Кіріспе

Ішкі істер министрлігінің мәліметінше, Пәкістандағы терроризм ел халқы үшін маңызды қауіп төндіреді. Пәкістандағы терроризмнің толқыны 2000 жылы басталған деп саналады. 2015 және 2019 жылдар аралығында Пәкістандағы шабуылдар мен қаза болғандардың саны "төмендеу үрдісінде" болды, бірақ 2020-2022 жылдары қайта өсті, 2022 жылы 971 адам қаза тапты (229 азамат, 379 қауіпсіздік күштері (ҚҚК) қызметкері және 363 террорист). 2001 жылдан бері Пәкістан армиясы Федералдық әкімшіліктегі тайпалық аймақтарда (ФАТА) террористік топтарға қарсы бірнеше әскери операциялар жүргізді. Бұл операциялар сол аймақтарда және елдің қалған бөлігінде бейбітшілікті орнатуға көмектесті. Әртүрлі террористік топтарға жататын көптеген террористер жойылды. Дегенмен, кейбір экстремистер Ауғанстанға қашуға үлкерді. Ауғанстаннан олар шекараға жақын орналасқан Пәкістанның әскери бекеттеріне шабуылдар жасауды жалғастыруда. 2017 жылы Ауғанстанның Бас атқарушы директоры Абдулла Абдулла «Талибанның Пәкістан бөлімі» (ТТП) Ауғанстанда бекініп алғанын мойындады. 2019 жылы АҚШ Қорғаныс министрлігі Ауғанстанда ТТП-ға жататын 3000-нан 5000-ға дейін террористер бар екенін мәлімдеді. Браун университетінің Уотсон халықаралық және қоғамдық істер институтының мәліметі бойынша, терроризмге қарсы соғыста 23 372 пакистандық азамат және 8832 пакистандық қауіпсіздік қызметкері қаза тапты. Сонымен қатар, Пәкістан үкіметінің мәліметінше, 2000-2010 жылдар аралығында терроризмнің тікелей және жанама экономикалық шығындары 68 миллиард долларды құрады. 2018 жылы пакистандық Dawn News газеті 2001 жылдан бері терроризмге қарсы соғыстың салдарынан Пәкістан экономикасы 126,79 миллиард долларға зиян шеккенін хабарлады. Ауған президентінің өкілі Аймал Файзи журналистерге Ұлттық қауіпсіздік дирекциясы (ҰҚД) Латифпен жұмыс істеп жатқанын айтты. Латиф ТТП-ны қаржыландыруға көмектесетін делдал болды. ТТП-ны қаржыландырудың бір бөлігі ҰҚД-ден түскен болуы мүмкін. Бұрынғы ҰҚД басшысы Асадулла Халид өзінің Twitter парақшасында ТТП-ға тиесілі видеоны жариялады, онда Бадабер лагеріне жасалған шабуыл «қайта ішін шығару» болғанын мәлімдеді. 2022 жылға қарай Пәкістандағы террористік әрекеттердің көп бөлігі Хайбер-Пахтунхва және Белуджистан провинцияларында шоғырланған. Хайбер-Пахтунхвада тіркелген қаза болғандардың 64 пайызы (2022 жылы 633 адам қаза тапты), Белуджистанда – 26 пайызы, Синдте – 5,8 пайызы және Пәкістанның Пәнджаб провинциясында – 2,8 пайызы құрады.

Себептер

Пәкістандағы терроризмнің тамырлары 1979 жылға дейін жетеді, осы жылы Кеңес Одағы Ауғанстанды басып алды. Пәкістандағы терроризм Пәкістанның Кеңес-ауған соғысы кезінде Ауғанстан муджахидінін қолдауынан және одан кейін Ауғанстанда болған азаматтық соғыстан кейін пайда болды. Муджахидтер күшін Пәкістан әскері, АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы (ЦРУ) және басқа батыс елдерінің барлау қызметтері даярлаған, соғыс ресми түрде аяқталғаннан кейін де олар аймақтағы операцияларын жалғастырды.

Ауғанстан

Қорғаныс министрлігі жариялаған баяндамада, АҚШ Ауғанстаннан шыққаннан кейін 2023 жылы Пәкістандағы терроризм оқиғалары 2018 және 2021 жылдармен салыстырғанда артқандығы мәлімделді. Ауғанстанды Ауған талибандары басып алғаннан кейін, 1500 ТТП жауынгері ауған түрмелерінен босатылды. Ауғанстан Пак-Афған шекарасы бойында орналасқан және қызмет ететін ТТП, JUA, BLA, BNA, BLF және ISIS–K сияқты Пәкістанға қарсы бірнеше террористік топтардың еркін қозғалысы үшін бақылаусыз және басқарылмайтын кеңістіктер ұсынып отыр деген қорытынды жасалды.

Үнділердің қатысы бар деген жалған пікір

2017 жылы үндістандық азамат Күлбхушан Джадхав 2016 жылдың наурыз айында пәкістандық билік органдарымен тұтқындалып, тыңшылық және саботаж жасады деген айып тағылды. Ол Белуджистан аймағында құпия террористік желіні басқарды деп айыпталды. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, ол Үндістан Әскери-теңіз күштерінің офицері және Белуджистаннан тұтқындалды. Пәкістан әскері Джадхавтың видеосын жариялады, онда ол Үндістанның барлау және талдау бөлімі (RAW) тарапынан Белуджистан мен Карачиде тыңшылық және саботаж әрекеттерін жоспарлау және ұйымдастыру үшін тапсырылғанын мойындады. Бірақ Үндістан оның бұрынғы әскери қызметші екенін, Пәкістан оны Ираннан құрлыққа алып келгенін және үш апта бойы Үндістан консулдығына хабарламастан заңсыз ұстап отырғанын мәлімдеді. Кейіннен ол әскери сот шешімімен өлім жазасына кесілді, Үндістан бұл шешімді "алдын ала жоспарланған кісі өлтіру" деп сипаттады. Халықаралық сот араласып, өлім жазасын тоқтатып, Пәкістанды "жалғасып жатқан халықаралық құқық бұзушылықтарын тоқтатуға" мәжбүрлегенге дейін Пәкістан Джадхавқа консулдық қолдау көрсетуден бас тартты. 2020 жылдың қараша айында Пәкістан Сыртқы істер министрлігі Пакистандағы терроризмді қолдауға қатысты "нақты дәлелдерді" қамтитын құжаттарды жариялады. Онда Үндістанның бірнеше террористік ұйымдарға, соның ішінде БҰҰ-ның террористік ұйымдар тізіміне енген Жамаат-ул-Ахрар, Белуджистан Азаттық Армиясы және Тәһрик-и Талибан Пәкістанға қаржылық және материалдық көмек көрсеткенін растайтын мәліметтер бар екені айтылды.

Терроризмге қарсы соғыс

Қазіргі терроризм толқыны 2009 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Одан бері Пәкістан армиясының таңдап жүргізген әскери операцияларының нәтижесінде терроризм төмендеді. Оңтүстік Азия терроризмі туралы портал индексі (SATP) мәліметінше, 2017 жылы Пәкістандағы терроризм 2009 жылғы ең жоғары көрсеткіштен 89%-ға төмендеген. 2013 жылдың соңында террористік шабуылдар жалғасқан кезде Пәкістанның саяси жетекшілігі «Зарб-е-Азб» операциясын – «Техрик-и-Талибан Пәкістан» (ТТП), «Лашкар-и-Жангви», «Джундалла», «Әл-Қаида», «Шығыс Түркістан Ислам қозғалысы» (ЭТИМ), «Өзбекстан Ислам қозғалысы» (ИМУ) және «Хаккани желісі» сияқты түрлі экстремистік топтарға қарсы бірлескен әскери науқанды бастады. Операция 2014 жылдың 15 маусымында Пәкістан Қарулы күштері тарапынан Солтүстік Вазиристан (Афғанстанмен шекаралас Федералдық әкімшілік аймақтарының бір бөлігі) аймағында 8 маусымда Карачидегі Джинна халықаралық әуежайына жасалған шабуылға жауап ретінде, оған ТТП және ИМУ жауапкершілікті мойындады, жаңа күшпен басталды. «Зарб-е-Азб» операциясы Пәкістанның терроризмге қарсы күресіндегі шешуші кезең деп сипатталды. Операция сәтті аяқталды және операция басталғаннан бері Пәкістанда терроризмнің күрт төмендеуі байқалды. Ұлттық терроризмге қарсы күрес басқармасының (Nacta) мәліметінше, Пәкістандағы террористік шабуылдардың ең көп саны 2010 жылы тіркелді. 2014 жылдан бері Пәкістандағы террористік шабуылдар айтарлықтай азайды. Пәкістандық шенеуніктер Пәкістан-Ауғанстан шекарасының толық қоршалуы аяқталғаннан кейін Пәкістандағы терроризм одан әрі төмендеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Ауғанстан президентінің өкілі Аймал Файзи журналистерге Ұлттық қауіпсіздік дирекциясы (NDS) Латифпен жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Латиф ТТП-ны қаржыландыруға қатысқан. TTP-ны қаржыландырудың бір бөлігі NDS-тен түскен болуы мүмкін. NDS-тің бұрынғы басшысы Асадулла Халид өзінің Twitter аккаунтында ТТП-ға тиесілі видеоны жариялады, онда Бадабер лагеріне жасалған шабуыл «қайтар шабуыл» болғанын мәлімдеді. Пәкістанның Хайбер-Пахтунва провинциясының түрлі қалаларында мыңдаған адамдар бейбіт митингілерге қатысып, Пешавардағы Мәлік Саад Шахид полиция бөліміне жасалған шабуылды және провинциядағы экстремизмнің жаңадан өршуін айыптады. Митингіге қатысушылар үкіметтен экстремизмді жоюды және тұрақты бейбітшілікті қамтамасыз етуді талап етті. Шараға «Паштун Тахфуз қозғалысының» (ПТМ) өкілі Манзур Паштин және «Ауами ұлттық партиясының» өкілі Сардар Хусейн Бабак сияқты көрнекті көшбасшылар қатысты.