Пәкістандық бала еңбекке қарсы белсенді Иқбал Масих

Кіріспе

Бала еңбегі мен борышкерлікке қарсы пакистандық белсенді Икбал Масих (1 қаңтар 1983 – 16 сәуір 1995) – Пәкістандағы қанаушы бала еңбегіне қарсы күрескен пакистандық христиан және белсенді. Ол 1995 жылдың 16 сәуірінде қанымен құрбан болды. 2022 жылдың 23 наурызында (Пәкістан күні) Пакистан үкіметі оған қайтыс болғаннан кейін "Тамға е Шужат" орденімен марапаттады.

Отбасылық орта және құлдық еңбек

Икбал Мәсих 1983 жылғы 1 қаңтарда Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы Лахор қаласынан тыс, Муридке ауылында кедей католик христиан отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – Сейф Масих, жұмысшы, анасы – Инәйат Биби, үй тазалаушы болып жұмыс істеді. Кейіннен әкесі отбасын тастап кетіп, Инәйатты жұмыс істеуге қалдырды, ал Икбалдың үлкен қарындастары оның және басқа балаларының күтімін өз мойнына алды. 1986 жылы Сейф Масих ұлының біреуін үйлендіруді жоспарлаған, бірақ жинаған ақшасы жетпеді және қаржыландыра алмады: банктер несие бермеді, ал мемлекеттік көмек бағдарламалары да аз болды. Сондықтан ол 600 рупия көлемінде текедардан (кілем фабрикасының иесінен) қарыз алды, кепіл ретінде балаларын ұсынды. Қарыз төрт жасар Икбалдың еңбегімен өтелетін болды және жарияланбаған пайыздық үстемелер мен шығындарды қамтыды, бұл пешги деп аталатын институт еді. Балаларды сату заңсыз болғандықтан, мәміле ресми емес түрде жасалды, бұл қарыз берушіге бақылаусыз түрде қарызға қосымша шығыстарды қосуға мүмкіндік берді. Шығыстарға бір жылдық оқу (осы кезеңде Икбалға жалақы төленбеген), құрал-жабдықтар, тамақ және Икбал жасаған қателіктері үшін айыппұлдар кірді. Кілемшінің жанында Икбал тоқыма станогына тіркеліп, күніне 14 сағатқа дейін жұмыс істеді. Оған аз тамақ берілді және ұрылды, басқа балаларға қарағанда оны қашып кету әрекеттері мен жұмыс істеуден бас тартуы үшін көбірек жазалады. Осы жағдайлар оның өсуін тежеді; 12 жасында ол 6 жасар баланың бойы мен салмағына ие болды. Пәкістандағы қарыздық еңбекшілердің жағдайына түсініктеме берген американдық профессор К. Кристин Фейр былай деді: «Пәнджаб және Синдте, әсіресе, көптеген христиандар кірпіш зауыттарында және кілем тоқу сияқты жұмыстарда қарыздық еңбекке немесе құлдыққа түсіп қалған. Кейбір аймақтардағы кірпіш зауыттарындағы жұмысшылардың 80% христиандар, олар ұзақ бұрын төленген отбасылық қарыздарын өтеу үшін жұмыс істейді, бірақ сауатсыздықтан және өз жағдайларын өзгерте алмайтындықтан, олардың жағдайы қиын. 1995 жылы 12 жасар христиан Икбал Масихтің қазасы Пәкістанның қарыздық еңбекшілерінің жағдайына қысқа мерзімге халықаралық назар аударды».

Iqbal Masih was born on 1 January 1983 in Muridke, a village outside of Lahore in Punjab, Pakistan, into a poor Catholic Christian family. His parents were Saif Masih, laborer, and Inayat Bibi, who worked as a house cleaner. The former later abandoned the family leaving Inayat to work and Iqbal's older sisters taking care of him and his siblings. In 1986, Saif Masih was to marry off one of his sons but lacked savings and was unable to finance this: banks would not provide loans while government aid programs were few. He took a loan of 600 rupees from a thekedar (carpet factory owner), using the only collateral he had, his children. The loan was to be paid off by four year old Iqbal's labor, and included undisclosed interest and expenses, an institution known as peshgi. Due to the illegality of selling children, the transaction was informal, allowing the loaner to add arbitrary expenses to the loan without oversight. Expenses were to include the cost of a year of training (during which Iqbal would not be paid), tools, food and fines for any mistakes Iqbal was to make. At the carpet maker's, Iqbal was chained to a loom and made to work as much as 14 hours a day. He was fed little and beaten, more than other children because of his attempts at escaping and refusal to work. These conditions stunted his growth; he had the height and weight of a 6 year old when he was 12. Explaining the background behind bonded labourers in Pakistan, American professor C. Christine Fair states that "Large numbers of Christians in the Punjab and Sindh, in particular, are trapped in bonded labour or slavery in work like brick kilns and carpet weaving. Around 80% of brick kiln workers in some areas are Christians working to pay off family debts long since paid in absolute terms, yet who are illiterate and remain powerless to do anything about their circumstances. The plight of Pakistan's bonded labourers came to international attention briefly with the murder of 12 year old Christian Iqbal Masih in 1995".

Қашу және белсенділік

10 жасында Икбал құлдықтан қашып құтылды, Пәкістанның Жоғарғы соты тәуелсіз еңбек етуді заңсыз деп жариялағанын білген соң. Ол қашып, жұмыс берушісі Ашадты полицияға шағымдануға тырысты, бірақ полиция оны қашып кеткен құлдарды қайтару үшін сыйақы талап етіп, зауытқа қайтарды. Икбал екінші рет қашып, Бондатты еңбекті азат ету майданының (БЛЛФ) мектебіне барып, бұрынғы құл балаларға арналған оқу орнында төрт жылдық білімін тек екі жылда аяқтады. Икбал 3 мыңнан астам пакистандық балаға, құлдықта жұмыс істеп жатқандарға азаттыққа қашып шығуға көмектесті және бүкіл әлемде бала еңбегі туралы сөз сөйледі. 1994 жылы Бостонда «Рибок» адам құқықтары сыйлығын алды. Ал қабылдау сөзінде ол былай деді: «Мен Пәкістанда құлдық пен бала еңбегінен зардап шеккен миллиондаған баланың бірімін, бірақ мен Бондатты еңбекті азат ету майданының күш-жігерінің арқасында бостандыққа шығуға мүмкіндік алғаным үшін бақыттымын. Міне, бүгін сіздердің алдарыңызда тұрмын. Азат болғаннан кейін мен БЛЛФ мектебіне қабылдандым және қазір сол мектебінде оқып жатырмын. Біз, құл балалар үшін, Ехсан Улла Хан мен БЛЛФ Америка құлдарын азат ету үшін Авраам Линкольн жасаған жұмыстың дәл сол сияқтысын жасады. Бүгін сіздер де, мен де азаттыққа жеттік».

Өлім

Икбал Мәсих – Пәкістанда балалар тоқымашыларының ауыр жағдайын әшкерелеу үшін бірнеше халықаралық конференцияларға қатысқан батыл және сөзді жас бала. Ол Лахор маңындағы Муридке ауылында достарымен велосипедпен келе жатқанда оқтан қаза тапты. Оның жасы бар болғаны 12-де еді. Оның жаназасына шамамен 800 адам қатысты. Оқиғадан кейін бір апта ішінде Лахорда 3000 адам, оның жартысы 12 жасқа дейінгі балалар, балалар еңбегін тоқтату талабымен наразылық акциясын өткізді. Алайда, BLLF келіспеді, себебі Икбал Пәкістан кілем өнеркәсібімен байланысты тұлғалардан, Канададағы қайырымдылық ұйымы мен жастар қозғалысынан, Пәкістанда 20-дан астам мектеп ашқан Икбал Мәсих атындағы Шәһид Балалар қорынан және GoodWeave International (бұрынғы Rugmark) ұйымынан өлім туралы угрозалар алған еді. 1994 жылы Икбал Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Брод Медоус орта мектебіне сапар шегіп, 7-сынып оқушыларына өмірі туралы айтты. Ол Рональд Адамс мұғалімінің ODW (Күндізгі жұмыс) деп аталатын танымал мектептен кейінгі бағдарламасына үлкен әсер етті. Оның қазасы туралы хабарды естіген оқушылар оның құрметіне Пакистанның Касур қаласында мектеп салу үшін "Пенни Пауэр" атты қаржылық жобаны іске қосты. Икбалдың тарихы Франческо Д'Адамоның "Икбал" атты кітабында, Фатима есімді қыздың көзқарасынан баяндалған, нақты оқиғаларға негізделген көркем шығармада бейнеленген. 1994 жылы ол "Reebok Youth in Action" сыйлығына ие болды. 1996 жылы Movimiento Cultural Cristiano (MCC – Христиандық мәдени қозғалысы) және Camino Juvenil Solidario (CJS – Жастар ынтымағы жолы) 16 сәуірді Испания мен Оңтүстік Америкада балалар құлдығына қарсы халықаралық күн деп жариялады. 1998 жылы Италияның Триест қаласында бірнеше мектепті біріктірген, жаңа құрылған Икбал Мәсих атындағы жан-жақты білім беру институты оның есімімен аталып, салтанатты түрде ашылды. 2000 жылы ол балалар құқықтары үшін әлемдік сыйлықты алды, ал Италияның Генуя қаласында Piazzale dei Traghetti Iqbal Masih ашылды. 2006 жылы жарық көрген "The Little Hero: One Boy's Fight for Freedom" кітабында оның мұрасы туралы айтылады. 2009 жылы АҚШ Конгресі жыл сайынғы "Балалар еңбегін жою үшін Икбал Мәсих" сыйлығын белгіледі. 2012 жылдың 16 сәуірінде Сантьяго қалалық кеңесі Movimiento Cultural Cristiano ұсынысы бойынша Испанияның Сантьяго-де-Компостела қаласында Икбал атындағы алаңды ашты. 2014 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығы балалар құқықтарын қорғаушы Кайлаш Сатьяртхиге балалар еңбегін тоқтату және қыз балалардың білімін қолдау үшін табысталды. Сатьяртхи Нобель сыйлығын қабылдаған сөзінде Масихті және басқа да шейіт болғандарды еске алып, оларға арнады. 2016 жылы Сицилияның Катания қаласында "X Iqbal Masih регби турнирі" өтті. 2017 жылдың 17 сәуірінде Саламанка университеті Икбал Мәсихтің құрметіне әр жылдың 16 сәуірін Балалар құлдығына қарсы күрес күні ретінде атап өтуге міндеттенді. 2019 жылдың мамыр айында Шармин Обайд Чиной "Сытырауды бұзу" атты 4 бөлімдік сериясы аясында Икбалдың өмірін зерттейтін "Икбал Ка Бачпан" атты урду тіліндегі анимациялық қысқаметражды фильмін шығарды. 2022 жылдың 23 наурызында Пәкістан президенті Ариф Әлви Икбалға өмір бойына көрсеткен батырлығы үшін "Ситара е Шуджаат" орденін үрімтамырлық түрде табыстады. 2023 жылдың желтоқсанында Шоиб Сұлтан Икбал Мәсихтің қазасына арналған "Гунжал" фильмін түсірді. Басты рөлдерде Ахмед Әли Акбар, Решам және Амна Ильяс ойнады. "Естен кеткен әңгіме" – режиссер Раджа Саадтың режиссерлік еткен, әлі жарық көрмеген пакистандық фильмі. Фильмде Әлихан мен Аднан Сиддики түскен.

blockquote|"Iqbal Masih, a brave and eloquent boy who attended several international conferences to denounce the hardships of child weavers in Pakistan, was shot dead with a shotgun while he and some friends were cycling in their village of Muridke, near Lahore." He was only 12 years old. His funeral was attended by approximately 800 mourners. A protest of 3,000 people, half of whom were younger than 12, took place in Lahore demanding an end to child labor in the week that followed. However, the BLLF disagreed because Iqbal had received death threats from individuals connected to the Pakistani carpet industry, a Canada based charity and youth movement, the Iqbal Masih Shaheed Children Foundation, which has founded over 20 schools in Pakistan, and GoodWeave International (formerly Rugmark). In 1994, Iqbal visited Broad Meadows Middle School in Quincy, Massachusetts, and spoke to 7th graders about his life. He inspired the famous afterschool program run by teacher Ronald Adams called ODW (Operation: Day's Work). When the students learned of his death, they decided to raise money with a financially productive program called "Penny Power," and build a school in his honour in Kasur, Pakistan. Iqbal's story was depicted in a book entitled Iqbal by Francesco D'Adamo, a fictional story based on true events, from the point of view of a girl named Fatima. In 1994 he received the Reebok Youth in Action Award. In 1996 the Movimiento Cultural Cristiano (MCC Christian Cultural Movement) and Camino Juvenil Solidario (CJS Youth Solidarity Path) promoted 16 April as International Day Against Child Slavery in Spain and South America. In 1998 the newly formed Istituto Comprensivo Iqbal Masih, a comprehensive education institute comprising several schools in Trieste, Italy, was named after him. In 2000 he received a posthumous World's Children's Prize for the Rights of the Child and the Piazzale dei Traghetti Iqbal Masih was inaugurated in Genoa, Italy. The 2006 book The Little Hero: One Boy's Fight for Freedom tells the story of his legacy. In 2009 the United States Congress established the annual Iqbal Masih Award for the Elimination of Child Labor. On 16 April 2012, the Council of Santiago, after a proposal of Movimiento Cultural Cristiano, inaugurated a square named after Iqbal in Santiago de Compostela, Spain. The 2014 Nobel Peace Prize was awarded to children's rights advocate Kailash Satyarthi on grounds of prevention of child labour and promotion of female education. Satyarthi mentioned Masih in his Nobel Peace Prize award speech, dedicating it to him and other martyrs. In 2016, the "X Iqbal Masih Rugby Tournament" was held in Catania, Sicily. On 17 April 2017, the University of Salamanca committed itself to celebrating every 16 April as a Day Against Child Slavery on behalf of Iqbal Masih. In May 2019, Sharmeen Obaid Chinoy released an Urdu animated short titled 'Iqbal Ka Bachpan' which explores the story of Iqbal under its 4 part series, "Shattering the Silence". On 23 March 2022, President of Pakistan Arif Alvi conferred the Sitara e Shujaat (award for bravery) posthumously to Iqbal. In December 2023, Shoaib Sultan directed the film Gunjal, based on the murder of Iqbal Masih. It features Ahmed Ali Akbar, Resham and Amna Ilyas in leading roles. "Iqbal The Forgotten Story" is an upcoming and yet unreleased Pakistani movie directed by Raja Saad. The movie stars Alyy Khan & Adnan Siddiqui.