Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабала – Әзірбайжан Республикасының Қабала ауданының әкімшілік орталығы. Қалалық муниципалитет Габала қаласы мен Күснат ауылынан тұрады. Бұрын қала Куткашен деп аталған, бірақ Әзірбайжан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін, Кавказ Албаниясының ежелгі астанасы болған Габала қаласының құрметіне қайта аталды. Габаланың археологиялық ескерткіші оңтүстік-батысқа қарай шамамен 20 шақырым жерде орналасқан.
Qabala is a city and the administrative centre of the Qabala District of Azerbaijan. The municipality consists of the city of Gabala and the village of Küsnat. Before the city was known as Kutkashen, but after the Republic of Azerbaijan's independence the town was renamed in honour of the much older city of Gabala, the former capital of Caucasian Albania, the archaeological site of which is about 20 km southwest.
Ежелгі дәуір
Габала – Кавказ Албаниясының ежелгі астанасы. Археологиялық дәлелдер көрсетіп тұрғандай, қала б.з.д. 4 ғасырынан бастап Кавказ Албаниясының астанасы ретінде танылған. Қазіргі уақытқа дейін ежелгі қаланың қираған жерлері мен Кавказ Албаниясының басты қақпасы сақталған. Чухур ауылының жанындағы қазба жұмыстары Габаланың б.з.д. 4-3 ғасырлардан бастап 18 ғасырға дейін дамыған сауда мен қолөнерге ие маңызды қалалардың бірі болғанын көрсетеді. Ежелгі қаланың қираған жерлері облыстық орталықтан 15 км қашықтықта, Гарачай және Журлучай өзендері арасында орналасқан. Габала 2500 жылдық Жібек жолының ортасында болды және Плиний Кіші оны "Кабалака", грек географы Птолемей "Хабала", араб тарихшысы Ахмад ибн Яхья әл Баладури "Хазар" деп атаған. 19 ғасырда әзербайжандық тарихшы Аббасгүл Бакиханов өзінің "Гулистан Ирем" кітабында Кбала немесе Хабаланың шын мәнінде Габала болғанын айтқан. Б.з.д. 60 жылдары рим әскерлері Кавказ Албаниясына шабуыл жасады, бірақ Қабала аумағын басып алуға қол жеткізе алмады. 262 жылы Кавказ Албаниясы Сасанид империясымен басылып алынды, бірақ саяси және экономикалық мәртебесін сақтап қалды. 464 жылы солтүстік көшпелі тайпалардың жылдар бойы жасаған шабуылдарынан тәуелсіздігін жоғалтып, астанасын Партаваға (қазіргі Әзірбайжандағы Барда) көшіруге мәжбүр болды.
Gabala is the ancient capital of Caucasian Albania. Archaeological evidence indicates that the city functioned as the capital of Caucasian Albania as early as the 4th century BC. Up to the present time, there are the ruins of the ancient city and the main gate of Caucasian Albania. Ongoing excavations near the village Chukhur show that Gabala from the 4th – 3rd centuries BC and up to the 18th century was one of the main cities with developed trade and crafts. The ruins of the ancient town are situated 15 km from the regional centre, allocated on the territory between Garachay and Jourluchay rivers. Gabala was located in the middle of the 2,500 year old Silk Road, and was mentioned by Pliny the Younger as "Kabalaka", Greek geographer Ptolemy as "Khabala", Arabic historian Ahmad ibn Yahya al Baladhuri as "Khazar". In the 19th century, the Azerbaijani historian Abbasgulu Bakikhanov mentioned in his book Gulistani Irem that Kbala or Khabala were in fact Gabala. In the 60s BC, Roman troops attacked Caucasian Albania but did not succeed in capturing the Qabala territory. In 262 AD, Caucasian Albania was occupied by the Sassanid Empire, but preserved its political and economic status. In 464, it lost its independence due to years of invasions from the northern nomadic tribes and had to move its capital city to Partava (currently Barda in Azerbaijan).
Феодалдық дәуір
Габала 1120 жылы Ширваншах Фарибурз бен Грузия патшасы Давид IV, 1386 жылы моңғол ханы Тимурленг, 1538 жылы Сафавид шахы Тахмасиб I, 1734 жылы парсы шахы Надер Шаһ басып алды, бірақ өзінің мәдениеті мен ерекшелігін сақтап қалды. 1747 жылы Надер Шаһ қайтыс болғаннан кейін аймақ тәуелсіз хандықтар мен сұлтандықтарға бөлініп, Габала Құтқашен сұлтандығының құрамына кірді. Оны Габала-Махали деп те атады. Қазіргі Әзербайжан Республикасы деп аталатын аймақ 1813 жылы Ресей империясы, Қажар әулеті тұсындағы Персия империясынан Ресей-парсы соғысының (1804-1813) салдарынан және 1813 жылғы Гулистан шарты арқылы Ресей империясына қосылды. Одан кейін әкімшілік реформалар жүргізіліп, 1841 жылы осы аймақтың хандықтары таратылды және аумақтары губернаторлықтарға біріктірілді. Габала ауданы Елизаветаполь губернаторлығының Нуха уезіне қосылды. Габаладағы археологиялық жаңалыстарға байланысты 1985 жылы ол Ұлттық мемлекеттік қорық деп жарияланды.
Gabala was occupied by Shirvanshah Fariburz, King David IV of Georgia in 1120, Mongol khan Timurleng in 1386, Safavid shah Tahmasib I in 1538, Persian Nader Shah in 1734 but was able to preserve its culture and identity. After the death of Nader Shah in 1747, the region split into independent khanates and sultanates and Gabala became a Qutqashen Sultanate. It was also called Gabala Mahali. After what is today referred to as The Republic of Azerbaijan was annexed from the Persian Empire, under the Qajar dynasty, by the Russian Empire in 1813 through the consequences of the Russo Persian War (1804 1813) and the resulting Treaty of Gulistan of 1813, it conducted administrative reforms and in 1841 the khanates of this region were terminated and the territories were incorporated into governorates. Gabala area was added to Nukha uyezd of Elisabethpol Governorate. Due to archaeological finds in Gabala, it was declared a National State Reserve in 1985.
Республика дәуірі
Кеңес Одағының тарағаннан кейін Габала тарихында бұрын-соңды болмаған ауқымда қайта құру процесін бастады. Кеңес кезеңінен қалған мыңдаған ғимараттар жағалау бойында жасыл аймақ құру үшін бұзылды; Габаланың төбесін толтырып, кеңейтілген жерге парктері мен бақтары салынып дамыды. Қаланың жалпы тазалығы, күтім-сақтап жөндеу және қоқыс жинау жүйесі жақсартылды, қазіргі таңда бұл көрсеткіштер Батыс Еуропа деңгейінде. Қала Каспий теңізінің жағалауымен солтүстік бағытта динамикалық түрде өсіп, қарқынды дамуда. 2010 жылдардан бастап Габала түркі кеңесінің 2013 жылғы саммиті сияқты ірі шараларды тарту орталығына айналды. 2013 жылы қала Әзірбайжан және аймақ тарихына жасаған ұзақ жылғы үлесі үшін Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Мәдени астанасы болып жарияланды.
After the dissolution of the Soviet Union, Gabala embarked on a process of restructuring on a scale unseen in its history. Thousands of buildings from the Soviet period were demolished to make way for a green belt on its shores; parks and gardens were built on the land reclaimed by filling up the foothill of Gabala. Improvements were made in the general cleaning, maintenance, and garbage collection, and these services are now at Western European standards. The city is growing dynamically and developing at full speed on a north axis along the shores of the Caspian Sea. As of the 2010s, Gabala is emerging as a magnet for events, such as the summit of Turkic Council in 2013. In 2013, the city was declared the Cultural Capital of the Commonwealth of Independent States, in recognition of its long contribution to the history of Azerbaijan and the region.
География
Қаланың географиялық орны және таулы жер бедері тік құрғақ аймақтағы күрделі климат жағдайларының қалыптасуына, сондай-ақ өзен желісінің тығыздығына және топырақ-өсімдік жабынының байлығына зор әсер етті. Габала аймағының бедері мен ылғалды климат жағдайлары аймақта қалың өзен желісінің пайда болуына ықпал етті. Қаладағы өзендер Кура бассейнінің сол жақ салаларына жатады және тікелей Кураға немесе Ширван аймағындағы өзендерге құяды.
The geographical position and mountainous relief of the city greatly influenced on formation of complex climate conditions in the vertical droughty area, as well as on density of river network and richness of soil vegetation cover. Relief and humid climate conditions of Gabala region led to formation of a thick river network in the area. The rivers of the city refer to the left branches of Kura basin and run directly into Kura or the rivers of the Shirvan zone.
Экономика
Габала экономикасы ішінара ауыл шаруашылығымен, ішінара туризммен байланысты, сондай-ақ азық-түлік консервілері, темекі және жібекқұрт коконын кептіру сияқты өндіріс салалары да бар. "Белтман" фортепиано фабрикасы да жұмыс істейді, оның фортепиано жасаушысы Ханс Леферинк – Иоганн Белтманның немересі, ол 1901 жылы Нидерланд Корольдігінде осыған ұқсас кәсіп ашқан. Аудан ішінде шырын және жаңғақ зауыттары сияқты әртүрлі зауыттар орналасқан.
The economy of Gabala is partially agricultural, partially tourist based, with some manufacturing industries, mainly for food preserves, tobacco and silkworm cocoon drying. There is also "Beltmann" piano factory, whose piano maker is Hans Leferink the grandson of Johann Beltmann who, in 1901, founded a similar business in the Kingdom of the Netherlands. Various factories operate in the district, such as juice factory and nut factory.
Туризм және сауда
Қабала өзінің көктемгі климаты, таулы ландшафты және әртүрлі фаунасының үйлесімі арқасында танымал туристік орын болып табылады. Мұнда көптеген әлемдік деңгейдегі қонақ үйлер мен курорттар бар, олардың көпшілігі Qafqaz желісіне жатады. Аймақтың табиғи климаттық жағдайлары жазғы және қысқы туризмді дамытуға мүмкіндік береді. Қабаланың солтүстік бөлігі Ұлы Кавказ тауларының оңтүстік беткейлеріне, орталық бөлігі Алазан-Хафтран аңғарына, ал оңтүстік бөлігі Ажынохур жотасына қарасты. Сонымен қатар, республиканың ең биік тау шыңы – Базардузу тауы (4466 метр) осы аймақта орналасқан. Қабала қаласында Едді Гозель шарлауығы да бар. Атауы "жеті сұлулық" дегенді білдіреді, себебі шарлауықтың жеті сатысы бар, сонымен қатар бұл Низами Ганжавидің классикалық әңгімесін де еске түсіреді. Вандамның батысындағы орманды аймақта орналасқан шарлауыққа жыл сайын мыңдаған адам көтеріледі, ал төменгі деңгейлеріне баспалдақтармен қол жеткізуге болады. Қалада "Қабаланд" ойын-сауық паркі, коньки тебу айдыны, грек стиліндегі театр, сондай-ақ сыртқы концерттер үшін арнайы салынған жалға берілетін үйлер бар. Габала қаласында бірнеше сауда орталықтары да бар. Қабала Туфандаг шаңғы кешеніне үйірленеді, ол Әзірбайжандағы ең жақсы шаңғы курорты және Кавказдағы жетекші курорттардың бірі болып есептеледі. Кешен күніне 3000-ға дейін адамға қызмет көрсетеді.
Qabala is a tourist destination due to the combination of its spring climate, mountainous landscape, and diverse fauna. There are many world class hotels and resorts, most part of the Qafqaz chain. Natural climatic conditions of the region create opportunities for the development of both summer and winter tourism in the region. The northern side of Qabala belongs to the southern slopes of the Greater Caucasus mountain range, the central part to Alazan Haftaran valley, the southern part to Ajinohur upland. Furthermore, the highest mountain peak of the republic Mount Bazarduzu (4466 meters) is situated in this region. Also located in Qabala is Yeddi Gozel Waterfall. The name means 'seven beauties' due to the seven stages of the falls but also reflecting a classic Nizami Ganjavi story. The waterfall, situated in woodlands west of Vandam, is climbed by thousands of people each year the lower levels being accessible by stairways. The city contains "Qabaland" amusement park, an ice skating rink and a Greek style theatre, rental houses, built especially for outside concerts. Gabala also has several qebelede kiraye evler shopping malls. Qabala is home to the Tufandag Ski Complex, rated the best ski resort in Azerbaijan and one of the foremost in the Caucasus. The complex serves up to 3,000 people a day.
Мәдениет
2009 жылдан бері қала Габала халықаралық музыка фестиваліне үй иесі болып табылады, оның аясында Аль Джарро және Корольдік филармония оркестрі сияқты классикалық және джаз орындаушыларының қойылымдары өтті. Габала сонымен қатар Габала тарихи-этнографиялық мұражайы және Габала мәдени орталығы сияқты көптеген мұражайлармен мақтана алады, олардың ең танымалсы – Жалил Мамедгулузаде атындағы халық театры.
Since 2009, city has been home of Gabala International Music Festival, which included performances from classical and jazz performers such as Al Jarreau and the Royal Philharmonic Orchestra. Gabala also boasts many museums such as Historical Ethnography Museum of Gabala and Gabala Cultural Centre, most notably featuring Folk Theatre named after Jalil Mammadguluzadeh.
Көрнекті орындар
Қабала ежелгі қабырғалы қала Чухур Габаланың б.з.д. 4 ғасырына дейін сонатын қираған орындарымен әйгілі. Қалада үлкен соғыс ескерткіші, көптеген ежелгі тас үйлер және алып кітап нысанындағы Рашидбек монументі орналасқан.
Qabala is known for the ruins of an ancient walled city, Chukhur Gabala, dating back to the 4th century BC. The city has a large war memorial, numerous ancient stone houses and the Rashidbek monument, which is shaped like a huge book.
Парктер мен бақтар
Қабала қаласында ұлттық үкімет сақтап қалған немесе жасыл аймақтар деп белгіленген кең жасыл кеңістіктер бар. Қала құрамына Әзірбайжанның ең ірі ойын-сауық паркі – "Қабаланд" кіреді.
Qabala has large sections of greenery either preserved by the National Government or designated as green zones. The city includes "Qabaland", which is the largest amusement park in Azerbaijan.
Спорт
Қаланың Әзірбайжан футбол жарысының жоғары лигасында ойнайтын бір кәсіби футбол командасы бар – «Габала», қазіргі уақытта Әзірбайжан Премьер-лигасында өнер көрсетеді. 2010–2011 маусымында команданы Англия және «Арсенал» клубының бұрынғы ойыншысы Тони Адамс басқарды. Клуб өз үй ойындарын Габала қалалық стадионында өткізеді. Қабала ат шабуы кешені ат жарысы турнирлері үшін пайдаланылады. 2013 жылдан бері қалада Қабала ату клубы жұмыс істейді.
The city has one professional football team competing in the top flight of Azerbaijani football – Gabala, currently playing in the Azerbaijan Premier League. The team was managed by former England and Arsenal player Tony Adams in 2010–11 season. The clubs holds its home games in the Gabala City Stadium. The Qabala Horse Racing Complex is used for horse racing tournaments. As of 2013, there is Qabala Shooting Club functions in the city.
Ас мәзірі
Ауданның басқа да азербайжандық аймақтар сияқты бай ас-дәмі бар. Жергілікті тағамдардың ішінде қабала пловы (күріш), жаңғақ қосылған долма, довға, ухгулаг және чигиртманың түрлері (тауық чигиртма, жас жасыл бұршақ чигиртма және т.б.) бар.
The district has rich cuisine as other Azerbaijani regions. Popular local dishes include Qabala plov (rice), Dolma with nut, Dovga, Uchgulag, and types of chigirtma (chicken chigirtma, vertical align=sup, vertical align=sup, fresh green beans chigirtma, etc. ).
Қоғамдық көлік
Қабала Баку қаласына тұрақты автобус және шағын автобуспен, ал басқа өңірлік орталықтарға сирек автобуспен байланысады. Қала ішінде сағатына бір-екі рет қатынайтын үш нөмірленген шағын автобус маршруты бар.
Qabala is linked by regular bus and minibus to Baku, and less frequently to other regional centres. Within the city there are three numbered minibus routes running once or twice an hour.
Ауа
Қабала әуежайы қаладан оңтүстікке қарай шамамен 20 км қашықтықта орналасқан. Бакуге аптасына екі рет рейстер бар, сондай-ақ Дубай мен Ресейге халықаралық байланыстар жұмыс істейді.
Qabala Airport is around 20 km south of the city. There are twice weekly flights to Baku and international connections to Dubai and Russia.
Білім
Қалада 4 бастауыш мектеп, 5 орта мектеп және 4 арнайы мектеп бар.
There are 4 primary schools, 5 secondary schools and 4 special schools in the town.
Денсаулық сақтау
Қабала орталық аймақтық ауруханасы қаланың ең ірі ауруханасы болып табылады, сондай-ақ Қабала балалар ауруханасы мен оңалту және созылмалы аурулармен айналысатын Қабала емдеу-диагностика орталығы да бар.
Qabala Central Regional Hospital is the largest hospital in the city, Qabala Children's Hospital and Qabala Treatment and Diagnostic Center, which specialises in rehabilitation and long term illnesses and conditions.
Аймақтық БАҚ
КСРО кезінде Қабала қаласында "Ғалибият" газеті жарық көрді. Қазіргі уақытта жастар тобы Gabalacity.net веб-сайтын құрды, ол Қабала туралы ақпарат беру арқылы ауданның туризм әлеуетін дамытуға бағытталған. Бүгінде аймақта "Қабала" газеті жарық көруде, ол алғаш рет 1933 жылғы 15 қазанда "Большевик Мүбәрзи" деген атпен жарияланды. "Қабала" газетінің шығарылуын Қабала аймақтық атқарушы билігі басқарады. Газеттің бас редакторы – Надир Атакишиев.
During the USSR period, "Galibiyyat" newspaper was published in Qabala. Currently, a group of young people created Gabalacity. net website which gives information about Qabala aiming to develop the tourism potential of the district. Today "Qabala" newspaper is being published in the region which was first published on 15 October 1933 as "Bolshevik Mubarizi". Qabala Region Executive Power manages the publication of "Gabala" newspaper. Nadir Atakishiyev is leading the newspaper.