Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық физик, жазушы және романист (1948 жылы туған)
American physicist, writer, and novelist (born 1948)
Алан Пейдж Лайтман (28 қараша 1948 жылы туған) – американдық физик, жазушы және әлеуметтік кәсіпкер. Ол Гарвард университеті мен Массачусетс технология институтының (МИТ) оқытушыларының құрамында болды және қазіргі уақытта Массачусетс технология институтында (МИТ) гуманитарлық ғылымдарды тәжірибелік жолмен оқыту профессоры болып жұмыс істейді. Лайтман МИТ-те ғылым және гуманитарлық ғылымдар салаларында бірдей қызмет атқарған алғашқы адамдардың бірі болды. Лайтманның "Эйнштейннің армандары" атты романы халықаралық бестселлер болды, ал "Диагноз" романы Ұлттық кітап сыйлығының финалисі атанды. Ол сонымен қатар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жаңа буын әйелдер-лидерлерді дамытуға бағытталған Harpswell коммерциялық емес ұйымының негізін қалаушы. Лайтман "Іздеу: Ғылым дәуірінде мағынаны іздеу" атты қоғамдық телеарнадағы бағдарламаны жүргізеді. Ол алты құрметті докторлық диплом алған.
Alan Paige Lightman (born November 28, 1948) is an American physicist, writer, and social entrepreneur. He has served on the faculties of Harvard University and Massachusetts Institute of Technology (MIT) and is currently a professor of the practice of the humanities at the Massachusetts Institute of Technology (MIT). Lightman was one of the first persons at MIT to hold a joint faculty position in both the sciences and the humanities. Lightman is the author of the international bestseller Einstein's Dreams. and his novel The Diagnosis was a finalist for the National Book Award. He is also the founder of Harpswell, a nonprofit organization whose mission is to advance a new generation of women leaders in Southeast Asia. Lightman hosts the public television series Searching: Our Quest for Meaning in the Age of Science. He has received six honorary doctoral degrees.
Ерте өмір және білім
Алан Лайтман Теннесси штатының Мемфис қаласында туып өсті. Оның әкесі Ричард Лайтман кинотеатр иесі болды және 1962 жылы Оңтүстікте кинотеатрларды бөлуді жоюда маңызды рөл атқарды. Оның анасы Жанна Гарретсон би оқытушысы және Брайль әрпімен теруші болған. Лайтман Уайт Стейшн орта мектебін бітірді. 1970 жылы Принстон университетінен физика мамандығы бойынша "Фиссиондық изомердің ыдырауының уақытты өлшеуге қабілетті газ сцинтилляциялық детекторын жобалау және құрастыру" тақырыбындағы дипломдық жұмысын аяқтағаннан кейін, Фи Бета Каппадан "А" бағасымен бітірді. Одан кейін ол 1974 жылы Калифорния технология институтында "I. Ыдырау уақытына тәуелді аккрециялық дискілер. II. Гравитация теорияларын талдау және тексеру үшін теориялық негіздер" тақырыбындағы докторлық диссертациясын, Кип С. Торнның жетекшілігімен қорғап, физика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды.
Alan Lightman was born and grew up in Memphis, Tennessee. His father Richard Lightman was a movie theater owner and played a major role in desegregating movie theaters in the South in 1962. His mother Jeanne Garretson was a dance teacher and Braille typist. Lightman graduated from White Station High School. He graduated Phi Beta Kappa with an A. B. in physics from Princeton University in 1970 after completing a senior thesis, titled "Design and construction of a gas scintillation detector capable of time of flight measurements of fission isomer decays", under the supervision of Robert Naumann. He then received a Ph. D. in physics from the California Institute of Technology in 1974 after completing a doctoral dissertation, titled "I. Time dependent accretion disks around compact objects. II. Theoretical frameworks for analyzing and testing gravitation theories", under the supervision of Kip S. Thorne.
Ғылыми жұмыс
Лайтман өзінің ғылыми жұмысында экстремалды температура мен тығыздықтағы астрофизикалық процестер теориясына үлес қосты. Оның зерттеулері, атап айтқанда, салыстырмалылық гравитациялық теорияға, аккрециялық дискілердің құрылымы мен мінез-құлқына, жұлдыздық динамикаға, сәулелену процестеріне және салыстырмалылық плазмаларға бағытталған. Оның маңызды жетістіктерінің бірі – Дуглас Эрдлимен бірге астрономияда кеңінен қолданылатын, қара тесіктер сияқты ірі денелердің айналысында қалыптасатын аккрециялық дискілердегі құрылымдық тұрақсыздықты табуы; Дэвид Л. Лимен бірге әлсіз эквиваленттік принципіне (гравитациялық өрісте барлық денелер бірдей үдеумен түсетінінің тәжірибелік фактісі) бағынатын барлық гравитациялық теориялардың метрикалық гравитация теориялары болуы керек екенін дәлелдеуі, яғни гравитацияны уақыт пен кеңістіктің геометриялық бұрмалануы ретінде сипаттауы керек; Стюарт Л. Шапиромен бірге ірі қара тесіктің айналындағы жұлдыздардың таралуын және олардың тесікке түсу жылдамдығын есептеуі; Роланд Свенссоннан (Швеция) тәуелсіз, электрон-позитрон жұптарымен доминирленетін, оптикалық жұқа, ыстық термиялық плазмалардың кері жылу әрекетін табуы, яғни жұқа ыстық газдарға энергия қосу олардың температурасын арттырудың орнына төмендетуі; сондай-ақ, термодинамикалық ортадағы қанықпаған кері Комптон шашырауы сияқты ерекше сәулелену процестері бойынша жұмыстары, бұл да астрофизикада кеңінен қолданылады. 1990 жылы ол Ұлттық ғылым академиясының Астрономия және Астрофизика зерттеу комитетінің ғылыми кеңесінің төрағасы болды. Ол Америкалық Астрономиялық Қоғамның Жоғары Энергиялық Бөлімінің бұрынғы төрағасы.
In his scientific work, Lightman has made contributions to the theory of astrophysical processes under extreme temperatures and densities. In particular, his research has focused on relativistic gravitation theory, the structure and behavior of accretion disks, stellar dynamics, radiative processes, and relativistic plasmas. Some of his significant achievements are his discovery, with Douglas Eardley, of a structural instability in orbiting disks of matter, called accretion disks, that form around massive condensed objects such as black holes, with wide application in astronomy; his proof, with David L. Lee, that all gravitation theories obeying the Weak Equivalence Principle (the experimentally verified fact that all objects fall with the same acceleration in a gravitational field) must be metric theories of gravity, that is, must describe gravity as a geometrical warping of time and space; his calculations, with Stuart L. Shapiro, of the distribution of stars around a massive black hole and the rate of destruction of those stars by the hole; his discovery, independently of Roland Svensson of Sweden, of the negative heat behavior of optically thin, hot thermal plasmas dominated by electron positron pairs, that is, the result that adding energy to thin hot gases causes their temperature to decrease rather than increase; and his work on unusual radiation processes, such as unsaturated inverse Compton scattering, in thermal media, also with wide application in astrophysics. In 1990 he chaired the science panel of the National Academy of Sciences Astronomy and Astrophysics Survey Committee. He is a past chair of the High Energy Division of the American Astronomical Society.
Әдеби шығармашылық
Лайтманның очерктері, мақалалары мен әңгімелері The Atlantic, Harper’s Magazine, Nautilus, The New Yorker, The New York Times және басқа да басылымдарда жарияланған. Оның кітаптары:
Lightman's essays, articles, and stories have appeared in The Atlantic, Harper's Magazine, Nautilus, The New Yorker, The New York Times and other publications. His books include: