Кіріспе

R 410A, AZ 20, EcoFluor R410, Forane 410A, Genetron R410A, Puron және Suva 410A сауда маркаларымен сатылатын, дифторметанның (CH2F2, R 32 деп аталады) және пентафторэтанның (CHF2CF3, R 125 деп аталады) цеотроптық, бірақ азотропқа жақын қоспасы, ауа кондиционерлеу және жылу сорғыларында салқындатқыш ретінде қолданылады. R 410A баллондары бұрын қызғылт түсті болған, бірақ енді арнайы түспен белгіленбейді, стандартты ақшыл сұр түске боялған. 2020 жылдың 27 желтоқсанында АҚШ Конгресі Америка инновациялары мен өндірісі (AIM) заңын қабылдады, ол АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігіне (EPA) гидрофторкарбонаттардың (HFC) өндірісі мен тұтынуын кезең-кезеңмен азайтуға бағытталған нұсқау береді. HFC жоғары ғаламдық жылыну потенциалына ие және климаттың өзгеруіне себеп болады. AIM заңы аясында әзірленген ережелер 2022 жылдан 2036 жылға дейін HFC өндірісі мен тұтынуын 85%-ға дейін азайтуды талап етеді. R 410A осы заңмен шектеледі, себебі оның құрамында HFC R 125 бар. Басқа салқындатқыштар (мысалы, R 32 және R 454B) R 410A-ны көптеген қолдануларда алмастырады, дәл сол сияқты R 410A бұрынғы R 22 салқындатқышын алмастырған болатын.

Тарих

R 410A 1991 жылы Allied Signal (қазір Honeywell) компаниясы ойлап тапты және патент алды. Әлемдегі басқа өндірушілер R 410A өндіруге және сатуға лицензия алды, бірақ Honeywell өндіріс көлемі және сату бойынша көшбасшылығын сақтап тұрады. R 410A ауа кондициялау саласында Carrier Corporation, Emerson Climate Technologies, Inc., Copeland Scroll Compressors (Emerson Electric Company бөлімшесі) және Allied Signal компанияларының бірлескен күш-жігерімен сәтті коммерцияландырылды. Carrier Corporation 1996 жылы R 410A негізіндегі тұрғын үйге арналған ауа кондиционерін нарыққа шығарған алғашқы компания болды және "Puron" тауарлық белгісіне ие.

R-22 -ден R-410A-ға ауысу

R 410A Жапонияда, Еуропада және АҚШ-та тұрғын үй және коммерциялық кондиционерлерде R 22 салқындатқышының орнына балама ретінде таңдалды. R 410A үшін арнайы жасалған бөлшектерді пайдалану қажет, себебі R 410A басқа салқындатқыштарға қарағанда жоғары қысымда жұмыс істейді. Сондықтан R 410A жүйелерін қызмет көрсетуші мамандарға басқа құралдар, жабдықтар, қауіпсіздік стандарттары және техникалар қолдану қажет. Жабдық өндірушілер бұл өзгерістерді ескереді және R 410A жүйелерін орнататын мамандардың сертификациялануын талап етеді. Сонымен қатар, мамандарды R 410A жүйелері туралы білімдерімен қамтамасыз ету үшін AC&R Safety Coalition ұйымы құрылды.

R-22 кезең-кезеңмен жою

Монреаль хаттамасында (Озонды қабатын бұзатын заттар туралы Монреаль хаттамасы) қол жеткізілген шарттар мен келісімге сәйкес, АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі R 22 және басқа да гидрохлорфторкөмірсутектердің (HCFC) өндірісін немесе импортын АҚШ-та кезең-кезеңмен тоқтатуды міндеттеді. Еуроодақ пен АҚШ-та 2010 жылғы 1 қаңтардан бастап R 22 жаңа кондиционерлер мен осыған ұқсас құрылғыларды жасауда қолданылмайды. 2020 жылғы 1 қаңтардан бастап R 22 өндірісі мен импортына тыйым салынды; R 22-нің жалғыз қолжетімді көздері – бұрын сақталған немесе қолданыстағы құрылғылардан қалпына келтірілгендері ғана.

Қоршаған ортаға әсері

Бром немесе хлор қамтитын алкил галоидты тоңазытқыштардан өзгеше, R 410A (тек фтордан тұрады) озон қабатының бұзылуына себеп болмайды, сондықтан R 22 сияқты озонды бұзатын тоңазытқыштар қолданудан шығарылатын болғандықтан, оның қолданылуы кеңейіп келеді. Дегенмен, метан сияқты, оның жаһандық жылыну потенциалы (ЖЖП) CO2-ге қарағанда әлдеқайда жоғары, себебі ол атмосферада белгілі бір уақытқа тоқталады. R410A 50% CH2F2 (HFC 32) және 50% CHF2CF3 (HFC 125) қоспасы болғандықтан, олардың бірлескен әсерін бір ғана жаһандық жылыну потенциалы (ЖЖП) арқылы көрсету қиын. Алайда, HFC 32-нің қызмет ету мерзімі 4,9 жыл және 100 жылдық ЖЖП 675-ке тең, ал HFC 125-тің қызмет ету мерзімі 29 жыл және 100 жылдық ЖЖП 3500-ге тең. R 410A жүйесі электр энергиясын тұтынуды азайту арқылы R 22 жүйесіне қарағанда жоғары SEER көрсеткіштеріне мүмкіндік береді, сондықтан кейбір жағдайларда R 410A жүйелерінің жаһандық жылынуға тигізетін әсері, электр станцияларынан шығарылатын парниктік газдардың азаюы есебінен, R 22 жүйелеріне қарағанда төмен болуы мүмкін. Озон қабатының бұзылуын болдырмау, қысқа мерзімде ЖЖП-ні азайтудан маңыздырақ деп есептесек, R 410A, R 22-ге қарағанда тиімдірек. Балама тоңазытқыштардың ЖЖП-і R 410A-ға қарағанда әлдеқайда төмен.

Сақтық шаралары

R 410A жоғары жұмыс қысымының (шамамен 40-70% жоғары) себебінен R 22 қызмет көрсету жабдықтарында қолданылмайды. R 410A-ның фракциялану қаупі аз болғанымен, оны зарядтау барысында ескермеуге болмайды.