Кіріспе

Филадельфия қалалық үйі – АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Филадельфия қаласының қалалық әкімдігінің орны. Әсем Екінші Империя стилінде салынған Филадельфия қалалық үйі, Филадельфия қалалық кеңесінің отырыс залдары мен Филадельфия қаласының мэрінің кеңсесіне орналасқан. Бұл ғимарат сонымен қатар сот ғимараты болып табылады және Пенсильвания штатының Бірінші сот округінің орталығы болып есептеледі. Онда Филадельфия округінің жалпы соттарының азаматтық істер жөніндегі және мұрагерлік соттар бөлімдері орналасқан. Бұдан басқа, Пенсильвания Жоғарғы Сотының Филадельфиядағы кеңселері де осы ғимаратта орналасқан (сонымен қатар олар Харрисбург және Питтсбург қалаларында да отырыс өткізеді және құжаттарды қабылдайды). Кірпіш, ақ мәрмәр және әктаспен салынған Филадельфия қалалық үйі – әлемдегі ең ірі жеке тұрған тас ғимарат және 1894 жылы құрылысы аяқталған кезде әлемдегі ең биік тұрғын ғимарат болды. 1976 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды, ал 2006 жылы Америка инженерлік қоғамы оны Ұлттық тарихи азаматтық инженерлік ескерткіш деп атады.

Тарих және сипаттама

Ғимарат шотланд туған сәулетші Джон МакАртур кіші және Томас Устик Уолтердің Екінші Империя стилінде жобаланған. Ол 1871-1901 жылдары 24 миллион долларға салынды. Қалалық әкімдіктің мұнарасы 1894 жылы аяқталды, бірақ ішкі жабдықталуы 1901 жылға дейін бітпеді. Әлемдегі ең биік ғимарат ретінде жоспарланған, бірақ құрылыс барысында Вашингтон монументі, Эйфель мұнарасы және Моле Антонеллиана оны басып өтті. Моле Антонеллиана бірнеше метр биік болды және 1953 жылға дейін әлемдегі ең биік тас ғимарат (болатсыз) саналды. Сол жылы болған дауылдан мұнара құлап, Филадельфия қалалық әкімдігі әлемдегі ең биік тас ғимарат атанды (ескерткіштерді есептемегенде). 1894 жылы мұнарасы аяқталғаннан кейін ол әлемдегі ең биік тұрғын ғимаратқа айналды. Бұл мәртебеге ие болған алғашқы зайырлы ғимарат осы болды, себебі бұрынғы әлемдегі ең биік ғимараттар діни құрылыстар – Еуропа соборлары және алдыңғы 3800 жыл бойында Ғизаның Ұлы пирамидасы болған. Тіпті Моле Антонеллиана да бастапқыда діни ғимарат – синагога ретінде жоспарланған, бірақ кейін басқа мақсатқа пайдаланылды. Таңдалған орын – Уильям Пенн арнаған қалалық саябақтың бес орталық алаңының бірі, геометриялық тұрғыдан алғанда, Орталық қаладағы қалған төрт алаңның ортасы болып табылады және Пенн алаңы деп аталды. Қалалық әкімдік – қалыңдығы 7 метрге дейін жететін гранит және кірпіш қабырғалармен салмағын ұстап тұрған тас ғимарат. Сыртқы материалдары әк тас, гранит және мәрмәр. Алғашқы жобада мүсіндер көзделмеген. Тас қалаушы Уильям Струтерс және мүсінші Александр Милн Кальдер 250-ден астам мүсінді жасауға жауапты болды, олар американдық идеалдарды бейнелеген және елдің дамуына үлес қосқан суретшілер, педагогтар мен инженерлерді сомдады. Құрылыстың жалпы құны 24 миллион долларды құрады. Қаланың негізін қалаушы Уильям Пенннің мүсінімен бірге, мұнарасының үстінде орналасқан 548 фут (167 м) биіктіктегі қалалық әкімдік 1894 жылдан 1908 жылға дейін әлемдегі ең биік тұрғын ғимарат болды. 1932 жылы Питтсбургтегі Gulf Tower оны басып өткенге дейін Пенсильваниядағы ең биік ғимарат болып қала берді; қазір ол 16-шы орында. 1986 жылға дейін Филадельфиядағы ең биік ғимарат болды, содан кейін One Liberty Place құрылысы оны басып өтті. Ол 1871-1901 жылдар аралығында салынды және әртүрлі мемлекеттік операцияларға арналған 700 бөлмеден тұрады. Құрылысқа 88 миллионнан астам кірпіш, тонналаған мәрмәр мен гранит қолданылды. Шамамен 700 бөлмелі қалалық әкімдік АҚШ-тағы ең ірі муниципалдық ғимарат және әлемдегі ірі ғимараттардың бірі. Ғимаратта үкіметтің үш тармағы орналасқан: қаланың атқарушы билігі (Мэр кеңсесі), заң шығарушы органы (Филадельфия қалалық кеңесі) және қаладағы сот жүйесінің маңызды бөлігі (Бірінші сот округінің Пенсильвания жалпы соттарының азаматтық және жетімдер соты, сондай-ақ кейбір қылмыстық судьялар мен Филадельфия қалалық сотының судьялары). Аяқталған кезде ол әлемдегі ең биік сағат мұнарасы болды; 1912 жылы Метрополитен өмірді сақтандыру компаниясының мұнарасы оны басып өтті және қазіргі уақытта осы типтегі ең биік ғимараттардың 5-і болып табылады. Мұнараның әр жағында диаметрі 8 метрлік сағат беттері орналасқан. Сағат беттерінің диаметрі Биг Бендегілерге қарағанда үлкен, олардың диаметрі 7 метрді құрайды. Қалалық сағатты Уоррен Джонсон 1898 жылы жобалаған. 1937 жылғы "Филадельфия нұсқаулығында" былай делінген: "Сағат орнатылғаннан кейін көп ұзамай қалада әлі күнге дейін жалғасып келе жатқан дәстүр пайда болды. Күнде сағат тоғыздың үш минуты бұрын мұнараның жарығы сөндіріліп, содан кейін сағатқа қайта қосылады. Бұл бақылау қашықтығында тұрғандарға, тіпті сағат тілдерін көре алмаса да, өздерінің сағаттарын дұрыс уақытқа келтіруге мүмкіндік береді". Мұнараның төрт сағатының үстінде әрқайсысының салмағы үш тонна, қанаттарының ұзындығы 4 метр болатын төрт қола бүркіт орналасқан. Бұрын тізбекті қоршаумен қоршалған бақылау алаңы қазір шынымен жабылған. Оған 6 адамдық лифтімен жетуге болады, оның шыны панельдері келушілерге мұнараның үстіндегі темір конструкцияның ішкі бөлігін көруге мүмкіндік береді, ол мүсіндер мен сағаттарды қолдайды. Мұнарадағы баспалдақтар тек авариялық жағдайда шығу үшін қолданылады. Мұнараның сәндемесі қарапайымдастырылды; мұнараның жоғарғы панельдерін әшекейлеген үлкен гүл шоқтары алынып тасталды. 1950 жылдары қалалық кеңес қалалық әкімдікті басқа жерде жаңа ғимарат салу үшін бұзуды қарастырды, бірақ бұзудың жоғары құнына байланысты бұл жоспардан бас тартты. 1992 жылдан бастап Филадельфия қалалық әкімдігі Vitetta Architects & Engineers компаниясының Historical Preservation Studio-сы жоспарлаған және танымал тарихи ескерткіштерді сақтаушы архитекторы Хайман Майерс басқарған толық сыртқы қалпына келтіру жұмыстарынан өтті. Қалпына келтіру жұмыстарының көп бөлігі 2007 жылға дейін аяқталды, бірақ жұмыстар жалғасты, соның ішінде 2015 жылғы желтоқсанда түпнұсқа архитектуралық эскиз негізінде төрт жаңа сәнді аула қақпаларын орнату да болды. 2007 жылы ғимарат Американдық архитекторлар институтының "Америкалықтардың 150 сүйікті АҚШ құрылысы" тізімінде 21-орынды иеленді.

Орталық алаң

Қалалық әкімшілік ғимараты 1682 жылы қала құрылғанда халыққа арналған алаң ретінде сақталған жерде орналасқан. Алғашқыда Орталық алаң деп аталған, кейін Пенн алаңы деп өзгертілген ол, 1871 жылы Қалалық әкімшілік ғимаратының құрылысы басталарға дейін халық жиналатын орын болды. Орталық алаң – Уильям Пенн қала жоспарына салған Филадельфияның алғашқы бес алаңының бірі. Алаң Пенн қала жоспарының географиялық орталығында орналасқан, бірақ 1854 жылғы Біріктіру заңы Филадельфияның әлдеқайда үлкен және шектес қала мен округін құрды. Қаланың нақты ортасында болмаса да, алаң Делавэр және Шюилкиль өзендері арасындағы тарихи аймақтың ортасында орналасқан; қазір Орталық қала деп аталатын аймақ. Пенн Орталық алаңды үкімет, дін және білім беру салаларындағы, сондай-ақ орталық базар сияқты маңызды мемлекеттік ғимараттардың орналасқан орталық нүктесі ретінде көздеген. Алайда, Делавэр өзенінің жағалауы бір ғасырдан астам уақыт бойы қаланың экономикалық және әлеуметтік орталығы болып қала берді.

Кинодағы рөлдері

Қалалық әкімдік Рокки (1976), Blow Out (1981), Trading Places (1983), Филадельфия (1993), 12 Monkeys (1995), Ұлттық қазына (2004), Трансформерлер: Күштілердің кек алуы (2009) және Limitless (2011) сияқты бірнеше фильмнің түсірілім алаңы болған.