Кіріспе
Аджмал Хан Хаттак (;; 15 қыркүйек 1925 – 7 ақпан 2010) – Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядан (қазіргі Хайбер-Пахтунхва) шыққан пакистандық саясаткер, жазушы және пушту тіліндегі ақын, Ауами ұлттық партиясының президенті болған. Ол Хан Абдул Уәли Ханның жақын досы болды. Оның студенттік жылдары Британдық үстемдігіне қарсы белсенді наразылықтармен ерекшеленді, одан кейін ол Худай хидматгар қозғалысына қосылып, отаршылдыққа қарсы пушту поэзиясын жазды. 1947 жылы Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін ол Ұлттық Ауами партиясына қосылып, Абдул Уәли Ханмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. 1969–1973 жылдары Ұлттық Ауами партиясының бас хатшысы қызметін атқарды. 1970 жылғы жалпы сайлауда Әбділ Хақтан жеңіліп қалды, бірақ Зұлфиқар Әли Бхутто үкіметі партияға шабуыл жасағаннан кейін Әжмал Хаттак Кабулға жер аударылды. 1989 жылы елге оралып, 1990 жылы Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясына сайланды. Уәли Хан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Ауами ұлттық партиясының президенті болып сайланды.
Ajmal Khan Khattak (; ; 15 September 1925 – 7 February 2010) was a Pakistani politician, writer and Pashto language poet from North West Frontier Province (now Khyber Pakhtunkhwa), who served as the President of Awami National Party. He was a close friend of Khan Abdul Wali Khan. His early student life was marked by active protests against the British Raj, which was followed by his joining of the Khudai khidmatgar movement and anti colonial Pashto poetry. Following the independence of Pakistan in 1947. he joined the National Awami Party and became a close friend of Abdul Wali Khan. He served as secretary general of the National Awami Party from 1969–1973. He was defeated by Abdul Haq in the 1970 general election, however following a crackdown against the Party by the government of Zulfiqar Ali Bhutto, Ajmal Khattak fled into exile to Kabul. He returned in 1989 and was elected in 1990 to the National Assembly of Pakistan, he was then elected President of the Awami National Party following the retirement of Wali Khan.
Саяси мансап
1970 жылы туған жеріндегі сайлауда жеңіліске ұшырады. Хайбер-Пахтунхва кабинетінің президент Зұлфиқар Әли Бхуттоның Сардар Атаулла Менгал басқаратын Белуджистан үкіметін қызметтен босатуына наразылық білдіріп отставкаға шыққаннан кейін, Аджмал Хаттак Ұлттық Авами партиясының Бас хатшысы болды. Ол 1973 жылғы 23 наурызда Равалпинди қаласындағы Лякуат Баг алаңында өткен Біріккен демократиялық фронттың митингін ұйымдастырушы және сахна хатшысы болды. Осы митингіде Біріккен демократиялық фронттың басшыларына, соның ішінде Хан Абдул Уәли Ханға оқ атылды. Содан кейін болған жалпы шатақ кезінде билік өкілдері митингті таратуға тырысқан кезде Біріккен демократиялық фронт пен Ұлттық Авами партиясының бірнеше мүшелері қаза тапты.
Жер аудару
Аджмал Хаттак Ұлттық Ауами партиясының көрнекті тұлғасы болғандықтан, NAP-қа қарсы жалпы шабуылдың бөлігі ретінде оны Федералды қауіпсіздік күштері іздестірді. Тұтқындалудан және мүмкін болатын азаптаудан қашу үшін ол өз еркімен Ауғанстанға қашып, 16 ұзақ жыл бойы онда тұрды. Осы жылдар ішінде ол Пактунистан қозғалысымен жақын байланыста болды. Кабулде болған жылдары Аджмал Хаттак Бадшах ханның сенімді серігі болды, сондай-ақ Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясының басшыларымен, оның ішінде Бас хатшы Нұр Мұхаммед Тараки, Бабрак Кармал және доктор Мұхаммед Наджибулламен өте жақсы қарым-қатынаста болды.
Жазу және поэзия
Марксистік-лениншіл болған ол пашту тілінде көптеген кітаптардың авторы еді және пушту және урду тілдерінде 13 кітап жазған, соның ішінде урду тілінде жазылған «Пушту әдебиетінің тарихы», «Пакистан Main Qaumi Jamhoori Tehrikin, Da Ghirat Chagha, Batoor, Gul auo Perhar, Guloona auo Takaloona, Jalawatan ki Shairee, Pukhtana Shora және Da Wakht Chagha» кітаптары бар. 2006 жылы Шуабидегі Торланди Пухто Адаби Толанасы Аджмал Хаттакқа үлкен халықтық мушаирада «Баба е Назам» атағын берді. Оның шығармаларына Пенсильвания университетінің Оңтүстік Азия зерттеулер бөлімі жаңадан қызығушылық танытты және оның шығармаларын ағылшын тіліне аударды. Алайда, 2006 жылдың қараша айында үкімет оған табысты «Ситара и Имтиаз» сыйлығын беруге ниеттенгенін білдіргенде, ол оны әдепті хат арқылы қабылдаудан бас тартты. Сондай-ақ, ол 2007 жылы Пакистан әдебиет академиясынан «Камал е Фунн» сыйлығымен марапатталды.
Пәкістанға оралу
Ол 1989 жылы Авами Ұлттық партиясы (АҰП), бұрынғы НАП-тың мұрагері, Наваз Шарифпен және оның Пәкістан Мұсылман Лигасы (ПМЛ) басқаратын Ислами Демократиялық Одаққа (ИДО) сайлау одағына кіргеннен кейін эмиграцияны аяқтады. 1990 жылдың қазан айында өткен жалпы сайлауда Аджмал Хаттак Пәкістан Халық партиясының (ПХП) Первез Хаттакты жеңіп, өзінің туған Ноушера ауданынан Пәкістанның Ұлттық Ассамблеясына сайланды. Бұл сайлаулар сонымен қатар Хан Уали Ханның "Жамият Улемасы-и-Ислам" партиясының Маулана Хасан Жанға сайлауда жеңілгеннен кейін саяси карьерасын аяқтағанын көрсетті. Хан Уали Хан қызметтен бас тарқан соң Аджмал Хаттак АҰП президенті болып сайланды.
ANP президенті
1993 жылғы жалпы сайлауда Аджмал Хаттак Ноушерадағы сайлауда PPP үміткері, генерал-майор Насерулла Бабарға жеңіліп қалды. PPP-нің белгілі сыншысы болғандықтан, АНП-ІЖИ одағы үшін парламентте Аджмал Хаттактың болуы маңызды болды, сондықтан ол 1994 жылдың наурызында Пәкістан Сенатына кандидат ретінде ұсынылды. Оның Ауами Ұлттық партиясының президенті ретіндегі екі мерзімі бұрынғы қарсыластары – Мұсылман лигасымен тығыз байланыс орнатуымен ерекшеленді. 1998 жылдың қаңтарында одақ тарағаннан кейін, Солтүстік-Батыс Шекаралық провинцияның (NWFP) Пәктунхва деп аталуы және Аджмал Хаттактың Ауами Ұлттық партиясын қысқа мерзімге Пәкістанның қанаушы ұлттар қозғалысына (PONM) қосудағы рөлі айрықша аталып өтті. PONM-ға қосылу туралы шешім партия ішіндегі сыншылардың қарсылығына қарамастан қабылданды, олар АНП-ның Халық партиясы сияқты федералды партиямен одақтасуын жөн көрді. Ақырында, Хаттак партияның талабына көніп, Ауами Ұлттық партиясы PONM-нан шығып, Пәкістан Халық партиясын қамтитын Ұлы Демократиялық Одаққа қосылды. 2000 жылы Хан Абдул Вали Ханның әйелі Насим Вали Ханмен араздасқаннан кейін, Первез Мүшәррафқа жақындығы және баспасөз мәслихатында сыбайлас жемқор саясаткерлерді сынауы себеп болған ұзаққа созылған билік күресінен кейін ол АНП президенті лауазымынан алынды. Партиядан кетуді шешкен ол қысқа мерзімге Пакистан Ұлттық Ауами партиясы деп аталған оппозициялық топқа жетекшілік етті. Оның партиясы 2002 жылғы жалпы сайлауда діни-саяси партиялардың біріккен күші – Муттахида Мәжліс-и-Амальдің (MMA) Хайбер-Пахтунхвадағы үстемдігіне ұшырады. MMA-ның күтпеген жеңісінен кейін, Хан Вали Ханның араласуымен ол Ауами Ұлттық партиясына қайта оралды. 2003 жылы саяси өмірден қол үзді және партияның бас меценаты атағын алды.
Өлім
Хаттак 2010 жылдың 7 ақпанында Пешавардағы жергілікті ауруханада қайтыс болды. Ол 85 жасқа толыпты. Ол бірнеше жыл бұрын саясаттан шығып, туған ауылы Ақора Хаттакта тұрып жатқан еді. Қайтыс болғаннан кейін бір күннен соң жерленді. 2012 жылдың 12 мамырында Ақора Хаттак ауылында Хаттактың мазары белгісіз экстремистер тарапынан жарылды.