Кіріспе

Норвегиядағы муниципалдық ғимарат

Осло қалалық үйі (Oslo rådhus) – Норвегияның астанасы Ослодағы муниципалдық ғимарат. Онда қалалық кеңес, қалалық әкімшілік және түрлі басқа да муниципалдық ұйымдар орналасқан. Қазіргі ғимарат 1931-1950 жылдар аралығында салынды, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылысы тоқтап қалған. Оны сәулетшілер Арнштейн Арнеберг және Магнус Пулссон жобалаған. Ғимарат қала орталығында, Пайпервика ауданының солтүстік бөлігінде орналасқан және Ослофьордқа қарап тұр. Осло қалалық үйі қызыл кірпіштен салынған және екі мұнарасы бар: біреуі 63 метр, екіншісі 66 метр биіктікте. Құрылыс кезінде қалыптыдан үлкен болғанымен, кірпіштердің мөлшері орта ғасырларда қолданылған кірпіштерге шамамен ұқсас. Шамамен 27,5 × 13 × 8,5 см өлшемді кірпіштерді Ослодағы Hovin Teglverk шығарды. Шығыс мұнарасында 49 қоңыраудан тұратын карильон жиынтығы орнатылған. Ғимаратта түрлі шаралар мен рәсімдер өтеді, ең бастысы – жыл сайын желтоқсан айында өтетін Нобель бейбіт сыйлығының табысталуы.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда түрлі ғимараттар қалалық әкімшілік функциясын атқарған сияқты. Бір дерек көзінде осы ғимараттардың бірінде жұртқа ашық шарап погребі болғандығы айтылады.

Ескі кеңістік

1624 жылы Ослоның ескі қаласы толығымен өртеніп кетті. Кристиан IV патша қаланың сол жерде қайта жаратылмасын, керісінше Акершус бекінісінің солтүстігіне салынуын шешті. Жаңа қалада тік бұрыштармен қиылысатын кең көшелер салынды. Rådhusgaten мен Øvre Slottsgate арасында қалалық әкімшілік орны үшін жер бөлінді. Бүгінде ескі қалалық үй (Gamle rådhus) деп аталатын ғимарат 1641 жылы аяқталды. Бұл ғимарат әлі де Nedre Slottsgate 1 мекенжайында сақталған. Ғимарат тозығы жетіп, 1733 жылы Rådhusgaten 7-дегі ғимарат жаңа қалалық үй ретінде таңдалды. 1800 жылдарға қарай ғимарат тым кішкентай болып, кеңейіп келе жатқан әкімшілік қаланың әртүрлі жерлеріне көшірілді. 1876 және 1898 жылдары Хаммерсборгта жаңа ғимарат салу үшін архитектуралық конкурстар өткізілді, бірақ қаражаттың жетіспеуіне байланысты жоспарлар іске аспады.

Тарих

Пайпервикада жаңа қалалық әкімдік салу идеясын алғаш рет 1906 жылы архитектор Оскар Хофф ұсынған, бірақ жоспарлар іске аспады. 1915 жылы бұл идеяны қала басшысы қызметінен жаңадан кеткен Иероним Хейердал қолға алды. Ол 1914 жылы Фрогнерде өткен мерейтойлық көрмеде қаланың муниципалитет қонақтарын қабылдауға лайықты әкімдік ғимаратының болмауына назар аударды. Ол архитектуралық конкурс ұйымдастырды, оған екі кезеңнің біріншісінде 44 өтінім келіп түсті. 1918 жылы Арнштейн Арнеберг пен Магнус Пулссон жеңімпаздар деп таңдалды, олардың жобасы Стокгольм қалалық әкімдігінен айқын шабыт алған. Қаржының жетіспеуі құрылысты кейінге қалдырды, ал осы жылдар ішінде архитекторлар жобаға бірнеше өзгерістер енгізді. 1930 жылы олар функционализмнің ықпалымен елеулі өзгерістерге ұшыраған түпкілікті жобаларын ұсынды. Ең байқалатын өзгеріс – екі кеңсе мұнарасының қосылуы болды. 1931 жылдың қыркүйек айында негізгі тас қалау рәсімі өтті, онда король Хакон VII және тәждік ханзада Олав қатысты. Нақты құрылыс 1933 жылдың ақпанында басталды. Сонымен қатар, бірнеше ғимарат бұзылды. Қаланың ескі ойын-сауық паркі – Тиволи – жаңа жер учаскелерін құруға бағытталған жаңа жоспарға байланысты жабылуға мәжбүр болды, олар сатуға қойылды. Бұл ғимаратты салуға қаражат жинау мақсатында жасалды. 1936 жылдың қарашасында ғимараттың қаңқасы аяқталды. 1940 жылы соғыс басталған кезде бірнеше қабат кеңселер пайдалануға берілді. Соғыстан кейін құрылыс жалғасты, ал 1947 жылы кеңселер пайдалануға берілді, бірақ соңғы жұмыстар әлі де аяқталған жоқ. Осло қалалық әкімдігі 1950 жылдың 15 мамырында, қаланың 900 жылдық мерекесінің аясында ресми түрде ашылды. Мерекеге арналған үш музыкалық шығарма жазылды, оларды Людвиг Иргенс Дженсен, Эйвинд Гровен және Карл Андерсен жазды. 1950 жылы ашылған кезде ғимарат стилі бұрынғыдай танымал болған жоқ. Кірпіш сол кезде архитекторлардың заманауи деп есептеген болат пен шыныға қарама-қайшы келді, және одан кейін осы стильде басқа ғимараттар салынбады. Стокгольмнің қалалық әкімдігі – сонымен қатар кірпіштен – Рагнар Остбергпен жобаланды, ал Мартин Найроп Копенгаген қалалық әкімдігін жобалады, ол да монументалды кірпіштен салынған ғимарат. Найроп пен Остберг екеуі де Осло қалалық әкімдігінің жеңімпаз жобасын таңдаған қазылар алқасының құрамында болды.

Жасалған сән

1937 жылдың қаңтар айында қалалық әкімдікті безендіру үшін түрлі конкурстар өткізілді. Барлығы сегіз суретші және 17 мүсінші шақырылды. Көп бөлігі 1950 жылы зал ашылғанда аяқталды, алайда мүсіндер саябағы 1960 жылдарға дейін толыққан жоқ.

Сыртқы

Ғимараттың батыс қабырғасын Анна Гримдаленнің атқа отырған Харальд Хардрод мүсіні әсемдейді. Ник Шиоллдың киелі Халлвард мүсіні ғимараттың алдында, Ослофьордқа қарай орналасқан. Дагфин Веренскиолдтың рельефтері алаңға қарап тұр және олар Поэтикалық Эддадан алынған түрлі-түсті мотивтерді бейнелейді. Жозеф Гримланд кіреберістегі қола рельефті, сондай-ақ қабырғаның жоғары тұсындағы «Осло қызы» (Ослопик) мүсінін жасаған. Ғимараттың алдында Пер Палле Стормның жасаған алты жеке мүсіні ғимаратты салған шеберлерді көрсетеді.

Бас зал

Ғимараттың басты залын Хенрик Соренсен мен Альф Рольфсен безендірген. Залдың ені 31 метр, ұзындығы 39 метр, ал биіктігі шамамен 21 метр. Еденінің және қабырғалардың бір бөлігі мәрмәрмен қапталған. Бөлмеде Норвегия мен Ослоның соғыс аралығында және оккупация кезіндегі суреттерін көрсететін қабырғалық суреттер сериясы бар. Олар сонымен қатар қаладағы коммерциялық белсенділіктің өсуін, оның ішінде еңбек қозғалысының дамуын бейнелейді. Әртүрлі монархтар мен қаланың қасиетті қамқоршысы – әулие Халлвард та бейнеленген.

Қалалық кеңес залы

Қалалық кеңес отырыс өткізетін бөлме (Бәстіресален) жартылай дөңгелек пішіндес. Ол еменнен жасалған қаптамамен және гобелендермен жабылған, олардың ең айқындысы сәулетшінің қызы Элсе Пулссонның жобасы. Эльза Холлинг тоқыған бұл гобелен Әулие Халвардты және жеті ізгілікті бейнелейді. Суретші бұл жобаның қала саясаткерлеріне этика мен жақсы шешімдер қабылдауды еске салар деп үміттенген.

Нобель сыйлығының лауреаттары

Әр жылдың 10 желтоқсанында (Альфред Нобельдің қайтыс болған күнінің мерейтойы) Осло қалалық сарайында Нобель бейбіт сыйлығының табылуы өтеді, онда жыл сайынғы лауреат лекция оқып, медаль мен дипломды алады. Әрбір салтанатты шараға залдың ең шеткі бөлігінде лауреат пен Нобель комитеті үшін подиум орнатылады. Норвегия королінің отбасы және премьер-министр қатысады.