Кіріспе

"Стигма" – "Жұлдыздар жолы: Энтерпрайз" телесериалының екінші маусымының он төртінші эпизоды (214-ші түсірілім). Бұл ғылыми-фантастикалық эпизод 22-ші ғасырдағы ғарыш кемесі экипажының шетелдік аурумен күресіп, сонымен қатар жыныстық жолмен жұғатын аурулар туралы ой-толғаныстарды қамтитын оқиғасын баяндайды. Эпизодта субкомандир Т'Полдың "Фьюжн" эпизодындағы қаламаған ой біріктіру салдарынан жұқтырған, па’нар синдромы деп аталатын дегенеративтік ауруы бар екені ашылады. Ол Вулкан қоғамынан мүшеліктен шығарылып, "Энтерпрайз" кемесіндегі лауазымын жоғалту қаупіне тап болады.

Сюжет

Доктор Флокс Т'Полға оның өлімге әкелетін Па'нар синдромы ауруын емдеудің тиімділігін жоғалтып жатқанын айтады, сондықтан ол "Энтерпрайз" планетасының орбитасында жүргенде, түрлер аралық медициналық алмасуға қатысып жатқан Вулкан дәрігерлерінен құпия сауалдар қоюды қалайды. Т'Пол қарсылық білдіреді, бірақ Флокс бәрібір баруды шешеді. Ол кетпес бұрын, оның екінші әйелі Физал жаңа микроскопты орнатуға көмектесу үшін келеді де, көп ұзамай командир Таккерге көңіл білдіре бастайды. Полигамияны түсінбеген Таккердің санасы шатастырады, бірақ Денобула мәдениетінде мұндай қарым-қатынас қалыпты жағдай. Планетада Флокс Вулкандықтардан сұрақтар қойғанмен, көп мәлімет ала алмайды. Вулкандықтар Флокс пен Т'Полді қабылдап, сұраққа алуды сұрағанда, олардың алдауы сәтсіз болғаны анық болады, себебі Вулкандықтар Т'Полдан медициналық сынама алып, күдіктерін растайды. Па'нар синдромы тек ой біріктіру арқылы жұғады, ал бұл Вулканның туған жерінде тыйым салынған амал. Капитан Арчер Вулкандықтардан Т'Полдың жағдайы туралы естігенде ашуға ішенеді. Арчер өз кезегінде Вулкандықтарға барады, бірақ бұл сапар да Флокс үшін нәтижелі болмайды. Дәрігерлердің бірі, Юрис, Т'Полмен құпия кездесу ұйымдастырып, оған қажетті ақпаратты береді. Ол өзінің ой біріктіруші екенін жасырып келгенін айтады. Т'Пол Юриске, оған ауруды күштеп жұқтырғанын мәлімдейді. Юрис оның жағдайы туралы Вулкан Жоғарғы Командасына хабар беруге үлкермес бұрын, басқаларға айтуын өтінеді, бірақ ол бас тартады. Содан кейін Па'нар синдромының ұятты ауру саналатыны және Т'Пол қызметтен шеттетілуі мүмкін екені белгілі болады. Арчер Вулкан ережелеріндегі олқылықты пайдаланып, сот отырысын өткізуге мәжбүрлейді. Т'Пол үнсіздік сақтайды, бірақ Арчер өзінің ғылыми қызметкерін қорғап, Вулкан дәрігерлеріне қарсы тұрады. Юрис өзінің ой біріктіруші екенін ашып, Т'Полдың құпиясын жариялайды. Оның нәтижесінде ол қызметтен шеттетіледі, бірақ Т'Полға "Энтерпрайз" кемесінде қалуға рұқсат беріледі. Ол өз ұстанымын сақтап, Юристі қорғауға және басқаларды әділетсіздікке қарсы тұруға шақырып, Жоғарғы Командаға соңғы оқиғалар туралы хабарлауға ниетті.

Па'нар синдромы

Па'нар синдромы – вулкандықтар үшін өлімге әкелетін, ойдан шығарылған неврологиялық ауру, және ол сананың бірігуі арқылы олардың арасында таралады. «Жұлдыздар жолы» әлемінде қазіргі уақытта вулкандықтардың шамалы бөлігі ғана сананы біріктіруге қабілетті деп саналады. Сонымен қатар, Вулкан қоғамы «1000 жыл бұрынғыға қарағанда бүгін көбірек төзімсіздікке толы» (осы эпизодта доктор Юрис айтқан сөз) және вулкандық қоғам сананың бірігуін жалпы қабылдамайды. Сондықтан, Па'нар синдромымен ауыратындар стигматизацияға ұшырайды – бұл жағдай төртінші маусымның сюжеттік желісінде, «Кир'Шара» эпизодында аяқталады. Т'Пол бұл сирек кездесетін ауруды логика ережесін үрдіп, эмоциялармен және сананың бірігуімен тәжірибе жасаған бүлікшіл вулкандық секта мүшесінен жұқтырады. Оқиға «Fusion» эпизодында көрсетіледі.

Өндіріс

2002 жылдың соңында "Энтерпрайз" телеарнасының иесі Viacom, 2002–2003 жылдар маусымында өзінің эфиріндегі барлық көркем фильмдердің СПИД/ЖИТС пандемиясына қатысты арнайы эпизодтарды көрсетуін міндеттеді. Бреннон Брага СПИД туралы хабардарлықты арттыратын, бірақ тым уағыздаушыл немесе арзан көңілжасығандыққа ұмтылмаған, нәзік аллегория түріндегі оқиға жазуды қалады. Оқиғаның өзі аурудың өзінен гөрі, оған байланысты стигма мен прежудиске арналған. Брага сондай-ақ "Жұлдыздар жолы: Келесі буын" сериалында осындай оқиғаны айтуға жасалған сәтсіз әрекетті, Дэвид Джеррольдтың "Қан мен от" сценарийін білді, ол ешқашан дамып, өндіріске енбеді. Рик Берман бұл эпизодтың "Жұлдыздар жолы" дәстүріне сай келетінін, СПИД мәселесін метафоралар арқылы қарастыратынын айтты. Ол: "Біз шетелдік жағдайды қарастырдық, бұл бүкіл идеяны, бүкіл бастаманы басқаша көзқараспен қарауға мүмкіндік беретін нәрсе" деді. Вулкан медициналық орталығында көрінген вулкандық жазу мен медициналық схемасы бар пластик вулкан плакаттарын Тимоти Эрлс жасады. Бұл реквизиттер "Импульс" эпизодында да қолданылды және кейін аукционға сатылды.

Қабылдау

"Стигма" сериясы алғаш рет 2003 жылдың 5 ақпанында көрсетілді. Ол "Колумбия" ғарыш кемесінің экипажына құрмет көрсетумен басталды. Nielsen Media Research мәліметтері бойынша, серияға 2.9/4 рейтинг берілді. Эпизодты 4,4 миллион көрермен тамашалады. TV Guide-тан G. J. Donnelly сценарийді және қосымша сюжет желісін сынап, бірақ Блалоктың ойынын жоғары бағалады: "Блалок Т'Поль бейнесіне тақырыпқа сай қадірлі сезімталдық сыйлады. Алайда, шешімі болжамды, ал жалпы тон тым саяси тұрғыдан дұрыс." Boston Herald газетінен Джон Рух эпизодтың әлеуметтік мәселелерге қатысты пікірлерінің жеткіліксіз болғанын және жыныстық белгісі бойынша кемсітуге толыққанды жауап бермейтінін айтты. Басқалары эпизод пен адамзат қоғамындағы жоқшылыққа ұқсас жайттарды оң қабылдады. 2021 жылы The Digital Fix бұл T'Pol-ге арналған эпизодтың ЖИТС туралы моральдық сабақ екенін, бірақ ол "тәсілінде он жыл кешіккендей сезіледі" деді, сондай-ақ идея қызықты болғанымен, "эпизодтан тысқары зерттелмейді және бүкіл оқиға тым ауыр болып көрінеді". 2015 жылы Den of Geek маңызды кейіпкерлерді қарастырған мақаласында, Доктор Флокстың кейіпкерін түсіну үшін осы эпизодты қарауды ұсынды.