Ғылыми журналистика: тарихы, мақсаты және қағидалары

Кіріспе

Журналистика жанры

Ғылыми журналистика ғылым туралы хабарларды жұртшылыққа жеткізеді. Бұл сала әдетте ғалымдар, журналистер және жұртшылықтың өзара әрекеттесуін қамтиды.

Шығу тегі

Қазіргі заманғы ғылыми журналистика ауа райы және басқа да табиғат тарихына қатысты байқаулар, сондай-ақ баспа машинасының пайда болуынан кейінгі ғасырларда альманахтар мен басқа да жаңалықтар арқылы жарияланған жаңа ғылыми жаңалықтар туралы хабарламалардан бастау алды. Осыған бір мысал – 1818 жылы Үндістанның Бенгалия штатындағы Шрирампур қаласында жарық көрген «Дигдаршан» (бағытты көрсету деген мағынаны білдіреді) білім беру ай сайынғы журналы. «Дигдаршан» өсімдіктер, пароходтар және т.б. ғылымның түрлі салаларына қатысты мақалалар жариялады. Ол бенгал, хинди және ағылшын тілдерінде шықты. АҚШ-та 1845 жылы тағы бір ерте үлгі ретінде «Scientific American» басылымы құрылды. «Ғылыми тілшіге» жатқызылған мақалалардың бірі – Уильям Крукстің «Бискай шығанағындағы дауыл» атты мақаласы, ол 1871 жылғы 18 қаңтарда «The Times» газетінің 7-бетінде жарияланды. Томас Генри Хаксли (1825–1895) және Джон Тиндалл (1820–1893) журналистикамен тығыз байланысты ғалымдар болды, ал Питер Чалмерс Митчелл (1864–1945) 1918 жылдан 1935 жылға дейін «The Times» газетінің ғылыми тілшісі қызметін атқарды. Дегенмен, ғылыми журналистиканың нақты қалыптасуы 1928 жылы Джеймс Кроутерді С. П. Скотттың «The Manchester Guardian» газетінің ғылыми тілшісі етіп тағайындауынан кейін болды. Кроутер Скотттың ғылыми журналистика деген «мұндай нәрсе жоқ» деп мәлімдегенін айтты, сонда Кроутер оны ойлап табуға ниеттенгенін жеткізді. Скотт оған көнді және жұмысқа қабылдады. Ғылыми журналистің мақсаты – ғалымдар жасаған өте толық, нақты және көбінесе мамандық сөздерімен толтырылған ақпаратты ғылыммен айналыспаған адамдардың түсінетін және бағалай алатын түріне келтіру, сонымен бірге ақпаратты дәл жеткізу. Ғылыми журналистиканың осы мақсатқа жетуінің бір жолы – ақпараттың жетіспеушілігі туралы модельден аулақ болу, ол білім иелері мен қоғам арасындағы ашық диалогты шектейтін, жоғарыдан төменге қарайғы, бір жақты ақпарат тарату жолын қабылдайды. Ғылым мен қоғам арасындағы кең ауқымды диалогты қозғаудың, осы арқылы жоғары оқу орнынан кейінгі ғылыми жаңалықтарды кеңінен қабылдаудың бір жолы – ғылыми блогтар. Ғылыми журналистер аудиторияның рационалды және эмоционалды жақтарына әсер ету үшін әңгімелеу әдістерін қолданып, фактілерге сәйкес ақпаратты жеткізу қажеттілігіне тап болады, соңғысы ақпараттың қабылдануын қамтамасыз етуге көмектеседі. Ғылыми журналистер көбінесе қамтыған ғылыми салалары бойынша білім алады. Кейбіреулері журналист болуға дейін ғылыми сала бойынша диплом алған немесе ғылыми тақырыптарды жазуға қабілетті болған. Дегенмен, сұхбаттарға жақсы дайындалу және тіпті «Бұл көшедегі адамдар үшін нені білдіреді?» сияқты сырттай қарағанда қарапайым сұрақтар қою ғылыми журналистке мақсатты аудиторияға пайдалы материал дамытуға көмектеседі.

Modern science journalism originated in weather and other natural history observations, as well as reports of new scientific findings, reported by almanacs and other news writing in the centuries following the advent of the printing press. One early example dates back to Digdarshan (means showing the direction), which was an educational monthly magazine that started publication in 1818 from Srirampore, Bengal, India. Digdarshan carried articles on different aspects of science, such as plants, steam boat, etc. It was available in Bengali, Hindi and English languages. In the U. S., Scientific American was founded in 1845, in another early example. One of the occasions an article was attributed to a 'scientific correspondent' was "A Gale in the Bay of Biscay" by William Crookes which appeared in The Times on 18 January 1871, page 7. Thomas Henry Huxley (1825–1895) and John Tyndall (1820–1893) were scientists who were greatly involved in journalism and Peter Chalmers Mitchell (1864–1945) was Scientific Correspondent for The Times from 1918 to 1935. However it was with James Crowther's appointment as the 'scientific correspondent' of The Manchester Guardian by C. P. Scott in 1928 that science journalism really took shape. Crowther related that Scott had declared that there was "no such thing" as science journalism, at which point Crowther replied that he intended to invent it. Scott was convinced and then employed him. The aim of a science journalist is to render very detailed, specific, and often jargon laden information produced by scientists into a form that non scientists can understand and appreciate while still communicating the information accurately. One way science journalism can achieve that is to avoid an information deficit model of communication, which assumes a top down, one way direction of communicating information that limits an open dialogue between knowledge holders and the public. One such way of sparking an inclusive dialogue between science and society that leads to a broader uptake of post high school science discoveries is science blogs. Science journalists face an increasing need to convey factually correct information through storytelling techniques in order to tap into both the rational and emotional side of their audiences, the latter of which to some extent ensuring that the information uptake persists. Science journalists often have training in the scientific disciplines that they cover. Some have earned a degree in a scientific field before becoming journalists or exhibited talent in writing about science subjects. However, good preparation for interviews and even deceptively simple questions such as "What does this mean to the people on the street?" can often help a science journalist develop material that is useful for the intended audience.

Мәртебе

Бюджеттерді қысқартудың нәтижесінде ірі газеттер мен басқа да БАҚ-тарда дәстүрлі баспа және телерадио арналарында жұмыс істейтін ғылыми журналистердің саны бұрынғыдан азайды. Сол сияқты, қазіргі уақытта дәстүрлі БАҚ-та нанотехнология сияқты жаңа ғылымдар туралы бірнеше мақала жазатын журналистер де өте сирек. 2011 жылы нанотехнология туралы газет мақаласын жазған 459 журналист болды, олардың 7-сі осы тақырыпты 25 реттен астам жазды. 2012 жылдың қаңтар айында, The Daily Climate газеті климаттың өзгеруі туралы хабарлаудың әлем бойынша үш жылдық төмендеуін жалғастырғанын және АҚШ-тың бес ірі күнделікті газетінің ішінде New York Times ең көп мақала жариялап, ең көп көлемде жарияланғанын хабарлағаннан кейін бір апта өткен соң, газет өзінің экологиялық бөлімін таратып, журналистерін басқа бөлімдермен біріктіретінін мәлімдеді. Газеттер, журналдар, радио және жаңалықтар сияқты дәстүрлі БАҚ-тың ғылым туралы хабарларын онлайн көздер алмастырып жатыр. 2012 жылдың сәуір айында New York Times Politico және The Huffington Post (қазір HuffPost) онлайн көздері жариялаған мазмұны үшін екі Пулитцер сыйлығын алды, бұл БАҚ-тың платформалық өзгерісінің белгісі. Ғылыми ақпарат онлайн режимінде көпшілікке кеңінен қолжетімді. Ғылыми зерттеулер мен жаңалықтарға қолжетімділіктің артуы ғылыми журналистиканың бейімделуіне себеп болады. "Көптеген елдерде ғылым мен техника туралы ақпараттың басты көзі – бұқаралық ақпарат құралдары". Ғылыми журналистер назар аудару үшін басқа да қызықты оқиғалармен бәсекелесуге тиіс. Ғылыми ақпаратты әрқашан сенсациялық етіп беруге болмайды, ал қолжетімді ақпараттың көптігі маңызды жаңалықтардың көміліп кетуіне әкелуі мүмкін. Жалпы жұртшылық әдетте ғылыми ақпаратты, егер ол бірінші рет негізгі БАҚ-та айтылмаса немесе талқыланбаса, іздемейді. Ғылыми журналистикада қоғамдық мүдде туралы жиі қате түсініктер болады. Жаңалықтардың маңыздылығын анықтаушылар жұртшылықты ғалымдар жазған жаңалықтар қызықтырмайды деп санайды және оның орнына жалпы репортерлер жазған жаңалықтарды алуды жөн көреді. Ғалымдар мен репортерлер жазған жаңалықтарға деген қоғамдық қызығушылықты салыстырып қараған зерттеулердің нәтижелері айқын айырмашылық жоқ екенін көрсетті. Ғылыми журналистердің этикалық және нақты хабарлауы жұртшылықты ақпараттандыру үшін маңызды. Ғылыми журналистика дәстүрлі журналистикадан өзгеше. Дәстүрлі журналистика теңгерімді хабарлау және мәселенің екі жағынан да ақпарат беру этикалық деп есептеледі. Ғылыми журналистика сарапшылармен тексерілген деректерге негізделген ақпаратты ұсынатын және қайшылықты жақты елемейтін немесе олардың дәлелдерінің жоқтығын көрсететін авторитеттік стильге көшкен. Ғылыми журналистика өте көп уақыт алатын, бірақ сарапшылармен тексерілген көздерден алынған сапалы ақпаратты қамтитын баяу журналистика әдісіне бейімделуді жалғастыруда. Олар проблеманы ғана емес, шешімдерді де қарастыратын тұрақты журналистиканы да қолданады. Мәселенің екі жағын да көрсету оқырмандарды нақты нәтижелерге қатысты шатастыруы мүмкін. Теңгерімді хабарлау шын мәнінде теңгерімсіздікке әкелуі мүмкін, өйткені ол ғылыми қоғамдастықтағы өте азшылық көзқарастарға назар аударады, бұл екі жақтың да қолдаушыларының саны бірдей екенін білдіреді. Бұл қарсылықтағы азшылық пікірінің дұрыс екенін қате көрсетуі мүмкін. Мысалы, 2019 жылы ғалымдардың климаттың өзгеруіне қатысты пікірін зерттеуде ғаламдық жылынудың адамның әрекетінен туындайтыны туралы 100% келісімге қол жеткізілді. Алайда, 2018 жылы "Біздің бөлініп-бөлініп" журналы жариялаған "Климаттың өзгеруі: ғалым мен скептик пікір алмасады" сияқты мақалалар оқырмандарда күмән тудыруы мүмкін, өйткені бұл ғалым "БАҚ пен саяси элита айтқандай, ғылымның мәселесі шешілді деп айтпады". Қоғам сенімді хабарлау стилінен өмір салты мен денсаулығына қатысты хабарлы шешімдер қабылдау үшін пайда алады. Қалған тәжірибелі ғылыми журналистерді табу қиын болып барады. Мысалы, Австралияда ғылыми журналистердің саны өте азайды: "оларды санау үшін бір қол жеткіліксіз". Ғылыми журналистердің санының тез төмендеуіне байланысты, ғылыми журналистиканы жақсарту жолдары туралы тәжірибелер де сирек кездеседі. Алайда, ғылыми журналистермен жүргізілген бірнеше тәжірибелердің бірінде, қалған ғылыми журналистер онлайн желі құрғанда, олар оқшаланған кездегіден гөрі дәлірек мақалалар жазды. Жаңа коммуникациялық орталар көптеген мәселелер бойынша шексіз ақпаратты ұсынады, оны кез келген жерде және салыстырмалы түрде аз күш жұмсап алуға болады. Интернет азаматтарға әлеуметтік желілер мен басқа 2.0 құралдары арқылы осы ақпаратты түсіну үшін басқалармен байланысуға мүмкіндік береді. "Шамамен алты жыл бұрын газет индустриясы туралы көптеген алаңдаулар болғаннан кейін, қазіргі уақытта мен көңіл көтеріңкі көзқарасқа иемін", - деді Ғылымды дамыту кеңесінің президенті Кристин Рассел. "Әлем онлайнда. Бүгінгі ғылым жазушыларының аудиториясымен ғана емес, бүкіл әлеммен байланысу мүмкіндігі бар". Блог негізіндегі ғылыми хабарлау белгілі бір деңгейде толықтырып жатыр, бірақ өзіне тән мәселелері бар. Негізгі тұжырымдардың бірі климаттың өзгеруі төңірегіндегі дау және БАҚ-тың адамдардың осы тақырыпқа деген пікірлеріне қатысты әсері. Сауалнамалар мен тәжірибелік зерттеулер кабельдік және талқылау радиоарналарына қатысты және ғаламдық жылыну туралы көзқарас арасындағы байланысты анықтады. Алайда, алғашқы тақырыптық талдаулар АҚШ БАҚ-тары ғаламдық жылынудың бар екендігіне қатысты дауды жоғары бағалайтынын көрсетті. Американдықтардың көпшілігі ғаламдық жылынуды болашақ ұрпақтарға және басқа елдерге әсер ететін мәселе деп санайды. Бұл олардың ақпараттың көп бөлігін осы пікірге ие және фактілерді ұсынуға онша көңіл бөлмейтін БАҚ-тан алатынын ескеретін болса, мәселелі. Зерттеулер көрсеткендей, адамдар білім алғаннан кейін, БАҚ ғылым, ғылыми жаңалықтар және ғылыми процестер туралы ақпараттың ең маңызды және көптеген адамдар үшін жалғыз көзіне айналады. АҚШ-та консерваторлар мен либералдар ғаламдық жылынуды әртүрлі түсінеді. Демократтар көбінесе ғаламдық жылынудың дәлелдерін қабылдайды және оның адамның әрекетінен туындайтынына сенеді, ал республикашылардың көпшілігі осыған сене қоймайды. Демократтар мен либералдар ғалымдарға жоғарырақ және тұрақтырақ сенім білдіреді, ал консервативті республикашылардың ғалымдарға деген сенімі төмендеп келеді. Ол тіпті сайты жоқ "диета институтын" ойдан шығарып, "Йоханнес Боханнон" атты қол қойған және баспасөз хабарламасын жасады.

With budget cuts at major newspapers and other media, there are fewer working science journalists employed by traditional print and broadcast media than before. Similarly, there are currently very few journalists in traditional media outlets that write multiple articles on emerging science, such as nanotechnology. In 2011, there were 459 journalists who had written a newspaper article covering nanotechnology, of whom 7 wrote about the topic more than 25 times. In January 2012, just a week after The Daily Climate reported that worldwide coverage of climate change continued a three year slide in 2012 and that among the five largest US dailies, the New York Times published the most stories and had the biggest increase in coverage, that newspaper announced that it was dismantling its environmental desk and merging its journalists with other departments. News coverage on science by traditional media outlets, such as newspapers, magazines, radio and news broadcasts is being replaced by online sources. In April 2012, the New York Times was awarded two Pulitzer Prizes for content published by Politico and The Huffington Post (now HuffPost) both online sources, a sign of the platform shift by the media outlet. Science information continues to be widely available to the public online. The increase in access to scientific studies and findings causes science journalism to adapt. "In many countries the public's main source of information about science and technology is the mass media." Science journalists must compete for attention with other stories that are perceived as more entertaining. Science information cannot always be sensationalized to capture attention and the sheer amount of available information can cause important findings to be buried. The general public does not typically search for science information unless it is mentioned or discussed in mainstream media first. A common misconception about public interest surrounds science journalism. Those who choose which news stories are important typically assume the public is not as interested in news written by a scientist and would rather receive news stories that are written by general reporters instead. The results of a study conducted comparing public interest between news stories written by scientists and stories written by reporters concluded there is no significant difference. Ethical and accurate reporting by science journalists is vital to keeping the public informed. Science journalism is reported differently than traditional journalism. Conventionally, journalism is seen as more ethical if it is balanced reporting and includes information from both sides of an issue. Science journalism has moved to an authoritative type of reporting where they present information based on peer reviewed evidence and either ignore the conflicting side or point out their lack of evidence. Science journalism continues to adapt to a slow journalism method that is very time consuming but contains higher quality information from peer reviewed sources. They also practice sustainable journalism that focuses on solutions rather than only the problem. Presenting information from both sides of the issue can confuse readers on what the actual findings show. Balanced reporting can actually lead to unbalanced reporting because it gives attention to extreme minority views in the science community, implying that both sides have an equal number of supporters. It can give the false impression that an opposing minority viewpoint is valid. For example, a 2019 survey of scientists' views on climate change yielded a 100% consensus that global warming is human caused. However, articles like "Climate Change: A Scientist and Skeptic Exchange Viewpoints," published by Divided We Fall in 2018, may unintentionally foster doubt in readers, as this particular scientist "did not say, as the media and the political class has said, that the science is settled." The public benefits from an authoritative reporting style in guiding them to make informed decisions about their lifestyle and health. Tracking the remaining experienced science journalists is becoming increasingly difficult. For example, in Australia, the number of science journalists has decreased to abysmal numbers: "you need less than one hand to count them." Due to the rapidly decreasing number of science journalists, experiments on ways to improve science journalism are also rare. However, in one of the few experiments conducted with science journalists, when the remaining population of science journalists networked online, they produced more accurate articles than when in isolation. New communication environments provide essentially unlimited information on a large number of issues, which can be obtained anywhere and with relatively limited effort. The web also offers opportunities for citizens to connect with others through social media and other 2.0 type tools to make sense of this information. "After a lot of hand wringing about the newspaper industry about six years ago, I take a more optimistic view these days," said Cristine Russell, president of the Council for the Advancement of Science Writing. "The world is online. Science writers today have the opportunity to communicate not just with their audience but globally". Blog based science reporting is filling in to some degree, but has problems of its own. One of the main findings is about the controversy surrounding climate change and how the media affects people's opinions on this topic. Survey and experimental research have discovered connections between exposure to cable and talk show radio channels and views on global warming. However, early subject analyses noticed that U. S. media outlets over exaggerate the dispute that surrounds global warming actually existing. A majority of Americans view global warming as an outlying issue that will essentially affect future generations of individuals in other countries. This is a problem considering that they are getting most of their information from these media sources that are opinionated and not nearly as concerned with supplying facts to their viewers. Research found that after people finish their education, the media becomes the most significant, and for many individuals, the sole source of information regarding science, scientific findings and scientific processes. In the United States, Conservatives and Liberals understand global warming differently. Democrats often accept the evidence for global warming and think that it's caused by humans, while not many Republicans believe this. Democrats and liberals have higher and more steady trust in scientists, while conservative Republicans' trust in scientists has been declining. He invented a fake "diet institute" that lacks even a website, used the pen name "Johannes Bohannon" and fabricated a press release.