Кіріспе

Американдық құқық қорғау органының әкімшісі (1895–1972)

Джон Эдгар Гувер (1 қаңтар 1895 – 2 мамыр 1972) – американдық құқық қорғау органының әкімшісі, Тергеу бюросының (BOI) соңғы директоры және Федералдық тергеу бюросының (FBI) алғашқы директоры. Президент Кальвин Кулидж 1924 жылы Гуверді ФБР-дің алдыңғысы – BOI директоры қызметіне тағайындады. 11 жыл қызмет еткеннен кейін Гувер 1935 жылдың маусымында ФБР құрылуына зор үлес қосты, ол қайтыс болғанға дейін, яғни 1972 жылдың мамырына дейін директор болып тағы 37 жыл қызмет етті. Осылайша Гувер BOI және ФБР-ді 48 жыл бойы басқарды және сегіз президенттің кезінде қызмет етті. Гувер ФБР-ді ірі қылмысқа қарсы күрес агенттігіне дейін кеңейтті және полиция технологиясын жаңғыртуға бірнеше қадамдар жасады, мысалы, орталықтандырылған саусақ іздерінің тізімі мен сот-медициналық зертханалар құрылды. Гувер сонымен қатар ФБР индексі немесе Индекс тізімі деп аталатын ұлттық қара тізімді құрып, кеңейтті. Өмірінің соңында және қайтыс болғаннан кейін Гувердің құпия билікті теріс пайдаланғанының дәлелдері пайда бола бастағанда даулы тұлғаға айналды. Ол ФБР-дің өзінің қағидаларын және ФБР-дің орындауы тиіс заңдарды жүйелі түрде бұзғаны, сондай-ақ заңсыз бақылау, тыңдау және қарақшылық арқылы дәлелдер жинағаны анықталды. Осының нәтижесінде Гувер үлкен билікке ие болды және жоғары лауазымды саяси тұлғаларды қорқытып, оларға қысым көрсетуге қабілетті болды.

Ерте өмір және білім

Гувер 1895 жылы Жаңа жыл күні Вашингтонда Анна Мари (туған тегі Шейтлин; 1860–1938) және Диккерсон Нейлор Гувердің (1856–1921) отбасында дүниеге келді. Диккерсон Гувер ағылшын және неміс тегінен шыққан. Гувердің анасының әкесі Джон Хитц – Швейцарияның Америка Құрама Штаттарындағы құрметті бас консулы болған. Отбасында ол анасына ең жақын болды, ол нұсқау беруге көбірек бейім болғанымен, ұлына зор қамқорлық көрсетті. Гувер Вашингтонның Капитолий тауы ауданындағы Шығыс базарының жанындағы Севард алаңында орналасқан Капитолий тауының біріккен методистік шіркеуі орналасқан жердегі үйde дүниеге келді. Шіркеудегі әйнек сурет оған арналған. Гувер туған кезде туылғандығы туралы куәлік тіркелмеген, бірақ 1895 жылы Вашингтонда мұндай куәлік беру талап етілген. Оның екі бауырының куәліктері болған, бірақ Гувердің куәлігі 1938 жылы, ол 43 жасқа толғанда ғана тіркелді. Гувер өмірінің соңына дейін Вашингтонда тұрды. Ол Орталық орта мектепте оқыды, онда мектеп хорында ән шырқады, Резервтік офицерлерді даярлау корпусының бағдарламасына қатысты және дебат командасында өнер көрсетті. Мектеп газеті оның "салқын, табанды логикасын" жоғары бағалады. Гувер өзінің алғашқы жұмысын – Конгресс кітапханасының тапсырыс бөліміндегі хабаршы лауазымын 18 жасында қабылдады. Кітапхана оның үйінен жарты миль қашықтықта болды. Бұл тәжірибе Гувердің өзіне де, ФБР профильдерін жасауға да әсер етті; Гувер 1951 жылғы хатында: «Бұл жұмыс маған материалды жинаудың маңыздылығын үйретті. Бұл менің ФБР-дегі жұмысыма керемет негіз болды, онда ақпаратты және дәлелдерді жинау қажет болды» деп жазды. Гувер 1916 жылы Джордж Вашингтон университетінің құқық факультетін бітіріп, заң бакалавры атағын алды, онда ол Каппа Альфа орденінің Альфа Ну бөлімінің мүшесі болды. Бұл орден 1865 жылы Конфедерация жеңілгеннен кейін «Оңтүстік рыцарлығының теңдесі жоқ гүлінің мұрасын жалғастыру» ниетімен құрылған оңтүстік бауырластығы еді. Гувердің болашақ нанымдарына әсер еткен белгілі Каппа Альфа түлектерінің қатарында жазушы Томас Диксон және Джон Темпл Грейвс болды. Гувер 1917 жылы сол университеттің құқық факультетін бітіріп, заң магистрі дәрежесін алды. Құқық факультетінде оқып жүргенде Гувер Нью-Йорк қаласындағы АҚШ пошта инспекторы Энтони Комстоктың мансабына қызығушылық танытты, ол алаялыққа, жамандыққа, порнографияға және абортқа қарсы ұзақ науқандар жүргізді.

Соғыс төтенше жағдай бөлімі

Заңгерлік магистр дәрежесін алғаннан кейін Гувер Әділет департаментіне соғыс жағдайларына байланысты бөлімде жұмыс істеуге қабылданды. Ол 1917 жылғы 27 шілдеде 22 жасында кеңсе қызметкері лауазымына тағайындалды. Бұл жұмысының жалақысы жылына 990 доллар (АҚШ долларымен) болды және әскерге шақырудан босатылған. Американың бірінші қызыл үрейі басталып кеткен кезде, Гувердің алғашқы тапсырмаларының бірі Палмердің рейдтерін жүзеге асыру болды. Гувер және оның таңдаған көмекшісі Джордж Рух АҚШ-тың түрлі радикалдық топтарын қадағалады. Осы кезеңде Маркус Гарви, Роуз Пастор Стокс және Сирил Бриггс, Эмма Голдман мен Александр Беркман, сондай-ақ болашақ Жоғарғы Сот судьясы Феликс Франкфуртер Гувердің назарында болды, ол Франкфуртерді "Америкадағы ең қауіпті адам" деп есептеді. 1920 жылы 25 жастағы Эдгар Гувер Вашингтондағы Федералдық ложа №1-де масондыққа қабылданды. Кейіннен ол Шотландиялық ритуалға қосылып, 1955 жылы 33-ші дәрежелі құрметті бас инспектор атанды.

Тергеу бюросының басшысы

1921 жылы Гувер тергеу бюросында басшының орынбасары болды, ал 1924 жылы Бас прокурор оны директор міндетін атқарушы етіп тағайындады. 1924 жылдың 10 мамырында президент Кальвин Кулидж Гуверді Тергеу бюросының бесінші директоры етіп тағайындады, бұл бұрынғы директор Уильям Дж. Бернстің «Теапот кубогы» жанжалына қатысы бар деген айыптамаларға жауап ретінде жасалды. Гувер тергеу бюросын басқарған кезде онда шамамен 650 қызметкер болды, оның ішінде 441 арнайы агент. Гувер барлық әйел агенттерді жұмыстан босатып, оларды болашақта жұмысқа алуға тыйым салды. Гувер кейде басшылығында болжаусыздық танытты. Ол бюро агенттерін жиі жұмыстан шығарып, «көлік жүргізушілерге ұқсайтын ақымақтарды» немесе «бос сөздерді» бөліп алып отырды. Сондай-ақ, ол оған ұнамайтын агенттерді мансабын аяқтауға әкеп соқтыратын қызметтерге және орындарға жіберді. Мелвин Пурвис осыған жақсы мысал: Пурвис 1930-жылдардағы бандиттік топтарды ұстау және таратудағы ең тиімді агенттердің бірі болды, және Гувер оны қызғанышпен Бюродан шеттетуге тырысқан деген қаңқу бар, себебі Пурвис көпшіліктің үлкен құрметіне ие болған. 1929 жылдың желтоқсанында Гувер 1930 жылғы Лондон теңіз келісіміне (ресми түрде Теңіз қарулануын шектеу және азайту шарты) қатысу үшін Вашингтонға келе жатқан жапондық теңіз делегациясының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Жапон делегациясын Вашингтон Юнион (поезд) станциясында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Генри Л. Стимсон және Жапония елшісі Кацуджи Дебучи күтіп алды. Жапон делегациясы кейін Ақ үйге барып, президент Герберт Гувермен кездесті.

Депрессия дәуіріндегі бандиттер

1930 жылдардың басында қылмыстық топтар Орта Батыста көптеген банк тонауларын жасады. Олар басым артықшылығы бар қару-жарақтары мен жылдам көліктерін жергілікті құқық қорғау органдарынан қашып, тұтқындалудан аулақ болу үшін пайдаланды. Осы қылмыскерлердің көптегені АҚШ-тың газет беттерінде жиі пайда болды, әсіресе Джон Диллинджер, ол банктердің торларын секіріп өтуімен және түрмелерден, полицияның қолайсыз жағдайларынан бірнеше рет қашуымен танымал болды. Ұлы депрессия кезінде банктер мен банкирлер қарапайым халықты қанаушылар деп есептелгендіктен, Орта Батыста оларға біршама көңіл бөлінді. Тонаушылар штаттар арасында әрекет етті, ал Гувер олардың қылмыстарын федералдық құқық бұзушылық ретінде тануға ұмтылды, осылайша ол және оның адамы оларды қууға және оларды ұстауға құқылы болар еді. Бастапқыда Бюрода бірнеше ұятты оқиғалар болды, әсіресе Диллинджер мен оның серіктерімен байланысты. Висконсин штатының Манитовиш-Уотерс қаласындағы «Кішкентай Богемия» деп аталған жазғы үйге жасалған шабуыл Бюроның бір агенті мен жанындағы бейбіт тұрғынды қаза қылды, ал басқалары жараланды; барлық тонаушылар қашып кетті. Гувер өзінің жұмысы қауіпті екенін түсінді және кінәлілерді ұстау үшін барлық мүмкіндіктерін жұмылдырды. 1934 жылдың шілдесінің соңында Чикагодағы кеңседегі операциялар директоры, арнайы агент Мелвин Пурвис Диллинджердің қайда екені туралы ақпарат алды, ол расталды, Диллинджерді анықтады, «Биограф» театрының сыртында Бюро агенттері шабуылдап өлтірді. Гувер бірнеше танымал ұстауларға немесе заңсыздық жасағандарды атып өлтіруге қатысқаны үшін мақтау алды. Олардың ішінде 1933 жылы «Машиналық мылтық Келли», 1934 жылы «Диллинджер» болды, бұл Бюроның өкілеттіктерін кеңейтуге әкелді. 1935 жылы Тергеу бюросы Федералдық Тергеу бюросы (ФБР) болып қайта аталды. Бұл жай ғана атаудың өзгеруі емес. Көптеген қайта құрулар жүргізілді. Шындығында, Гувер 1929 және 1932 жылдары АҚШ-тағы өзінің ФБР зертханасын құруды жоспарлау үшін Канадалық сот-медициналық ғалым Уилфрид Деромның зертханасына екі рет барды. Осы сапарлардан алған білімі оған 1935 жылы БОИ-ді ФБР-ге айналдыруға көмектесті. 1939 жылы ФБР Гувер жасаған өзгерістердің арқасында, әсіресе Сәйкестендіру бөліміндегі саусақ іздерінің тізімдерін кеңейту және біріктіру, бүгінгі күнге дейін саусақ іздерінің ең үлкен жинағын құру және ФБР-дің жұмысқа алуын кеңейтуге, сондай-ақ 1932 жылы құрылған және ФБР тапқан дәлелдерді зерттеуге және талдауға арналған ФБР зертханасын құруға көмектескендіктен, ішкі барлау саласында жетекші болды.

Америка мафиясы

1930 жылдары Гувер ұйымдасқан қылмыстың бар екенін әлдебір тұрақты түрде жоққа шығарды, тіпті тыйым салу кезінде мафия топтарының заңсыз алкоголь сатудан түскен мол пайданы бақылау үшін күресуіне, содан кейін жезөкшелік, заңсыз есірткілер және басқа да қылмыстық іскерліктерді бақылау үшін күресуіне қарамастан. Көптеген жазушылар Гувердің мафияның бар екенін мойындамауының және оны тергеу үшін ФБР-дің барлық мүмкіндіктерін пайдаланбауының себебі, мафиялық қылмыскерлер Мейер Лански мен Фрэнк Костеллоның Гувердің өзінің жетекшісі, ФБР директорының орынбасары Клайд Толсонмен бірге түскен ұятты суреттерін иеленгенімен байланысты деп санайды. Гувер "көбік ойынға құмар" ретінде танымал болды және оның арнайы агенттерін 100 долларлық тігіс қоюға жіберген. Гувер бірде Бюроның букмекерлер мен құмар ойыншыларды қамаудан гөрі маңыздырақ міндеттері бар екенін айтқан. Гувер "Ең ірі қылмыскерлер бағдарламасын" құрды және ел бойынша синдикаттың жоғарғы басшыларын ұстауға кірісті.

Суверсиялық және радикалдық зерттеулер

Гуверді оның пікірінше, төңкершілік деп есептелетін нәрсе алаңдатты, және оның басшылығымен ФБР ондаған мың күдікті төңкершілдер мен радикалдарды тергеді. Сынаушылардың айтуынша, Гувер осы күдіктілердің қаупін шамадан тыс үлкейтіп көрсетуге бейімділік танытты және осы қауіпті жоюға тырысқанда өкілеттігінен көп рет асып кетті. ФБР-дің белсенді қудалауының нәтижесінде 1957 жылға қарай CPUSA мүшелерінің саны 10 мыңнан азырақ болды, олардың шамамен 1500-і ФБР-дің жеделхабаршылары еді.

Флорида мен Лонг-Айлендтегі подводный қайықтар түсірілімдері

ФБР 1930 жылдардың соңында неміс саботажшылары мен тыңшыларының топтарын тергеді және қарсы тыңшылықтың басты жауапкершілігін өз мойнына алды. Неміс агенттерін тұтқындау 1938 жылы басталды және Екінші дүниежүзілік соғыс бойына жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болған Куирин ісінде неміс суасты қайықтары Флорида мен Лонг-Айлендке екі кішкентай топ нацистік агенттерді түсіріп, ел ішінде саботаж жасауға тырысты. Екі топтың бірі агенттің біреуі ФБР-ге хабарласып, барлығын айтқаннан кейін ұсталды, ол да айыпталып, сотталды.

Заңсыз тыңдау

Осы кезеңде президент Франклин Д. Рузвельт АҚШ-тағы нацистік агенттерге қатысты алаңдаушылығынан, "өздерінің құпия қызметтеріне қатысы бар деген күдікпен" адамдардың телефондарын тыңдауға "шартты рұқсат" берді. 1941 жылы ол АҚШ Бас прокурорының әрбір жағдайда осы тыңдаулар туралы хабардар етілуі керек екенін қосты. Бас прокурор Роберт Х. Джексон бұл "істің бәрін" жақтырмағандықтан, тыңдауды қалай және қашан қолдануға Гуверге шешім қабылдауды тапсырды. Джексоннан кейін Бас прокурор лауазымына келген Фрэнсис Биддл кейде Гувердің өтініштерін қабылдамады.

Жасырын тыңшылық ашылулары

1930 жылдардың соңында президент Франклин Д. Рузвельт Гуверге АҚШ-тағы шетелдік тыңшылық пен ішкі коммунистер мен фашистердің қызметін зерттеу міндетін берді. 1940 жылдардың соңында Суық соғыс басталғанда, Гувер басқаратын ФБР АҚШ-тағы коммунистер мен басқа да солшыл жақтас белсенділерді қатаң бақылауға алды.

ФБР-ді жаһандық барлау қызметіне кеңейту жоспарлары

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гувер "Жаһандық барлау қызметі" құру жоспарларын ұсынды. Алайда, бұл жоспарлар Трумэн әкімшілігі тарапынан қабылданбады. Трумэн жоспарға қарсы болды, жаңадан құрылған бюрократиялық қарсыластар биліктің орталықтандырылуына келіспеді, сондай-ақ "Гестапоның" американдық үлгісін жасауға қатысты үлкен алаңдаушылық туды.

Хабеас корпусты тоқтата тұру жоспарлары

1946 жылы Бас прокурор Том Кларк Гуверге соғыс уақытындағы ұлттық төтенше жағдай кезінде ұсталуы мүмкін, адал еместігі күдіктелген американдықтардың тізімін жасауға рұхсат берді. 1950 жылы Корея соғысы басталғанда Гувер президент Трумэнге хабеас корпустың күшін тоқтату және 12000 американдықты ұстау жоспарын ұсынды, олардың адал еместігіне күдік болған. Трумэн бұл жоспарды іске қоспады.

COINTELPRO және 1950 жылдар

1956 жылы Гувер АҚШ Жоғарғы Сотының, әсіресе коммунистердің саяси көзқарастары үшін адамдарды қудалауға Әділет министрлігінің мүмкіндіктерін шектейтін шешімдеріне наразы болып, көңілі тоңды. Оның кейбір көмекшілері ол коммунизм қаупін қасақана үлкейтіп көрсеткенін, «ФБР-ге қаржылық және халықтық қолдауды қамтамасыз ету үшін» жасағанын хабарлады. Осы кезде ол COINTELPRO деген атпен жасырын «китәуірлік әрекеттер» бағдарламасын ресми түрде құрды. COINTELPRO алғаш рет АҚШ Коммунистік партиясын жою үшін қолданылды, онда Гувер күдікті азамат тыңшыларынан бастап, Чарли Чаплин сияқты танымал тұлғаларға дейін, барлық нысаналарды бақылауға және іздеуге бұйрық берді, ол оларды Коммунистік партияның насилын таратушы деп есептеді. COINTELPRO әдістеріне: жасырын кіру, қарақшылық, заңсыз телефон тыңдау, жалған құжаттарды орналастыру және нысана ұйымдарының негізгі мүшелері туралы жалған ақпарат тарату кірді. Кейбір авторлар COINTELPRO әдістеріне зорлық-зомбылықты қоздыру және тіпті кісі өлтіруді ұйымдастыру да кіргенін айыптады. Бұл бағдарлама 1971 жылы сегіз белсендінің Пенсильвания штатының Медиа қаласындағы кеңседен көптеген құпия құжаттарды ұрлағаннан кейін жұртшылыққа жария болды, содан кейін COINTELPRO Гувер мен ФБР-ге қарсы қатаң сынға ұшырады. COINTELPRO-ның қызметін 1975 жылы АҚШ Сенатының барлау қызметіне қатысты үкіметтік операцияларды зерттеу жөніндегі арнайы комитеті зерттеді, ол төрағасы сенатор Фрэнк Черчтың (Айдахо штатынан демократ) есімімен «Черч комитеті» деп аталды. Комитет COINTELPRO-ның қызметінің заңсыз және Конституцияға қайшы екенін жариялады. Гувер көптеген ықпалды адамдар, әсіресе саясаткерлер туралы көп көлемде компроматты және ұятты ақпаратты жинау арқылы үлкен билікке ие болды. 1974 жылдың басында Бас прокурордың орынбасары болып тағайындалған Лоренс Сильберманның айтуынша, ФБР директоры Кларенс М. Келли мұндай файлдардың жоқ немесе жойылған деп ойлаған. Бірақ 1975 жылдың қаңтарында «Вашингтон Пост» газеті бұл туралы жариялағаннан кейін Келли оларды іздеп, өзінің кеңсесінен тапты. Содан кейін Әділет комитеті Сильберманнан олар туралы куәлік беруді талап етті.

Азаматтық құқықтарды қорғау топтарына қарсылық

1956 жылы, Мартин Лютер Кингке бағытталмас бұрын, Гувер Миссисипи штатының Маунд-Байу қаласынан шыққан азаматтық құқықтар қозғалысының желідесі Т.Р.М. Ховардпен ашық пікір алмасты. Ұлттық сөйлеу туры барысында Ховард ФБР-дің Джордж В. Ли, Ламар Смит және Эммет Тиллдің нәсілдік жеккөрушілікпен жасалған кісі өлтірулерін толыққанды тергемегенін сынады. Гувер баспасөзге ашық хат жазып, бұл мәлімдемелерді «жауапсыздық» деп бағалады. 1960 жылдары Гувердің ФБР-і Джон Леннон, Малкольм Икс және Мұхаммед Алиді қадағалады. COINTELPRO тактикасы кейіннен «Ислам Ұлты», «Қара пантералар» партиясы, Кингтің Оңтүстік Христиандық көшбасшылық конференциясы және тағы да басқа ұйымдарға таратылды. Гувердің бүлікшіл элементтермен байланыста болған адамдарға қарсы шаралары, олардың кейбіреулері азаматтық құқықтар қозғалысының мүшелері болды, сондай-ақ олардың беделін түсіруге тырысты деген айыптамаларға әкелді. Мартин Лютер Кинг және актриса Жан Себергке қатысты жағдайлар осыған дәлел: Жаклин Кеннеди Гувердің президент Джон Ф. Кеннедиге Кингтің Вашингтондағы наурыз науқаны кезінде секс-кеш өткізуге тырысқанын айтқандығын, ал Роберт Ф. Кеннедиге президенттің қосылу рәсімінде Кингтің сыни пікірлер білдіргенін еске алды. Гувердің басшылығымен ФБР 1964 жылы Кингке анонимді шантаж хаты жіберді, онда «Сізге енді тек бір нәрсе қана жасау қалады» делінген, Кинг бұл хатты өзіне-өзі қол жұмсауға шақыру ретінде түсіндірді. Кингтің көмекшісі Эндрю Янг 2013 жылы «Академиялық жетістіктер» ұйымымен сұхбатта SCLC мен ФБР арасындағы шиеленістің басты себебі үкіметтік агенттіктің қара агенттерінің жетіспеушілігі болғанын, ал екі тарап Селмадан Монтгомериге дейінгі шерулер кезінде бір-бірімен ынтымақтасуға дайын болғанын мәлімдеді. 1965 жылы азаматтық құқықтар жөніндегі белсенді Виола Лиуццо Ку-клукс-клан мүшелері тарапынан өлтірілді. Олар оның жолаушысының қара нәсілді жас жігіт екенін байқағаннан кейін оның машинасына аңдып, оқ атқан. ФБР Лиуццоның Коммунистік партия мүшесі болғаны және азаматтық құқықтар қозғалысына қатысқан афроамерикандықтармен қарым-қатынаста болғандықтан балаларын тастап кеткені туралы қаңқу сөздерді таратып, осылайша жағдайды ширатуға тырысты. ФБР деректеріне сәйкес, Гувер бұл ақпаратты президент Линдон Джонсонға жеке жеткізген. Гувер сонымен қатар 1963 жылы Ку-клукс-клан мүшелерінің 16th Street баптистік шіркеуінде жасаған жарылысынан қаза тапқан төрт қызға қатысты федералдық тергеуді тоқтатуға жеке бұйрық берді. 1965 жылдың мамыр айында жергілікті тергеушілер мен ФБР жарылысқа қатысты күдіктілерді және куәгерлерді анықтады, бұл ақпарат Гуверге жеткізілді. Алайда, «Алабама штатындағы ақ нәсілділерден құралған қазылар алдында» «дәлелдер өте күшті болғанына» қарамастан, төрт күдіктіге қатысты қылмыстық іс қозғалмады. Жергілікті және федералдық тергеушілер арасында сенімсіздік қалыптасқан еді. Гувер қылмыстық іс қозғау мүмкіндігінің аз екенін айтты және агенттеріне өздерінің нәтижелерін федералды немесе штаттық прокурорлармен бөліспеуді бұйырды. 1968 жылы ФБР жарылысқа қатысты тергеуді ресми түрде тоқтатып, күдіктілерге қарсы айып тақпады. Файлдар Гувердің бұйрығымен жабылды. 1970 жылы Гувер Уильям С. Салливанның куәлігі бойынша Weather Underground ұйымына қарсы «қара қаптармен» операция жүргізуге жеке рұқсат берді.

Карьерасының соңына таман және өлімі

Оның өмірбаясын жазған Кеннет Акерман Хувердің құпия файлдары президенттерді оны жұмыстан босатудан сақтады деген айыптың "аңыз" екенін жазды. Дегенмен, 1971 жылы Ричард Никсон Гуверді жұмыстан босатпауының себебінің бірі – Гувердің оған қарсы шаралар қолдануынан қорқуы екенін айтқандығы тіркелген. Сол сияқты, президенттер Гарри Трумэн мен Джон Ф. Кеннеди Хуверді ФБР директоры лауазымынан босатуды қарастырған, бірақ соның саяси құны тым жоғары болады деп шешкен. 1964 жылы Гувердің ФБР-і президент Линдон Джонсонның арнайы көмекшісі және сенімді адамы Джек Валентиді тергеді. Валенти Джонсонның жеке хатшысымен үйленген еді, бірақ коммерциялық фотограф досымен гомосексуалдық қарым-қатынаста болған деген күдік болды. Гувер жеке өзі президент Джон Ф. Кеннедиге жасалған қастандықтың тергелуіне жетекшілік етті. 1964 жылы, Гувер Уоррен комиссиясының алғашқы тыңдауларында куәлік беруге дайындалып жатқанда, президент Линдон Б. Джонсон АҚШ мемлекеттік қызметкерлерінің міндетті зейнеткерлік жасын 70 жасқа дейін көтерді, осылайша Гуверге "белгісіз мерзімге" ФБР директоры болып қалуға мүмкіндік берді. 1979 жылы Палатаның Қастандықтар жөніндегі арнайы комитеті ФБР, Уоррен комиссиясы және басқа да агенттіктердің жұмысын сынаған есеп жариялады. Есепте ФБР-дің (Гувердің) президентке жасалған қастандыққа қатысты құлықты толыққанды тергеуге құлшынбауы сынға алынды. 1969 жылғы қаңтарда Никсон президенттік лауазымға келген кезде Гувер 74 жасқа толыпты. Вашингтонда ФБР басшысының қарттығына байланысты зейнеткерлікке кетуі керек деген пікір күшейді, бірақ Гувердің Конгрестегі күші мен байланыстары оны осыдан мәжбүрлеуге жеткіліксіз болды. Гувер 1972 жылғы 2 мамырда Вашингтондағы үйінде жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін ФБР директоры қызметін атқарып тұрды. Осыдан кейін бюроның операциялық басқаруы директордың орынбасары Клайд Толсонға жүктелді. 1972 жылғы 3 мамырда Никсон ФБР тәжірибесі жоқ Әділет министрлігінің қызметкері Л. Патрик Грейді ФБР директорының міндетін атқарушы етіп тағайындады, ал У. Марк Фелт директордың орынбасары болды. Гувердің денесі АҚШ Капитолийінің Ротондасында орналастырылды, онда Бас судья Уоррен Бергер оны мақтады. The New York Daily News хабарлағандай, Гуверге дейін мемлекеттік қызметкерлердің ешқайсысы осылай орналастырылмаған. Сол кезде The New York Times газеті бұл "бұрын 21 адамға ғана берілген құрмет, олардың сегізі президенттер немесе бұрынғы президенттер" екенін жазды. Президент Никсон Ұлттық пресвитериан шіркеуіндегі жерлеу рәсімінде де сөз сөйлеп, Гуверді "ұлы жетістіктермен және осы елге деген адал қызметімен толы өмір сүрген алыптардың бірі" деп сипаттады. Гувер Вашингтондағы Конгресс зиратында ата-анасы мен бала кезінде қайтыс болған әпкесінің қабірінің жанына жерленді.

Мұра

Биограф Кеннет Д. Акерман Гувердің мұрасын былайша қорытындылайды: "Жақсы немесе жаман, ол ФБР-ді кәсібилікті және ғылыми қылмысқа қарсы күресті басымдыққа қойған, қазіргі заманғы ұлттық ұйымға айналдырды. Өмірінің көп бөлігінде американдықтар оны батыр санады. Ол G Man брендін осыншалықты танымал етті, оның шыңында ФБР агенті болу, Ivy League колледжіне қабылданудан да қиын болды. АҚШ Президенті Гарри С. Трумэннің айтуынша, Гувер ФБР-ді жеке құпия полициясына айналдырды: «Бізге гестапо немесе құпия полиция қажет емес. ФБР сол бағытта ұмтылып жатыр. Олар жыныстық қатынасқа қатысты даулар мен қарапайым шантажға араласып жатыр. Дж. Эдгар Гувер билікті өз қолына алуға бар күшін салар еді, ал барлық конгрессмендер мен сенаторлар одан қорқады». Гувердің әрекеттері билікті теріс пайдалану ретінде қарастырылғандықтан, қазір ФБР директорларының қызмет мерзімі 10 жылмен шектеледі және АҚШ Сенаты оны ұзарта алады. The National Interest журналының журналисі және аға редакторы Джейкоб Хейлбрунн Гувердің мұрасын екіұшты бағалайды: «Гувердің жетістіктерінің аралас екендігіне ешқандай күмән жоқ, бірақ мен оны жамандыққа толы деп ойламаймын. Оны үнемі коммунизмге қарсы деп айыптайды, бұл оның паранойясының белгісі сияқты. Бірақ шындығында, ол Рузвельт әкімшілігіндегі коммунистік белсенділікті анықтауда жеткілікті ынталы болған жоқ. КГБ мұрағаттарынан белгілі болғандай, үкімет ішінде ондаған, тіпті жүздеген КГБ хабаршылары жұмыс істеген. Ол сондай-ақ адамдардың азаматтық құқықтарын бұзғаны үшін жиі айыпталады, бірақ шындығында Гувер Президент Никсонның жалғастыруды қалаған тыңдау амалдарына қарсы тұрды». ФБР-дің Вашингтондағы бас кеңсесі Гувердің құрметіне J. Edgar Hoover Building деп аталды. Гувердің мұрасының даулылығына байланысты республикашылдар мен демократтар Конгресс палатасы мен Сенатта оның атын өзгерту туралы бірнеше заң жобасын ұсынды. Алғашқы ұсыныс ғимарат ашылғаннан кейін екі ай өткен соң жасалды. 1979 жылдың 12 желтоқсанында Мэриленд штатынан сайланған республикашыл конгрессмен Гилберт Гуде H. R. 11137 заң жобасын ұсынды, ол ғимараттың атауын «J. Edgar Hoover F. B. I. Building» дегеннен қарапайым «F. B. I. Building» деп өзгертуді көздеді. Алайда, бұл заң жобасы комитеттен шыға алмады, сондай-ақ Гуденің келесі екі әрекеті де сәтті болмады. 1998 жылы демократ сенатор Гарри Рид ғимараттан Гувердің атын алып тастау туралы түзету ұсынды, осы ретте «ФБР ғимаратында Дж. Эдгар Гувердің аты – ғимаратқа түскен дақ» деді. Сенат бұл түзетуді қабылдамады, және ФБР бас кеңсесін жаңа қалалық аймаққа көшіру оның атауын өзгерту мәселесін шеше алады. Гувердің ұлттық қауіпсіздік атымен азаматтық құқықтарды бұзу практикасы соңғы кездегі ұлттық бақылау бағдарламаларына қатысты сұрақтарды тудырды. Мысалы, 2015 жылдың 21 сәуірінде Дүниежүзілік саясат институтында өткен «Азаматтық құқықтар және ұлттық қауіпсіздік: Гувер дұрыс айтты ма?» атты лекцияны қарастыруға болады.

Үй жануарлары

Гувер бала кезінде ата-анасынан алғашқы итін алғаннан кейін, ол ешқашан итсіз қалған емес. Өмірі бойы көптеген итті ұстады және әсіресе текті тұқымдарды өсіруде, атап айтқанда кейн терьерлер мен бигльдерді өсіруде сардар болды. Ол Герберт Гувер (жақын туыс емес) және Линдон Б. Джонсон сияқты көрнекті тұлғаларға көптеген иттер сыйлады, ал Спей де Бозо атымен белгілі кейн терьері де бар, жеті үй жануарының қалдықтарын Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласындағы Аспен-Хилл естелік саябағына жерледі.

Жыныстық қатынас

1940 жылдардан бастап, әлі де 40-тан асқан кезінде анасымен бірге тұратын Гувердің гомосексуал екендігі туралы әңгімелер тарады. Тарихшылар Джон Стюарт Кокс және Атан Г. Теохарис Гувердің 40 жасында көмекші директоры болған және оның негізгі мұрагері атанған Клайд Толсонның Гувердің өліміне дейін оныңмен сексуалдық қатынаста болғанын болжады. Гувер өзінің сексуалдығы туралы қандай да бір меңзеу жасағандарды іздеп табуға және қорқытуға тырысқан. Гувер туралы сенбестік тудыратын әңгімелерді қайталап айтуды ұнататын Трумэн Капоте бірде аңыздың рас екеніне көз жеткізуден гөрі Гуверді ашуландыруды көбірек қалайтынын айтты. Кейбір әріптестері мен ғалымдар Гувердің сексуалдығы туралы, әсіресе Толсонмен болған қарым-қатынасы туралы әңгімелерді ықтимал емес деп санайды, ал басқалары оларды ықтимал немесе тіпті "расталған" деп сипаттайды. Тағы басқа ғалымдар пікір білдірмей, тек әңгімелерді баяндады. Кокс пен Теохарис «көрінетін мүмкіндік – Гувер ешқашан сексуалдық құштарлықты сезінбеген» деген қорытындыға келді. Романшы Уильям Стайрон Саммерске бірде Гувер мен Толсонды Калифорниядағы жағажайдағы үйінде көргенін, онда режиссер досының тырнақтарын бояп жатқандығын айтты. Алғашқы гомосексуалдық құқықтарды қорғау ұйымдарының бірі – Маттахин қоғамының негізін қалаушы Гарри Хей, Гувер мен Толсонның Калифорниядағы Дель-Мар жарыс жолағында тек гомосексуалдарға тиесілі және олардың ғана пайдалануына арналған ложаларда отырғанын айтты.

Басқа романтикалық айыптаулар

Гувердің өмірбаясын жазған Ричард Хак режиссердің гомосексуал болғанына сенбейді. Хак Гувердің 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында актриса Дороти Ламурмен романтикалық қарым-қатынаста болғанын және Гувер қайтыс болғаннан кейін Ламур онымен болған қарым-қатынасы туралы қауесеттерді жоққа шығармағанын айтады. Ол фильмдердің, фотосуреттердің және жазба материалдардың, әсіресе танымал адамдардың жалаңаш суреттеріне ерекше назар бөлген. Ол оларды жеке ләззатына пайдаланған және шантаж үшін сақтап отырған деген хабар бар.

Кескі киім кию оқиғасы

Сченли Индустриз компаниясының негізін қалаушы Льюис Розенстиль Гувердің жақын досы және Дж. Эдгар Гувер қорының негізгі демеушісі болды. Журналист Энтони Саммерс өзінің "Ресми және құпия: Дж. Эдгар Гувердің құпия өмірі" (1993) атты өмірбаянында Розенстильдің төртінші әйелі Сьюзанның 1950-ші жылдары Плаза қонақ үйіндегі тек еркектерге арналған кеште Розенстиль, адвокат Рой Кон және жас еркектермен бірге Гувердің әйелдер киімі кигенін көргенін айтқанын келтіреді. Гувердің тағы бір биографы, Бертон Херш, кейіннен бұл оқиғаны растады. Саммерс мафияның Гуверге қарсы шантаж материалдары болғанын, осының салдарынан Гувер ұйымдасқан қылмысты белсенді түрде қуғындамайтынын мәлімдеді. Саммерстің сөзіне сәйкес, ұйымдасқан қылмыс өкілдері Мейер Лански мен Фрэнк Костелло Гувердің Толсонмен сексуалдық қатынаста болған суреттерін алып, ФБР олардың заңсыз қызметтерін тергемеуі үшін пайдаланған. Сонымен қатар, Саммерс Гувердің бала порнографиясын жасаушы және "Жаңа туған балалар" фильмінің продюсері деп айыпталған Билли Байерс-младшиймен достық қарым-қатынаста болғанын хабарлады. Дегенмен, гомосексуализм және шантаж туралы қауесеттерді естіген Гувердің тағы бір биографы оларды растай алмады. Гувер мен Толсон жиі Дель Чарро қонақ үйіне де баратын. Саммерс Чарльз Кребс деген дереккөзден: "Мен білетін үш рет, мүмкін төрт рет балалар Гувердің өтініші бойынша Ла-Хойяға апарылды" деген сөзді келтірді. Гувердің салғысыздан жасаған әрекеттері оның мінезіне қайшы келер еді, оның сексуалдық бағдары қандай болғанына қарамастан. Көптеген биографтар ФБР-дің мафияны үздіксіз тергеуіне байланысты мафияның шантажы туралы оқиғаның ықтимал еместігін ескереді. Расталмаса да, әйелдер киімі кию туралы айыптама кеңінен таралды. Автор Томас Доэртитің сөзімен айтқанда, "Америкалық халық мәдениеті үшін ФБР директорының Кристин Йоргенсенге ұқсас бейнесін көруге қызығушылық танытты". Биограф Кеннет Акерман Саммерстің айыптауларының "тарихшылар тарапынан кеңінен жоққа шығарылғанын" айтады. Журналист Лиз Смит Коунның Гувердің трансвестизмі туралы "бұл жалпыға белгілі болғанға дейін" өзіне айтқанын жазды.

Лаванда қорқынышы

Адвокат Рой Кохн сенатор Джозеф Маккарти төрағалық еткен кезде Сенаттың Тергеу жөніндегі тұрақты кіші комитетінің бас кеңесшісі болды және 1950 жылдары коммунистерге қарсы тергеулер кезінде Гуверге көмектесті. Ол, әдетте, жасырын гомосексуалист екені белгілі болды. Лавандалық қорқыныш кезінде Кохн мен Маккарти АҚШ үкіметіндегі бірнеше жасырын гомосексуалдарды олардың сексуалдық бағыты құпия сақталатынына кепілдік беру үшін маңызды үкіметтік ақпаратты сыртқа шығаруға көндіргенін айтып, коммунистерге қарсы ынтаны одан әрі күшейтті. Бұдан кейін жүргізілген федералдық тергеу президент Дуайт Д. Эйзенхауэрді 1953 жылдың 29 сәуірінде 10450 нөмірімен атқарушы бұйрыққа қол қоюға итермеледі, ол гомосексуалдарға федералдық деңгейде жұмыс табуға тыйым салды. 2004 жылғы зерттемесінде тарихшы Дэвид К. Джонсон Гувердің гомосексуализмі туралы болжамдарды сынға алды, оларды Гувер мен ол басқарған қауіпсіздік бағдарламасы жетілдірген «күнәлілік байланысы, қауесет және расталмаған әңгімелер» сияқты тактикаға негізделгендігін айтты. Ол Розенстиелді өтірікші деп санайды, оған оқиғасы үшін ақы төленген, ал оның «Гувердің әйел киімінде, былғары киген жас сары шашты ұлдармен жыныстық қатынасқа түсіп, Киелі кітапты қорлағаны туралы сипаттамасы – гомофобиялық қиял» дейді. Оның пікірінше, үкіметтегі гомосексуалдарға қарсы ондаған жылдар бойы жүргізілген науқанның қырсынын ұмытқандар ғана Гувердің ұятты жағдайларда пайда болғаны туралы хабарларға сене алады.

Достар қолдау көрсетеді

Гувермен байланысы бар кейбір адамдар оның гомосексуализмі туралы қауесеттерді қолдады. Энтони Саммерстің мәлімдемесіне сәйкес, Гувер Нью-Йорктегі Stork клубына жиі баратын. Сол кезде 18-19 жастағы модель болған Луиза Стюарт Саммерске 1936 жылы лимузинде қалаға жол тартқанда Гувердің Толсонмен қол ұстасқандарын көргенін айтты. Гувер авторлық құқық пен роялтилерді алды.

Құрметтер

1938 жылы Оклахома баптистік университеті Хуверге құрметті докторлық дәреже берді, сонымен қатар ол бітіру салтанатында сөз сөйледі. 1939 жылы Ұлттық ғылым академиясы Хуверге қоғамдық әл-ауқат медалін табыс етті. 1950 жылы Ұлыбритания королі VI Георг Хуверді Британ империясы орденінің құрметті кавалер-командоры етіп тағайындады. 1955 жылы президент Дуайт Д. Эйзенхауэр Хуверге Ұлттық қауіпсіздік медалін берді. 1966 жылы президент Линдон Б. Джонсон ФБР директоры қызметін атқарғаны үшін Хуверге Мемлекеттік департаменттің "Ерен қызметі үшін" сыйлығын табыс етті. 1973 жылы Вашингтон қаласындағы жаңа салынған ФБР бас кеңсесі Дж. Эдгар Хувер атымен аталды. 1974 жылы Конгресс Хувердің естелігін құрметтеу үшін "Дж. Эдгар Хувер: Америка Құрама Штаттары Конгресіндегі естелік сөздер және оның өмірі мен қызметіне қатысты мақалалар мен редакциялық материалдар" атты естелік кітапты жариялады. 1974 жылы Иллинойс штатының Шомбург қаласындағы мектептің бірі Дж. Эдгар Хувердің есімімен аталды. Алайда, 1994 жылы Хувердің заңсыз әрекеттері туралы мәліметтер жарияланғаннан кейін, мектептің аты Герберт Хувердің құрметіне өзгертілді.