Кіріспе

Әбу Баккер Қасым (13 мамыр 1969 жылы туған) – Қытайдың батыс шекарасындағы, Синьцзян-Уйғыр автономды аймағынан шыққан ұйғыр. Ол Кубадағы АҚШ-тың Гуантанамо шығанағындағы тұтқын лагерінде ұсталған. Оның Гуантанамодағы тізім нөмірі 283 болды. Оны Жауынгерлік мәртебе сараптамалық кеңесі "енді жау жауынгері емес" деп танығаннан кейін, босатылып, Албанияға жіберілгенге дейін Кубадағы Игуана лагерінде ұстап тұрды. 2006 жылдың 17 қыркүйегінде ол "Нью-Йорк Таймс" газетінде мақала жариялап, американдық заң шығарушылар мен халықтан habeas corpus құқығын жоймауды өтінді.

Өмірбаян

2001 жылдың соңында Қасымды оның отандасы Адель Абдул Хакиммен бірге пакистандық сыйақы іздеушілер ұстады. Қасым мен әл Хакимді пакистандық күштері АҚШ-тың қамқорлығына тапсырды және шамамен алты ай бойы Ауғанстанда ұстады, содан кейін Гуантанамо әскери-теңіз базасындағы "Дельта лагеріне" жеткізілді, онда олар "жау жауынгерлері" ретінде қамауда ұсталды. Президент Буш әкімшілік шешімімен тұтқындарды "заңсыз жауынгерлер" деп белгіледі. Заңдық шағымдардан кейін Буш әкімшілігі Гуантанамодағы тұтқындардың мәртебесін қарау үшін механизм құруға мәжбүр болды.

Жауынгерлік мәртебеге қарау

Қасым түрмедегі сот отырысына қатысқан 60% тұтқындардың қатарында болды. Әрбір ұсталған адамның ісі бойынша дәлелдердің қысқаша мазмұны дайындалды. Оның отырысының мазмұнында төмендегілер тізілген:

Жазба көшірмесі

Қасым өзінің жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналына қатысуды жөн көрді. 2006 жылдың 3 наурызында Джед Ракоффтың сот шешіміне жауап ретінде Қорғаныс министрлігі оның жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналының он беттік қысқартылған стенограммасын жариялады. Ол, Қытайдың террористік және сепаратистік ұйым деп санайтын Шығыс Түркістан ислам қозғалысына қатысы бар деген күдікпен ұсталған екі ондаған ұйғыр тұтқынының бірі. Хасан Анвардың Джордж Бушқа қарсы хабеас корпусы талабына жауап ретінде жарияланған құжаттарда 2004 жылғы 30 желтоқсандағы меморандум болды, онда 22 ұйғыр тұтқыны туралы бір абзас ақпарат келтірілген. Барлық тұтқындар бірлескен топтың Гуантанамо барлау қызметкерлерінен ETIM оқу лагерінде оқығандары туралы айыптауларға ұшырады.

Жаудың жауынгері болмауға бел буған

The Washington Post газетінің хабарлауынша, Қасым жауынгерлік мәртебесін тексеру трибуналында жаудың жауынгері емес екені анықталған 38 тұтқынның бірі болды. Қорғаныс министрлігі осы адамдарды "Бұрынғы жаудың жауынгерлері" деп атайды.

Қайта жіктеу

2005 жылдың наурыз айында жауынгерлік мәртебеге қарау трибуналы олардың енді жау жауынгерлері емес екендігі туралы шешімін қабылдады. Қасым мен Хакимке бұл шешім туралы 2005 жылдың мамырына дейін хабарланбады. АҚШ бұл адамдарды босатпады, бірақ оларды Қытайға қайтармады, себебі мұндай әрекет АҚШ заңдарын бұзу болар еді, ол заң адамдарды азаптау қаупі бар елдерге депортациялауға тыйым салады. АҚШ оларды өзіне қабылдаудан бас тартты. Қасым, Хаким және басқа да жау емес жауынгерлер 2005 жылдың тамызында жалпы түрмеден Camp Iguana лагеріне ауыстырылды. Қасым – жауынгерлік мәртебеге қарау трибуналы оның «заңсыз жауынгер» емес екенін анықтаған 38 тұтқынның бірі болды. Кейбір тұтқындар осы шешімнен кейін елдеріне қайтарылды. Ал Қасым және Сами Әл Лейти сияқты басқалары қайтарылса, азаптауға ұшырау мүмкіндігі бар.

Пана іздеу

2005 жылдың наурыз айында Кассимнің адвокаттары оның қамауда қалуын тоқтату үшін Вашингтондағы федералды округтік сотқа Хабеас Корпус туралы өтінішхат тапсырды. «Кассимге қарсы Буш» ісі бойынша желтоқсан айында судья Джеймс Робертсон Кассим мен Адель Абдул Хакимнің қамауда ұсталуын қарады. Робертсон олардың «Гуантанамодағы белгісіз мерзімге қамауда ұсталуы заңсыз» екенін мәлімдеді, бірақ биліктердің бөліну принципіне сәйкес, оларды АҚШ-қа босатуға бұйрық беруге өкілеттігі жоқ екенін де шешті. Кассим мен Хаким дереу шағымдануға ұшырады. 2006 жылдың 18 ақпанында «The Washington Times» газеті Абу Баккер Кассим мен Адель Абдул Хакимнің Ауғанстанда әскери оқудан өткенін хабарлады. Олардың «заңсыз жауынгерлер» деп жіктемегендігі, себебі олар үйлеріне оралып, Қытай үкіметіне қарсы алған білімдерін қолдануды ниеттенгендері айтылды. Алдыңғы бірқатар хабарларда олар Түркияға қарай бет алған экономикалық бежендер ретінде сипатталған еді. 2006 жылдың 17 сәуірінде АҚШ Жоғарғы Соты Кассимнің шағымын қараудан бас тартты. Оның шағымы 2006 жылдың 8 мамырында АҚШ Колумбия округінің апелляциялық сотында қаралуға белгіленген.

Албаниядағы баспана

Гуантанамодан босатуды талап ететін сот ісі, жауластың әскері емес екені анықталған, соның ішінде Әбу Бакер Касимнің өзі бар бес ұйғыр тұтқынның адвокаттары тарапынан 2006 жылдың 8 мамырында АҚШ-тың аудандық сотында өтуге жоспарланған. Алайда, сотқа үш күн қалғанда Албания барлық бес тұтқынды қабылдауға дайын екенін мәлімдеді. Адвокат Барбара Олшански бұл кенеттен жасалған қадамды "әділ адамдарды түрмеде ұстағаны үшін сот алдында жауап беруден қашу әрекеті" деп сипаттады.