер қаласында консервативті наразылық білдіруші Ли Келтнерді атып өлтірді. Доллофф "9News" телеарнасының операторлық тобын күзету үшін "Пинкертон" компаниясымен шарт жасасқан болатын. Олар Денвердегі оң және солшыл наразылықтарды жабуға тағайындалған. Келтнер операторға оны түсіруді тоқтатуды бұйырды; Доллофф кейін Келтнерге жақындады. Келтнер Долоффты қақпақтап, оған аюға қарсы спрей шашырады, дәл сол кезде Доллофф Келтнерді атты. Доллофф қамауға алынып, бірінші дәрежелі кісі өлтіру бойынша тергелді және екінші дәрежелі кісі өлтіру айыпталды. Кейіннен айыптаулар алынып тасталды. 2023 жылы "Wizards of the Coast" компаниясы "Magic: The Gathering" сауда картасы ойыны үшін "March of the Machine: The Aftermath" карталық жиынтығынан өнімдерді жергілікті ойын дүкенінен тапсырыспен алған "YouTube" блогері Дэн Кэнноннан алу үшін "Пинкертон" компаниясын жалдады. Кэннон YouTube-та өнімдерін көрсеткен видео жариялады. "Пинкертон" компаниясы заңға бағынуға мәжбүрлеу үшін қорқыту мен заңдық шақыру қағаздарын пайдаланды.